Đình Ngọc Mạch - viên ngọc kín tiếng của phố

Trên khoảng đất rộng, cao ráo ngay vùng ven Hà Nội, thuộc quận Nam Từ Liêm đang có tốc độ đô thị hóa chóng mặt, đình Ngọc Mạch - di tích lịch sử văn hóa quốc gia - tọa lạc như để níu giữ những khoảnh khắc yên bình, vĩnh cửu của trăm năm, ngàn năm...

Bước qua cổng đình, thả bước chân bên bờ ao nhỏ, mọi ồn ào bụi bặm luôn gây ức chế cho con người mỗi ngày thường chợt lùi khuất tận tít tắp, chỉ còn xao động đâu đây dấu tích người xưa.

Đình làng Ngọc Mạch, dưới thời Lê vốn thuộc tổng Hương Canh, Từ Liêm, phủ Quốc Oai, trấn Sơn Tây. Vào thời Nguyễn, Ngọc Mạch lại nằm trong ba thôn của Phương Canh, tổng Phương Canh, phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Đông.

Căn cứ vào cuốn thần phả của đình hiện còn và những truyền thuyết dân gian được người dân địa phương lưu giữ, thì đình Ngọc Mạch thờ vị thần Thành hoàng là Lã Nam Đế Đại Vương. Ông là một vị tướng tài ba đã giúp Lý Nam Đế khôi phục và thống nhất đất nước. Bên cạnh đó, đình còn thờ vị phúc thần Thái phó Lãng Trung hầu Nguyễn Duy Thưởng - một nhân vật lịch sử đã có nhiều ân đức đối với nhân dân địa phương, cùng hai vị công chúa là Hoàng hậu thánh đế quốc mẫu tối linh công chúa cùng Phi nhân Phương Dung tối linh công chúa.

Các cụ cao niên đang làm lễ trong ngày hội làng, hội đình (9-10 tháng 2 âm lịch)
Các cụ cao niên đang làm lễ trong ngày hội làng, hội đình (9-10 tháng 2 âm lịch)

Về lai lịch vị phúc thần của làng, tấm bia "Phúc Thần bi ký" hiện còn trong đình cho biết: "Tướng công tức Thái phó Lãng Trung hầu phụng sự nhiều triều vua bàn mưu trong cung cấm nổi danh một thời. Trong yên triều đình, ngoài bình giặc giã. Đến đâu cũng lấy đức làm đầu, chính sự nổi tiếng tốt đẹp còn lắng đọng trong lòng người.

Tuy nhiên đối với dân ấp ta sở dĩ nhớ mãi công ơn của tướng công là vị tướng công phụng chỉ săn sóc vệ binh đối thúc việc đắp thổ thành dân đội ơn che chở được nghỉ gánh vác sống yên nơi xóm làng hưởng ơn sâu. Sau ngài đi qua ấp ta thấy ngôi chùa lâu ngày bị hủy hoại nên dấy lòng bồ đề đem tiền của xây sửa lại. Sự việc chưa hoàn thành thì tướng công đã vội chầu trời. Dân trong xã cảm hoài không dứt bèn đồng tâm bầu tướng công làm phúc thần của làng và thờ trong đình"...

Một di tích có giá trị cả về cảnh quan kiến trúc lẫn dấu ấn lịch sử lại cách trung tâm Hà Nội chỉ một đoạn đường ngắn. Ngọc Mạch giờ đã từ xã lên phường, đình có số nhà, thuộc phường Xuân Phương, quận Nam Từ Liêm mới thành lập.

Trong đình hiện còn lưu giữ nhiều di vật quý như hai cuốn thần phả năm 1844 ghi chép về sự tích Lã Nam Đế. 25 đạo sắc phong của các triều vua phong kiến phong tặng cho vị thần thành hoàng của làng. Một tấm bia đá "Phúc thần bi ký". Đây là loại bia dẹt được làm từ khối đá xanh nhạt hạt mịn có kích thước cao 115cm, rộng 60cm, dày 18cm. Một bức đại tự, hai bức hoành phi, 9 câu đối gỗ sơn son thiếp vàng, tất cả được làm dưới thời Nguyễn. Nội dung ca ngợi công đức sự nghiệp thần thành hoàng làng và lòng ngưỡng vọng của dân làng đối với thần.

Về kiến trúc nghệ thuật, các công trình của đình được định vị một cách hợp lý và hài hòa trong một tổng thể không gian chung thống nhất. Trong đình hiện còn nhiều mảng chạm khắc trang trí có giá trị thẩm mỹ cao. Hệ thống mảng chạm khắc của đình sử dụng nhiều đề tài phong phú sinh động.

Ngoài những đề tài truyền thống như tứ linh, tứ quý. Các mảng chạm trong đình còn sử dụng những đề tài mang đậm tính nho giáo như tích truyện Tam Quốc chí, vua Nghiêu đi cày... Đây là nét độc đáo của các mảng chạm trang trí trong đình. Các mảng chạm này được thể hiện bằng một trình độ kĩ thuật tinh xảo điêu luyện nhờ đôi bàn tay khéo léo của các nghệ nhân xưa.

Trải qua nhiều thời kỳ biến động của thời gian, chắc chắn đình Ngọc Mạch không còn giữ được nguyên vẹn dáng vẻ như lần khởi dựng đầu tiên và các hạng mục xây dựng cũng lần lượt phải trùng tu sửa chữa lớn, nhưng lòng tôn kính của người dân nơi đây đối với các vị được thờ phụng thì không hề thay đổi. Đình đã, đang và sẽ luôn là nơi phụng thờ tôn nghiêm của làng, dù vật đổi sao dời, cuộc sống có thay da đổi thịt tới đâu.

Bởi vậy, ngày hội làng, ngày hội của đình diễn ra vào mùng 9 và 10 - 2 âm lịch hằng năm với nhiều nghi lễ quan trọng, cùng các trò chơi dân gian, hoạt động văn hóa cha truyền con nối, luôn được cư dân làng xưa phường nay và các du khách xa gần háo hức đón đợi, chung tay tổ chức, thưởng ngoạn, như một nỗi niềm gửi gắm tới các bậc tiền nhân...

Phạm Nghĩa

Các tin khác

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Sáng nay bất chợt nhìn lên cây vối trồng ở góc vườn cũng đã hơn chục năm kể từ khi mình xây ngôi nhà này. Thấy vối cựa mình thức giấc, tự bứng mình ra khỏi những trầm tư mùa cũ để thắp lên mùa hoa mới. Cả vòm cây như được khoác một tấm áo bông trắng ngà, nhẹ nhàng và xốp mịn. Hoa vối nở bung, tỏa ra những sợi nhụy dài thanh mảnh, rập rờn trong gió như vũ điệu chào đón bình minh. Tôi bỗng nhớ về những mùa vối quê nhà dẫu bây giờ đã là xa ngái...

Nụ cười Mai Đức Chung

Nụ cười Mai Đức Chung

Có lẽ, Anh hùng Lao động Mai Đức Chung là huấn luyện viên (HLV) bóng đá đặc biệt nhất mà tôi từng biết. Đặc biệt không chỉ bởi ông gắn với những hoàn cảnh đặc biệt, giành được nhiều thành tích đặc biệt, mà còn bởi nụ cười hiền từ của ông.

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Có nguồn gốc từ Địa Trung Hải, được trồng cách đây hàng nghìn năm, ô-liu là loại cây có sức sống đặc biệt bền bỉ, có thể sinh trưởng trên những vùng đất khô cằn, sỏi đá, chịu được nắng nóng, có thể sống tới cả ngàn năm. Người ta vẫn kể, dù đã bao cuộc chiến tranh đi qua, nhiều cây ô-liu cổ xưa ở Hy Lạp, Palestine, Italia đến nay vẫn ra hoa kết trái. Hình như càng khắc nghiệt, cây càng vững chãi.

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Lâu nay, đã thấy ít người nhắc đến thần tượng của giới trẻ như giai đoạn trước. Có sự biến đổi nào chăng? Thật ra, không phải như thế mà bởi giới trẻ hôm nay có quá nhiều tấm gương, quá nhiều mục tiêu để phấn đấu. Từ tấm gương dũng cảm cứu người trong hoạn nạn đến tấm gương trong học tập, nghiên cứu, vượt lên nghịch cảnh... Đôi khi, chỉ cần người trẻ nhận ra một nhân vật tốt ngay chính ở khu phố, xóm, bản... của mình để học tập, phấn đấu theo đã là một tín hiệu tích cực trong xã hội. Thần tượng nào có xa vời!

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Tin vui cho khán giả yêu thích môn nghệ thuật thứ 7. Cục Điện ảnh vừa lên tiếng khuyến khích sản xuất và phát hành những bộ phim giàu giá trị nhân văn, phản ánh đời sống xã hội và góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện. Điều này đồng nghĩa với việc sau nhiều năm các nhà làm phim kiên trì "giáo dục" người xem bằng ma quỷ, vong nhập, xác sống, bùa ngải, nhà hoang, thẩm mỹ viện âm phủ, bệnh viện âm phủ, chung cư âm phủ và có lẽ trong tương lai không xa là cả trạm thu phí âm phủ, chúng ta đã chú trọng hơn đến xây dựng con người nhân văn.

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Trong sáng tác thơ, hình ảnh không chỉ là phương tiện trang trí cho câu thơ, mà là một trong những yếu tố cốt lõi làm nên tứ thơ, cảm xúc thơ và sức ám ảnh của bài thơ.

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Vừa qua, Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh đã tổ chức tọa đàm "Diện mạo văn chương ở đô thị quốc tế" trong khuôn khổ của trại sáng tác hằng năm. Sau sáp nhập, TP Hồ Chí Minh mở rộng không chỉ về địa giới hành chính, mà còn là sự hợp lưu của nhiều dòng chảy văn chương mang phong vị riêng biệt. Nhưng câu chuyện "diện mạo văn chương" thời kỷ nguyên số lại là câu chuyện chẳng hề dễ dàng.

Cảm thức vũ trụ của người xưa trong truyền thuyết thời Hùng Vương

Cảm thức vũ trụ của người xưa trong truyền thuyết thời Hùng Vương

Truyền thuyết thời Hùng Vương là tấm bản đồ tư duy vũ trụ quan độc đáo của người Việt cổ. Người xưa nghĩ về trời đất, về sự sống bằng những câu chuyện kể sinh động. Họ quan niệm vạn vật đều có linh hồn, sống và chết chỉ là một sự chuyển hóa. Và con người luôn ở vị trí trung tâm, vừa kiến tạo vừa gìn giữ sự hài hòa với thiên nhiên.

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Từ hơn một thế kỷ trước, cụ Nguyễn Đình Khánh một người con của làng Lai Xá (Hà Nội) đã sớm tiếp cận nghề nhiếp ảnh, mở hiệu ảnh Khánh Ký nổi tiếng trên phố Hàng Da. Cụ đã truyền nghề cho nhiều người cùng làng, tạo nên một cộng đồng thợ ảnh đông đảo, đưa Lai Xá trở thành cái nôi của nghề nhiếp ảnh Việt Nam.

Sách lá - kho tri thức quý của người Khmer

Sách lá - kho tri thức quý của người Khmer

Cũng như các dân tộc khác trên thế giới, từ xa xưa người Khmer ở Nam Bộ đã biết cách khắc chữ trên đá, các nguyên liệu khác để ghi chép kinh nghiệm sống, tri thức các lĩnh vực sản xuất, văn hóa, lời dăn dạy của tín ngưỡng, tôn giáo cho thế hệ sau...

Đánh thức khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ

Đánh thức khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ

Mạng xã hội bàn tán về đề thi THPT môn Ngữ văn, về câu 1 viết đoạn văn nghị luận xã hội. “Nước Mỹ có Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk... với những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới. Từ gợi dẫn trên, với tư cách người trẻ, anh/chị hãy viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trả lời câu hỏi: Làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”?

Sống động dấu tích kẻ Mơ

Sống động dấu tích kẻ Mơ

Thăng Long xưa được gắn với từ Kẻ Chợ (“Kẻ” là từ chung chỉ một vùng đất và dân cư trù phú). Kinh đô lại có nhiều kẻ nhỏ, như: Kẻ Vẽ, kẻ Mơ, kẻ Chèm, Kẻ Mọc, Kẻ Cót... Từ xưa, phía đông nam thành Thăng Long là một vùng đất rộng lớn có tên là Cổ Mai (tên nôm là Kẻ Mơ), bao gồm các làng Hoàng Mai, Tương Mai, Mai Động, Hồng Mai. Đến đời Tự Đức (1848 - 1883), vì kỵ húy nên đổi Hồng Mai thành Bạch Mai.

Trăm năm chợ “chảnh”

Trăm năm chợ “chảnh”

Trong ký ức của thị dân Sài thành có một khu vực đặc biệt mà hễ nhắc đến nó, người ta nhớ ngay đến ngôi chợ bao đời mang danh chợ “chảnh”. Đến năm 2026 này, ngôi “chợ nhà giàu” ấy đã bước sang tuổi 100.

Sáng tạo như một hành vi vũ trụ

Sáng tạo như một hành vi vũ trụ

Một buổi sáng tháng 9 năm 2015, các máy dò LIGO ghi nhận tiếng của hai hố đen sáp nhập từ 1,3 tỷ năm ánh sáng. Sự kiện ấy chứng minh rằng vũ trụ vận hành bằng những dao động vô hình, khác hẳn với những khối vật chất rắn chắc.

Những địa danh bất tử trong bài thơ Tây Tiến

Những địa danh bất tử trong bài thơ Tây Tiến

Khu Di tích lịch sử lưu niệm Trung đoàn 52 Tây Tiến được xây dựng trên đồi Nà Bó, phường Mộc Châu, tỉnh Sơn La. Từ khi khánh thành năm 2016 đến nay, nơi đây đã trở thành điểm đến tham quan, tri ân, tưởng nhớ đến những người lính năm xưa đã ngã xuống vì Tổ quốc...

Xôn xao mái phố phía đông kinh thành

Xôn xao mái phố phía đông kinh thành

Cuối thế kỷ XIX, người Pháp phá dỡ bức tường thành phía Đông thành Thăng Long, và lấp đi con hào chạy dọc tường thành, tạo ra một con đường mới dài hơn 1.200m, chính là phố Phùng Hưng (Hà Nội) ngày nay.

Cố họa sĩ Trần Nguyên Dũng: Trong thế giới của ký ức

Cố họa sĩ Trần Nguyên Dũng: Trong thế giới của ký ức

Khi còn ở dương thế, Trần Nguyên Dũng là một họa sĩ trầm lặng, luôn là người lắng nghe trong mọi cuộc vui. Tại triển lãm “Những ngày thảnh thơi”, hội họa sẽ kể những câu chuyện về thế giới nội tâm đầy sắc màu của ông...