Điện ảnh Việt năm 2020: Điểm nhấn từ dòng phim độc lập

Năm 2020, Điện ảnh Việt chịu không ít ảnh hưởng từ dịch bệnh COVID - 19. Tuy nhiên, sau khi dịch bệnh được khống chế, với nỗ lực vượt khó của những người làm nghề, điện ảnh Việt vẫn tạo được những dấu mốc đáng tự hào. Trong số đó, sự khởi sắc của dòng phim độc lập được ví như điểm nhấn nhiều hy vọng trên thị trường phim Việt.

Theo các nhà chuyên môn, khái niệm "phim độc lập" ra đời ở Mỹ, chỉ những bộ phim được sản xuất bởi những nhà làm phim cá nhân không thuộc Hollywood. Họ là những người làm điện ảnh trẻ, sản xuất những bộ phim với kinh phí thấp, không quan tâm đến mục đích thương mại mà tập trung đề cập những vấn đề xã hội và đặc biệt chú ý đến những tìm tòi nghệ thuật. 

Tuy vậy, lịch sử điện ảnh thế giới đã ghi nhận nhiều bộ phim độc lập giành được những giải thưởng danh giá tại các LHP quốc tế tên tuổi. Dòng phim độc lập của Việt Nam đến từ những đạo diễn Việt kiều. Thập niên 1990, đạo diễn Trần Anh Hùng đã từ Pháp về Việt Nam làm phim. 

Những bộ phim này của anh từng giành giải ở LHP Cannes, Venice, thậm chí "Mùi đu đủ xanh" (sản xuất năm 1995) còn được đề cử giải Oscar cho "Phim nước ngoài hay nhất". Sau đó là thế hệ những đạo diễn như Tony Bùi với "Ba mùa", Nguyễn Vũ Nghiêm Minh với "Mùa len trâu"... 

Sau này, tham gia đội quân làm phim độc lập là các đạo diễn trẻ trong nước. Họ cũng sản xuất phim với nhiều mảng đề tài khác nhau. Điện ảnh ngoài việc phục vụ nhu cầu giải trí của số đông công chúng thì còn cần nói lên tiếng nói thời cuộc, thể hiện những sáng tạo mang tính tiên phong. Và dòng phim độc lập đáp ứng được tiêu chí đó.

Những hình ảnh tư liệu quý trong phim tài liệu “Màu cỏ úa”.
Những hình ảnh tư liệu quý trong phim tài liệu “Màu cỏ úa”. 

Không thể phủ nhận, điện ảnh phải gắn với khán giả, với doanh thu phòng vé. Nếu như trước đây, sản phẩm thuộc dòng phim độc lập thường rơi vào tình trạng được các nhà chuyên môn đánh giá cao hay nhận giải thưởng tại các LHP quốc tế, tuy nhiên, khi về Việt Nam lại không thu hút được khán giả như mong đợi. 

Nhưng, trong năm 2020, điều này đã có sự thay đổi. Thành công thương mại bất ngờ của "Ròm" với doanh thu 55 tỷ đồng chỉ sau 10 ngày công chiếu đã khiến bộ phim trở thành một hiện tượng được truyền thông nhắc tới. Tính ra, trong 10 ngày đầu khởi chiếu đã có 750 nghìn khán giả mua vé thưởng thức bộ phim đầu tay của đạo diễn Trần Thanh Huy. "Ròm" là bộ phim hài hòa được cả yếu tố giải thưởng và công chúng. 

Trước đó, phim từng nhận vị trí cao nhất ở hạng mục New Current của LHP quốc tế Busan (Hàn Quốc) năm 2019. Có lẽ đó là phần thưởng xứng đáng cho dự án phim mà đạo diễn Trần Thanh Huy đã đeo đẳng tới 8 năm với 27 bản dựng khác nhau cùng không ít vất vả, khó khăn. 

Bộ phim nói về số phận chênh vênh của những đứa trẻ đường phố làm nghề "cò đề" được Trần Thanh Huy triển khai từ phim ngắn tốt nghiệp mang tên "16:30" - tác phẩm từng đoạt giải Cánh diều Vàng 2012, được trình chiếu tại Góc phim ngắn của LHP Cannes 2013 và tiếp tục theo đuổi đạo diễn này trở thành phim dài đầu tay. 

Và nói như đạo diễn Trần Thanh Huy, dù bộ phim đã từng nhận được nhiều giải thưởng quốc tế trước đó nhưng niềm vui khi chứng kiến phim được khán giả quê hương đón nhận vẫn là một hạnh phúc không gì sánh bằng.

Năm 2020 đã ghi nhận những thành công của dòng phim độc lập này từ các LHP Quốc tế như "Mây nhưng không mưa" (Vũ Minh Nghĩa và Phạm Hoàng Minh Thy) chính thức tham dự tranh giải tại hạng mục Orizzonti Short Conpetition tại LHP quốc tế Venice. 

"Thiên đường gọi tên - Dòng sông không nhìn thấy  - An act of Affection" của Dương Diệu Linh, Phạm Ngọc Lân và Việt Vũ lọt vào danh sách tranh giải ở hạng mục phim ngắn quốc tế dưới 40 phút tại LHP quốc tế Locarno 2020. 

Trước đó, "Chạm" (Touch) (đạo diễn Nguyễn Đức Minh) là phim được yêu thích nhất trong khuôn khổ LHP lần thứ 11, "Dành cho tháng 6" của Nguyễn Hữu Tuấn, "Đường đua" (Nguyễn Khắc Huy), "Thưa mẹ con đi" (Trịnh Đình Lê Minh) cũng đã tạo được cơn sốt nho nhỏ trong giới trẻ. 

"Trái tim quái vật" (Tạ Nguyên Hiệp) với thể loại hình sự mổ xẻ tâm lý tội phạm cùng sự trở lại của diễn viên Hoàng Thùy Linh cũng là một điểm nhấn thú vị của bức tranh điện ảnh năm nay.

Dù vậy, trong dòng phim độc lập năm nay, một số phim được đánh giá là có nhiều điểm mới, mang tính thể nghiệm, chạm được đến cảm xúc người xem nhưng lại không có được doanh thu kỳ vọng như "Sài Gòn trong cơn mưa) (đạo diễn Lê Minh Hoàng). Phim khai thác câu chuyện của những người trẻ xa quê đến Sài Gòn lập nghiệp với sự góp mặt của dàn diễn viên viên mới như Avin Lu, Hồ Thu Anh... Dù không thành công về mặt thương mại nhưng "Sài Gòn trong cơn mưa" ghi dấu sự nỗ lực đáng khen của ê kíp làm phim. Nó cho thấy một tinh thần độc lập, dân thân muốn thử thách chính mình của những nhà làm phim trẻ.

Bên cạnh mảng phim điện ảnh, dòng phim độc lập năm 2020 đã tạo được hiệu ứng tích cực ở mảng phim tài liệu. Trước đó, khán giải yêu phim tài liệu đã biết tới nhưng bộ phim như "Chuyến đi cuối cùng của chị Phụng" (đạo diễn Nguyễn Thị Thắm, năm 2012), "Lửa Thiện Nhân" (Phạm Hồng Giang, 2015), "Đi tìm Phong" (đạo diễn Trần Phương Thảo, 2018)... Những bộ phim này đã không theo cách phổ biến thông thường là chiếu trên truyền hình mà đã mạnh dạn chủ động phát hành tại rạp. 

Những tháng cuối năm 2020, chứng kiến sự ra mắt của 2 bộ phim tài liệu độc lập đặc biệt đó là "Đoạn trường vinh hoa" (đạo diễn Lê Mỹ Cường) và "Màu cỏ úa" (đạo diễn Lan Nguyên). Nếu như "Đoạn trường vinh hoa" được làm theo lối điện ảnh trực tiếp kể về đam mê nghệ thuật và câu chuyện mưu sinh của một gánh hát tuồng cổ miền Tây thì "Màu cỏ úa" là bộ phim về chân dung nhạc sĩ Trần Tiến. Dù vẫn là những suất chiếu cố định tại rạp, nhưng những buổi chiếu này luôn chật cứng khán giả.

Một cảnh trong phim “Sài Gòn trong cơn mưa”.
Một cảnh trong phim “Sài Gòn trong cơn mưa”.

Cùng với sự xuất hiện và ngày càng thể hiện vai trò, vị trí của dòng phim độc lập đã mang đến những thay đổi trên thị trường điện ảnh Việt. Nếu như trước đây, dòng phim Nhà nước đặt hàng và phim thị trường là 2 dòng chính lưu, phim độc lập xuất hiện lẻ tẻ, rời rạc và gần như chỉ được nhắc tới khi tham dự các LHP quốc tế. 

Giờ đây, khi dòng phim Nhà nước đặt hàng trở nên rất hiếm hoi, bên cạnh dòng phim giải trí nhiều năm thống lĩnh là vị trí của dòng phim độc lập. Việc khán giả dành sự quan tâm hơn với dòng phim độc lập bắt nguồn từ việc chất lượng các bộ phim đã ngày một nâng cao. 

Sự tâm huyết của các nhà làm phim trẻ đã dần thuyết phục được công chúng tới xem phim. Thời điểm trước, trong bảng thăm dò phim nào sẽ khiến bạn chờ ra rạp xem sắp tới của trang Box Office Vietnam thì phim "Ròm" từng có số phiếu cao hơn cả "Tiệc trăng máu". 

Nhiều người cho rằng, nếu như ngày càng có nhiều những bộ phim tâm huyết, chỉn chu như "Thưa mẹ con đi" hay "Ròm" thì sự chiếm lĩnh của dòng phim độc lập là không xa. Thay vì phản ánh những vấn đề có phần xa lạ với công chúng, những nhà làm phim độc lập hiện nay đã đi vào khai thác những vấn đề xã hội, về thân phận người. 

"Ròm" là một minh chứng cho thấy, phản ánh một cách chân thực, xúc động thân phận tầng lớp dưới đáy xã hội, phim hoàn toàn có thể tạo nên kỳ tích phòng chiếu. 

Từ những bộ phim chưa có được lượng khán giả cũng như doanh thu như mong muốn, chúng ta cũng nhìn ra được những điểm nguyên nhân. Phim đề cập đến những vấn đề quá khó hiểu, cách làm phim hoặc dàn diễn viên chưa tới để có thể chạm tới khán giả.

Có thể nói, ngày càng có nhiều đạo diễn trẻ đứng vào hàng ngũ những nhà sản xuất phim độc lập. Dù vẫn biết bước vào con đường làm phim độc lập là chấp nhận vô vàn khó khăn, chông gai từ kinh phí, đến phát hành, công chiếu. 

Thậm chí, việc đó được ví như "tay không bắt giặc". Để tìm được nhà tài trợ cho sản xuất phim độc lập không hề đơn giản vì nhà tài trợ không được phép can thiệp vào nội dung phim. Ngoài ra, khi làm phim độc lập sẽ không có nhà sản xuất để hỗ trợ đạo diễn trong những việc ngoài chuyên môn... 

Tuy nhiên, với những điểm sáng thấy được từ dòng phim độc lập thời gian vừa qua, công chúng có thể hy vọng. Những nhà làm phim độc lập ngày càng đông đảo và sẽ tạo thành một làn sóng mới, góp phần trở thành lực lượng sáng tác quan trọng của điện ảnh nước nhà.

Khánh Thảo

Các tin khác

Chủ quyền văn hóa số

Chủ quyền văn hóa số

Xây dựng chủ quyền văn hóa số theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW chính là lá chắn chiến lược để giữ gìn bản sắc, định hình bộ nhận diện dân tộc và khẳng định sức mạnh Việt Nam trên không gian mạng.

Hội Mỹ thuật Việt Nam cần những chuyển động mới

Họa sĩ Đào Quốc Huy - Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam: Chúng ta vẫn còn lãng phí nguồn lực

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam mở ra những định hướng quan trọng nhằm phát huy nguồn lực sáng tạo, xây dựng môi trường thuận lợi cho văn nghệ sĩ và đưa nghệ thuật đến gần hơn với công chúng. Phóng viên Văn nghệ Công an đã có cuộc trao đổi với họa sĩ Đào Quốc Huy, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam nhiệm kỳ 2026-2031, về những vấn đề đặt ra đối với mỹ thuật nước nhà trong giai đoạn mới.

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

Trải qua 80 năm xây dựng và trưởng thành, Báo Công an nhân dân (CAND) không chỉ là tiếng nói của lực lượng CAND, mà còn là địa chỉ tin cậy, gắn bó của nhiều thế hệ văn nghệ sĩ cả nước. Từ những trang viết, cuộc trò chuyện đến sự đồng hành trong các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, tình cảm chân thành mà giới văn nghệ sĩ dành cho Báo CAND đã góp phần bồi đắp mối gắn kết bền chặt giữa báo chí với đời sống văn học, nghệ thuật, giữa người cầm bút với những người làm nghệ thuật. Qua năm tháng, sự tin yêu, trân trọng và đồng hành ấy đã trở thành một phần ý nghĩa trong hành trình phát triển của tờ báo. Sức lan tỏa của một cơ quan báo chí không chỉ ở những trang viết mà còn ở khả năng kết nối con người bằng niềm tin và những giá trị nhân văn.

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh hiện là Phó trưởng đoàn Kịch cổ điển, Nhà hát Kịch Việt Nam. Anh được biết đến là một nghệ sĩ có nhiều khám phá độc đáo, mới mẻ với kịch đương đại, lịch sử, thiếu nhi. "Bén duyên" và bị cuốn hút với các vở diễn về đề tài hình tượng người chiến sĩ Công an nhân dân (CAND) đã giúp anh có nhiều trải nghiệm mới mẻ. Phóng viên Chuyên đề Văn nghệ Công an có cuộc trò chuyện với NSND Tạ Tuấn Minh.

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Từ những giai điệu thấm đẫm tình quê hương đến những câu chuyện lay động lòng người, chương trình nghệ thuật "Kết nối yêu thương" gửi đi thông điệp giản dị mà sâu sắc: Không ai nên đơn độc trước nghịch cảnh. Đằng sau mỗi người phụ nữ đau yếu, mỗi em nhỏ mang bệnh hiểm nghèo là một phận đời cần được chở che, một ước mơ cần được níu giữ. Khi những trái tim cùng rung lên nhịp đập yêu thương, nghệ thuật không chỉ chạm đến cảm xúc mà còn khơi dậy trách nhiệm cộng đồng, thắp lên hy vọng cho những cuộc đời còn nhiều gian khó.

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Liên hoan phim (LHP) Tài liệu châu Âu – Việt Nam lần thứ 16 (diễn ra từ ngày 18 đến ngày 26/9) quy tụ 25 tác phẩm điện ảnh tài liệu đặc sắc đến từ Việt Nam và các quốc gia châu Âu. Đây không chỉ là “bữa tiệc” điện ảnh, mở ra cơ hội giao lưu, hợp tác giữa những người làm nghề mà còn là cầu nối để dòng phim đặc biệt này đến gần với công chúng hơn.

Ca sĩ Tùng Dương đã tổ chức riêng nhiều live concert.

Từ “độc đạo” đến đại chúng

25 năm trong nghề, Tùng Dương đã có một hành trình đặc biệt mà không nhiều nghệ sĩ thế hệ anh có thể làm được. Đó là hành trình của một nghệ sĩ luôn muốn bước ra khỏi vùng an toàn, không ngừng thử nghiệm, tìm kiếm những giới hạn mới của giọng hát và tư duy âm nhạc. Nhưng cũng chính trên hành trình tưởng như ngày càng đi xa ấy, Tùng Dương lại ngày càng trở về gần hơn với những điều căn cốt: gia đình, tình yêu, con người, quê hương, đất nước, những giá trị đã làm nên căn tính của mình.

Buổi gặp gỡ báo chí giới thiệu chương trình “Phú Quang - Còn mãi một tình yêu” tại Nhà hát Hồ Gươm

Âm nhạc không chỉ là ký ức

Gần 5 năm sau ngày nhạc sĩ Phú Quang rời cõi tạm, những giai điệu của ông vẫn hiện diện trong đời sống âm nhạc Việt Nam. Năm 2026, ba người con của ông chính thức tiếp nhận di sản âm nhạc mà cha để lại. Nhưng câu chuyện di sản âm nhạc Phú Quang không chỉ là câu chuyện của một gia đình tiếp nhận một gia tài nghệ thuật. Nó đặt ra một vấn đề lớn hơn: làm thế nào để di sản âm nhạc của một nhạc sĩ được bảo vệ, được trao truyền và tiếp tục sống trong đời sống đương đại?

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Ngày nay, nhiều tác phẩm điện ảnh ra đời nhận được sự bàn luận sôi nổi trên mạng xã hội cùng những bài review phim xuất hiện dày đặc. Tuy nhiên, giữa dòng chảy ồn ã ấy lại thiếu vắng những bài phê bình có chuyên môn, đi sâu vào ngôn ngữ điện ảnh, giá trị nghệ thuật và ý nghĩa văn hóa của tác phẩm. Để đời sống điện ảnh không chỉ dừng lại ở những lời khen - chê, đánh giá cực đoan, cần thêm những tiếng nói phê bình giàu tri thức, góp phần nâng cao thị hiếu và nuôi dưỡng tình yêu điện ảnh trong công chúng.

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Việc đưa chất liệu truyền thống vào các sản phẩm nghệ thuật đang trở thành xu hướng và mở ra nhiều hướng sáng tạo, góp phần làm mới cách tiếp cận và lan tỏa những giá trị văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, điều này cũng yêu cầu nghệ sĩ cần sự hiểu biết, tôn trọng và trách nhiệm với những giá trị văn hóa mà sản phẩm khai thác.

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” của Tố Hữu - một trong những bài thơ tiêu biểu viết về Cách mạng Tháng Tám năm 1945, không chỉ là niềm vui của một cá nhân, hay của hàng chục triệu người, còn là niềm vui hồi sinh của một dân tộc vừa thoát khỏi ách nô lệ, giành lại quyền làm chủ vận mệnh. Cũng là niềm vui được cống hiến và kiến tạo tương lai. “Vui bất tuyệt” trở thành cảm hứng chung cho nhiều tác phẩm nổi tiếng cùng chủ đề.

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Những người trẻ thế hệ 8x, 9x, 2000 đang lựa chọn cách tiếp cận lịch sử theo cách riêng của mình. Với họ, lịch sử là những câu chuyện được kể lại sống động trên các nền tảng số, hay những bộ phim, những bài hát, những tiểu thuyết hấp dẫn và ý nghĩa... giúp họ hiểu hơn về đất nước mình.

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

Bắt đầu lên sóng truyền hình ANTV (thứ Bảy, Chủ nhật) từ ngày 22/8 và trên kênh HTV9 (thứ Hai, thứ Ba) từ ngày 24/8, bộ phim truyền hình "Kế hoạch CM12" đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm của công chúng. Không chỉ khắc họa những cuộc đấu trí căng thẳng, "Kế hoạch CM12" còn làm nổi bật bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh thầm lặng của những cán bộ, chiến sĩ CAND trong hành trình bảo vệ An ninh Tổ quốc từ những ngày đầu đất nước thống nhất.

Trưởng thành cùng lực lượng

Trưởng thành cùng lực lượng

Trong hơn 80 năm xây dựng, phấn đấu và trưởng thành của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam, có thể nói rằng, văn học nghệ thuật về lực lượng công an với sứ mệnh của mình đã góp phần đáng kể vào sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc, vì cuộc sống bình yên, hạnh phúc của nhân dân…