Dấu hiệu “tan băng” trong quan hệ Israel và thế giới Arab

Mặc dù không chính thức thừa nhận Israel và luôn khẳng định việc bình thường hóa quan hệ với Israel phụ thuộc vào việc Tel Aviv từ bỏ các vùng đất chiếm đóng của người Arab trong cuộc chiến năm 1967, nhưng hồi đầu tuần này, Hoàng Thái tử Mohammed bin Salman Saud của Saudi Arabia lại tuyên bố người Israel có quyền sống hòa bình trên mảnh đất của họ.

Đây được xem là một sự thay đổi lập trường đáng chú ý của Saudi Arabia và cũng được đánh giá là dấu hiệu cho thấy sự tan băng trong quan hệ Riyadh – Tel Aviv, hay nói rộng hơn, là sự nối lại quan hệ công khai giữa thế giới Arab và Israel.

Trả lời phỏng vấn Tạp chí Atlantic, Hoàng Thái tử Mohammed bin Salman Saud nêu rõ: “Tôi tin rằng mỗi một dân tộc, ở bất cứ đâu, đều có quyền sống trong đất nước thanh bình của họ. Tôi tin cả người Palestine và người Israel đều có quyền có mảnh đất của riêng họ. Nhưng chúng ta phải đạt được thỏa thuận hòa bình để đảm bảo sự ổn định cho tất cả cũng như để có những mối quan hệ bình thường”.

Hoàng Thái tử Mohammed bin Salman Saud của Saudi Arabia.
Hoàng Thái tử Mohammed bin Salman Saud của Saudi Arabia.

Bình luận về phát biểu này, chính trị gia người Thổ Nhĩ Kỳ Ozdemir Akbal cho rằng, bằng cách tuyên bố Israel có quyền sống hòa bình trên mảnh đất của họ, Hoàng Thái tử Saudi Arabia trên thực tế đã gián tiếp ghi nhận sự tồn tại của một liên minh giữa Riyadh và Tel Aviv, hay nói rộng hơn là giữa Israel và các nước Arab Hồi giáo dòng Sunni.

Trên thực tế, trong những năm gần đây, đã diễn ra một sự thay đổi đáng chú ý giữa Israel và các nước Arab Hồi giáo dòng Sunni: Phạm vi lợi ích chung giữa họ đã mở rộng, và họ đã hợp tác thành công trong một số vấn đề quan trọng chiến lược như an ninh, năng lượng và chia sẻ tài nguyên thiên nhiên. Mặc dù phần lớn những nỗ lực này diễn ra ở hậu trường, nhưng một số lại diễn ra công khai.

Ở lĩnh vực an ninh, Israel hiện hợp tác chặt chẽ với Ai Cập và Jordan. Năm 2013, Tổng thống Ai Cập Abdel Fatah el-Sisi đã yêu cầu Chính phủ Israel, để ông có thể củng cố quân đội của mình ở Sinai nhằm chiến đấu chống lại cái gọi là Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng, cho dù làm vậy là vượt quá những giới hạn phi quân sự ghi trong phụ lục quân sự của Hiệp ước hòa bình Ai Cập – Israel.

Một ví dụ nổi bật khác về mối quan hệ đối tác của khu vực Arab với Israel là quyết định chiến lược của Ai Cập trả lại các đảo Tiran và Sanafir cho Saudi Arabia năm 2016. Hai hòn đảo ở Eo biển Tiran này ban đầu thuộc về Saudi Arabia nhưng đã được chuyển giao cho Ai Cập vào năm 1950.

Việc trao trả chúng cho Saudi Arabia đòi hỏi phải được Israel chấp thuận. Trong nhiều năm, Israel đã phản đối một động thái như vậy, nhưng đã hoàn toàn ủng hộ việc này vào năm 2016 sau khi cả Ai Cập lẫn Saudi Arabia nhờ có Mỹ đứng ra làm trung gian đã cam kết duy trì quyền tiếp cận tự do của Israel với Biển Đỏ thông qua Eo biển Tiran. Bên cạnh an ninh, nhiều cơ hội hơn đang chờ đợi hai bên trên đấu trường kinh tế.

Các nước Arab Hồi giáo dòng Sunni có thể thu lợi lớn nhờ môi giới cho các thỏa thuận năng lượng và hiệp ước thương mại với Israel, cũng như nhờ đẩy mạnh đầu tư nước ngoài lẫn nhau.

Chẳng hạn, năm 2016, Israel đã ký kết một thỏa thuận khí đốt trị giá 10 tỉ USD với Jordan, theo đó họ sẽ vận chuyển 1.600 tỉ feet khí đốt trong vòng 15 năm từ một trong những mỏ khí đốt của mình ở Địa Trung Hải. Tháng 11-2017, một phái đoàn đại diện cho mỏ khí đốt Tamar của Israel đã tới Cairo để thảo luận khả năng nhập khẩu khí đốt vào Ai Cập.

Một yếu tố quan trọng khác mà khu vực phải hành động cùng nhau là biến đổi khí hậu. Sự khô hóa của vùng Trăng lưỡi liềm màu mỡ và khắp lục địa châu Phi đã khiến nạn hạn hán lặp đi lặp lại và nạn thiếu nước ngày càng tăng. Ai Cập đã lún sâu vào các cuộc xung đột xoay quanh sự phân bổ nước từ sông Nile. Hiểu biết chuyên môn của Israel về quản lý nguồn nước, nông nghiệp sa mạc và củng cố an ninh lương thực có thể hữu ích cho tất cả các nước xung quanh và góp phần vào sự ổn định khu vực.

Chẳng hạn, với kinh nghiệm khử mặn của mình, Israel đang cung cấp lượng lớn nước cho Jordan, cũng như cho người Palestine ở Gaza, Judea và Samaria. Theo Điều 6 trong hiệp định hòa bình của họ, Israel và Jordan có nghĩa vụ hợp tác để duy trì và phát triển nguồn nước.

Do tình trạng thiếu nước trầm trọng ở Jordan, Chính phủ Israel vào năm 2014 đã quyết định tăng 50% lượng nước mà họ cung cấp; một nhà máy khử mặn mới sắp được xây dựng ở phía Bắc Aqaba, được thiết kế để cung cấp 80 – 100 triệu mét khối nước mỗi năm, chia đều giữa Israel và Jordan. Cuối cùng, hai nước cũng đã cộng tác trong một số dự án nông nghiệp.

Những dấu hiệu đầu tiên cho thấy các nước Hồi giáo dòng Sunni đang thay đổi nghiêm túc quan điểm của họ về Israel xuất hiện trong phong trào Mùa xuân Arab năm 2011, khi các tiếng nói bắt đầu kêu gọi làm hồi sinh một sáng kiến khu vực để bình thường hóa quan hệ với Israel. Các biện pháp xây dựng lòng tin đã được đề xuất, như cho phép các chuyến bay của Israel đi qua các nước vùng Vịnh và mở cửa quan hệ kinh tế.

Tháng 5-2017, tờ Wall Street Journal đưa tin rằng, một “báo cáo tham luận chưa công bố được chia sẻ trong một số nước vùng Vịnh” đã phác thảo một đề xuất, do Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) dẫn dắt, một con đường dẫn tới bình thường hóa quan hệ trong đó Israel sẽ chứng minh cam kết của mình giải quyết cuộc xung đột Palestine bằng cách đóng băng hoạt động xây dựng ở những khu vực nhất định tại Bờ Tây và nới lỏng các hạn chế thương mại bên trong Dải Gaza.

Đây chỉ là một số ví dụ cho thấy một động lực mới ở các nước Arab nhằm thúc đẩy đối thoại khu vực và khả năng nối lại tình hữu nghị với Israel.

Khổng Hà (tổng hợp)

Các tin khác

COP31: Thế giới khẩn trương thúc đẩy hành động ứng phó biến đổi khí hậu

COP31: Thế giới khẩn trương thúc đẩy hành động ứng phó biến đổi khí hậu

Trong bối cảnh thế giới đang phải đối mặt với nhiều cuộc khủng hoảng đan xen, từ xung đột vũ trang, lạm phát gia tăng đến những bất định do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra, các nhà lãnh đạo Liên hợp quốc (LHQ) và đại diện chính phủ nhiều nước nhấn mạnh sự cần thiết phải duy trì ưu tiên đối với vấn đề khí hậu.

Bài toán bảo vệ bí mật công nghệ nhìn từ cuộc điều tra tại Nvidia

Bài toán bảo vệ bí mật công nghệ nhìn từ cuộc điều tra tại Nvidia

Hội đồng quản trị Tập đoàn công nghệ Nvidia mới đây cho biết đã mở cuộc điều tra độc lập sau khi xuất hiện thông tin Giám đốc điều hành Jensen Huang có thể là mục tiêu của tình báo nước ngoài. Vụ việc đặt ra câu hỏi về cách Mỹ bảo vệ công nghệ chiến lược khi những thông tin này nằm trong tay doanh nghiệp tư nhân.

Mỹ mở rộng phong tỏa Iran, nguy cơ xung đột quân sự leo thang

Mỹ mở rộng phong tỏa Iran, nguy cơ xung đột quân sự leo thang

Mỹ đang mở rộng chiến dịch phong tỏa Iran, từ các cảng biển sang các tuyến vận tải đường bộ và khu vực biển Caspi, nhằm siết chặt nguồn cung vũ khí, công nghệ và tài chính của Tehran. Động thái diễn ra trong bối cảnh căng thẳng tại eo biển Hormuz tiếp tục gia tăng, các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại và mục tiêu quân sự diễn ra liên tiếp, trong khi những nỗ lực ngoại giao vẫn chưa tạo được đột phá.

Châu Âu chao đảo trước làn sóng đe dọa đánh bom giả mạo

Châu Âu chao đảo trước làn sóng đe dọa đánh bom giả mạo

Mới đây, một số tòa soạn báo chí và đài truyền hình tại Ireland và Bulgaria đã nhận được những lời đe dọa đánh bom qua thư điện tử. Đến nay, dù chưa có bất kỳ thiết bị nổ nào được tìm thấy, sự việc đã làm dấy lên những lo ngại sâu sắc trong giới chức châu Âu về một chiến dịch "chiến tranh lai" tinh vi, được thiết kế nhằm gây bất ổn và gieo rắc nỗi sợ hãi trong lòng xã hội phương Tây.

Báo động toàn cầu vấn đề thiếu vận động ở thanh thiếu niên

Báo động toàn cầu vấn đề thiếu vận động ở thanh thiếu niên

Theo tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trong 15 năm qua, thế giới hầu như không đạt được tiến bộ nào trong việc khuyến khích thanh thiếu niên vận động, trong đó các em gái là nhóm bị tụt lại xa nhất. Ông Ghebreyesus khẳng định, giải pháp không nằm ở việc yêu cầu thanh thiếu niên phải nỗ lực hơn.

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ ngày 3/11 đã giúp đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, chấm dứt thế đa số của đảng Cộng hòa tại Quốc hội. Kết quả này được dự báo sẽ tác động sâu rộng đến chính sách đối ngoại và kinh tế của chính quyền Tổng thống Donald Trump, từ chiến sự Mỹ - Iran, tình hình Ukraine đến thương mại toàn cầu và ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI).

Khi tiện ích công nghệ trở thành lỗ hổng an ninh tại châu Âu

Khi tiện ích công nghệ trở thành lỗ hổng an ninh tại châu Âu

Chỉ bằng cách điều khiển nhiệt độ các hệ thống làm lạnh từ xa, tin tặc đã gây thiệt hại lớn cho hàng loạt siêu thị châu Âu. Những cuộc tấn công này không chỉ phơi bày lỗ hổng công nghệ mà còn đặt ra câu hỏi về khả năng bảo vệ chuỗi cung ứng thực phẩm trước các mối đe dọa an ninh mạng ngày càng phức tạp.

Những lá phiếu giữa kỳ và dư địa chính sách Mỹ

Những lá phiếu giữa kỳ và dư địa chính sách Mỹ

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 sẽ quyết định quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ trong hai năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump. Khi chi phí sinh hoạt trở thành mối quan tâm hàng đầu của cử tri, cuộc đua cũng đặt ra câu hỏi về khả năng chuyển tăng trưởng kinh tế thành những cải thiện thiết thực trong đời sống.

Hé mở cơ hội ngoại giao giữa bóng đen xung đột Mỹ - Iran

Hé mở cơ hội ngoại giao giữa bóng đen xung đột Mỹ - Iran

Các nỗ lực tiếp xúc thông qua trung gian Qatar đang mở ra cơ hội ngoại giao mới giữa Mỹ và Iran, trong bối cảnh hai bên vẫn duy trì lập trường cứng rắn và chuẩn bị cho khả năng xung đột quân sự tái bùng phát. Bất đồng về các điều kiện đàm phán, chương trình hạt nhân và quyền kiểm soát eo biển Hormuz tiếp tục là những trở ngại lớn đối với triển vọng đạt được thỏa thuận.

Nga–châu Phi: Khi hợp tác kinh tế trở thành ưu tiên chiến lược

Nga–châu Phi: Khi hợp tác kinh tế trở thành ưu tiên chiến lược

Không chỉ củng cố những mối quan hệ chính trị và an ninh truyền thống, Nga đang tìm cách tạo dựng ảnh hưởng lâu dài tại châu Phi thông qua thương mại, năng lượng và công nghệ. Hội nghị thượng đỉnh tại Moskva cho thấy bước chuyển đáng chú ý trong định hướng hợp tác giữa hai bên.

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Hội nghị Ngoại trưởng Nhóm các nền kinh tế lớn (G20) tại Atlanta, Mỹ, dự kiến khép lại ngày 31/10 (giờ địa phương) với tuyên bố của nước chủ trì thay cho thông cáo chung. Bất đồng về Ukraine, Trung Đông và chính sách thương mại tiếp tục cản trở đồng thuận, trong khi sức ép lên năng lượng, lương thực và chuỗi cung ứng đòi hỏi các bên tìm hướng phối hợp.

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran đã tăng lên ít nhất 47,1 tỷ USD, theo báo cáo mới nhất của Lầu Năm Góc gửi Quốc hội Mỹ. Con số này vượt xa các dự báo trước đó, làm dấy lên lo ngại về khả năng duy trì chiến dịch quân sự, gây thêm sức ép đối với ngân sách liên bang và trở thành bất lợi chính trị đối với Tổng thống Donald Trump trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Kết quả kiểm phiếu mới nhất của cuộc bầu cử Quốc hội Israel tiếp tục cho thấy chưa khối chính trị nào giành được đa số cần thiết để thành lập chính phủ. Trong khi các bên bắt đầu thăm dò khả năng hợp tác, Tổng thống Isaac Herzog kêu gọi lãnh đạo các chính đảng giữ tinh thần cởi mở nhằm tránh phải tổ chức một cuộc bầu cử khác.

Nỗ lực ngoại giao trước leo thang căng thẳng Mỹ-Iran

Nỗ lực ngoại giao trước leo thang căng thẳng Mỹ-Iran

Các bộ trưởng và quan chức an ninh cấp cao từ Pakistan, Arab Saudi và Thổ Nhĩ Kỳ – ba quốc gia thành viên của Hiệp ước Phòng thủ Chung Mecca – hiện đang có mặt tại thủ đô Tehran (Iran) để thảo luận về các vấn đề an ninh khu vực. Động thái ngoại giao khẩn trương này diễn ra trong bối cảnh xuất hiện nhiều mối đe dọa về các cuộc không kích mới của Mỹ nhằm vào Iran.

Tranh luận nóng Starlink và Starshield tại Ukraine

Tranh luận nóng Starlink và Starshield tại Ukraine

Việc hệ thống vệ tinh Starlink và phiên bản quân sự Starshield tại Ukraine bị hạn chế tốc độ trong hơn một tuần đã gây gián đoạn một số hoạt động quân sự của Kiev, đồng thời làm gia tăng căng thẳng giữa Ukraine, tỷ phú Elon Musk và chính quyền Mỹ.

Nhiều nước kêu gọi kiềm chế trước nguy cơ xung đột Mỹ - Iran leo thang

Nhiều nước kêu gọi kiềm chế trước nguy cơ xung đột Mỹ - Iran leo thang

Ngày 23/10, ngoại trưởng 8 quốc gia gồm Anh, Pháp, Đức, Thổ Nhĩ Kỳ, Arab Saudi, Pakistan, Ai Cập và Italy đã nhóm họp tại Istanbul để thảo luận về tình hình eo biển Hormuz và những diễn biến an ninh khu vực. Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh nguy cơ đối đầu quân sự giữa Mỹ và Iran tiếp tục gia tăng, làm dấy lên lo ngại về những hệ lụy đối với Trung Đông cũng như nền kinh tế thế giới.