Cuộc đối thoại giữa “Kiều” và hội họa đương đại

"Truyện Kiều"- kiệt tác của đại thi hào Nguyễn Du vừa xuất hiện với một diện mạo mới, kèm 15 bản vẽ minh họa của các họa sĩ đương đại Việt Nam. "Đó là cách chúng tôi lưu giữ lại các giá trị truyền thống theo cách nhìn đương đại" - Họa sĩ Thành Chương chia sẻ.

Đây không phải lần đầu có sách in tranh vẽ lấy cảm hứng từ "Truyện Kiều". Năm 1942, 11 họa sĩ Việt Nam có cùng ý muốn tôn vinh Nguyễn Du và "Truyện Kiều" nên đã thực hiện 11 bức tranh in trong "Tập văn học kỷ niệm Nguyễn Du". Trong nhóm tác giả này có những họa sĩ lừng danh như Tô Ngọc Vân, Lê Văn Đệ, Nguyễn Gia Trí, Lương Xuân Nhị, Trần Văn Cẩn, Tôn Thất Đào....

Cuốn này do hội Quảng Trị - Huế xuất bản. Mỗi họa sĩ phải làm 1302 bản in khắc gỗ dán vào quyển "Truyện Kiều" và nó hoàn toàn là tranh in khắc gỗ trực tiếp. Nơi thực hiện là phường khắc gỗ phố Tô Tịch, Hà Nội. Trước đó, có cuốn "Kim Vân Kiều" của Nguyễn Văn Vĩnh dịch ra tiếng Pháp do Mạnh Quỳnh minh họa. Năm 1992, nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin có in "Kiều" với minh họa của họa sĩ Nguyễn Tiến Chung, họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm, họa sĩ Nguyễn Đức Nùng và họa sĩ Bùi Xuân Phái.

Nhưng cổ nhất, theo nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng là cuốn "Kiều" do triều đình nhà Huế thuê các họa sĩ vẽ và chép lên cho nhà vua đọc. Cuốn sách này thất lạc sang Pháp rồi bị bán cho Thư viện hoàng gia Anh, không biết vẽ năm nào, có thể được minh họa vào thời  vua Tự Đức.

Ấn bản “Kiều” mới nhất do họa sĩ Thành Chương vẽ bìa.

Ấn bản “Kiều” mới nhất do họa sĩ Thành Chương vẽ bìa.

Như vậy, việc minh họa "Truyện Kiều" đã có một lịch sử khá lâu đời, cho thấy tuyệt tác này luôn là nguồn cảm hứng sáng tạo của các họa sĩ và mỗi thời điểm lịch sử, người ta thể hiện tình yêu với kiệt tác này một cách khác nhau.

Với ấn phẩm mới "Kiều" của Nhà sách Đông A mang một diện mạo mới, tươi trẻ thể hiện cách nhìn, cách nghĩ về "Kiều" của các họa sĩ đương đại. Nó gần gụi, tươi mới hơn. Đó là chị em Thúy Kiều dưới con mắt của họa sĩ Đặng Tiến, là cảnh Kiều báo ân báo oán của họa sĩ Phạm Quang Vinh, rồi Kiều ở lầu Quan âm các của họa sĩ Hà Trí Hiếu, hay cảnh đoàn viên đầy cảm xúc dưới góc nhìn của họa sĩ Thành Chương. Ngoài ra còn có tranh của các họa sĩ Nguyễn Quân, Đỗ Hoàng Tường, Phan Cẩm Thượng...

Trong cuộc triển lãm 15 minh họa của các họa sĩ đương đại vẽ "Kiều" tại nhà sách Cá Chép, họa sĩ Thành Chương chia sẻ: "Giữa văn và họa có sự gắn bó với nhau, từ khi có "Kiều", tất cả các thế hệ họa sĩ đều tham gia minh họa và đóng góp cho "Truyện Kiều", nó thể hiện sự gắn bó gần gũi giữa hội họa và văn chương.

Mỗi giai đoạn các họa sĩ đều có cách hiểu "Kiều" mang hơi thở, dấu ấn, quan niệm của đời sống thời đại đó. Anh Trần Đại Thắng muốn làm một ấn phẩm "Kiều" mới, ghi dấu ấn kết hợp giữa "Kiều" và thế hệ họa sĩ đương đại thoát ra từ thời bao cấp đến giai đoạn mở cửa và đổi mới để mang đến một tinh thần mới, gần gụi với đời sống hôm nay.

Qua "Kiều", ta nhìn được chân dung tương đối của các họa sĩ Việt Nam và qua con mắt họa sĩ, chúng ta có thể nhìn nhận "Kiều" ở nhiều góc độ khác nhau. Muốn bảo tồn và phát huy văn hóa của dân tộc, chúng ta không thể giữ mãi cái cũ, mà phải biết cách làm mới cái cũ. Ấn bản này cho thấy phần nào diện mạo của mỹ thuật Việt Nam đương đại. Tất nhiên, tôi không kỳ vọng hay đặt ra những bức tranh này phải gánh vác gì cả. Nhưng đây cũng là một cách để lại dấu ấn thế hệ trên một đại danh tác như "Truyện Kiều".

Họa sĩ Thành Chương chia sẻ rằng, ông được họa sĩ Trần Đại Thắng giao phó trọng trách mời các họa sĩ tham gia vẽ minh họa. Danh sách đầu tiên có nam có bắc, có già có trẻ, có nam có nữ. Ông mời lớp già, họa sĩ Trần Lưu Hậu và họa sĩ Nguyễn Trung. Nữ thì mời Đinh Ý Nhi và Đinh Thị Thắm Poong. Nhưng cả 4 họa sĩ đều không tham gia được.

"15 họa sĩ này là những gương mặt thành danh của hội họa đương đại, họ có những bút pháp đặc trưng cho thời kỳ đổi mới. Khi xuất hiện cuốn này, nó mang dấu ấn của giai đoạn này, mới mẻ hơn, gần với đời sống của giới trẻ hơn và đó cũng là cách chúng tôi nuôi dưỡng tình yêu với "Kiều" theo cách của chúng tôi" - Ông cho biết.

Nhà văn Nguyễn Văn Thọ bày tỏ sự trân trọng đối với người làm sách. Ông chia sẻ: "Tôi rất cảm ơn Đông A và các họa sĩ đương đại. Chúng ta đang có một thực trạng văn hóa cổ không còn được quan tâm đúng mức, nhất là đối với giới trẻ. Giới trẻ ít đọc "Kiều" hay các tác phẩm kinh điển. May thay, chúng ta có những công ty chú trọng đến văn hóa truyền thống, văn hóa nền tảng. Đây là một trong những văn bản có chú giải đầy đủ của PGS Nguyễn Thạch Giang, cẩn thận để người đọc khảo cứu.

Về mỹ thuật, đây là một cuốn sách kỳ công có mặt các trường phái hội họa, mang hơi thở của đời sống mỹ thuật hôm nay. Cuốn sách này sẽ tiếp tục lưu giữ trong các văn bản "Kiều", đánh dấu mốc về một thời đại và góp phần bảo vệ , gìn giữ văn hóa theo cách của thế hệ trẻ hôm nay".

Mang đến một không khí mới cho "Truyện "Kiều" qua cách nhìn của các họa sĩ đương đại, họa sĩ Thành Chương và thế hệ họa sĩ hôm nay cũng mang đến một quan niệm mới về minh họa. "Ngày xưa các cụ vẽ cho giống theo kiểu mô phỏng, minh họa từng câu chữ, còn anh em họa sĩ hôm nay vẽ minh họa rất phóng khoáng, tự do và mang đậm dấu ấn cá nhân. Các tác phẩm minh họa trong ấn phẩm "Kiều" được coi là văn bản thứ 2 của Kiều, mang dấu ấn tạo hình riêng của họa sĩ. Nó là một tiếng nói độc lập chứ không minh họa theo kiểu mô phỏng. Đây là một quan niệm mới của các họa sĩ đương đại, chỉ như thế họ mới có đóng góp, đóng góp một tinh thần mới, gần gụi hơn với cuộc sống hôm nay. Đó là mục đích để "Truyện Kiều tiếp tục sống và tồn tại" - Họa sĩ Thành Chương chia sẻ.

Tranh minh họa chị em Thúy Kiều của họa sĩ Đặng Tiến
Tranh minh họa chị em Thúy Kiều của họa sĩ Đặng Tiến

Đồng quan điểm với họa sĩ Thành Chương, nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng nói: "Truyện Kiều" nói riêng và các truyện nói chung có nhiều cách minh họa. Một là người ta bám vào chặt vào câu chuyện, về phong tục tập quán, về nhân vật; hai là vẽ theo cảm nhận người ta đọc; ba là vẽ theo đúng thời kỳ câu chuyện diễn ra và người ta cũng có thể vẽ theo con mắt của con người bây giờ".

Nhà nghiên cứu khẳng định: "Minh họa không phải là thứ áp đặt chặt chẽ, truyện thế này thì phải minh họa thế này. Lối đó là một lối cổ. Lối của họa sĩ hiện đại là đọc và cảm nhận, họ vẽ theo cảm nhận của họ về "Truyện Kiều". Nếu đặt hàng minh họa Kiều theo thời Lê Trịnh thì tôi sẽ làm theo thời đó, còn đây là tự do sáng tác nên tôi minh họa theo cách mình đang nghĩ".

Với ấn bản "Kiều" mới xuất bản của nhà sách Đông A đã tạo nên một cuộc đối thoại thú vị, mới mẻ giữa "Kiều" và hội họa đương đại. Và đó cũng là cách "Kiều" tiếp tục đi vào cuộc sống của độc giả đương thời.

Cùng với bộ tranh minh họa "Truyện Kiều", công ty sách Đông A còn đặt hàng họa sĩ Nguyễn Công Hoan vẽ minh họa cho truyện thơ "Lục Vân Tiên". Hai bộ tranh được triển lãm tại Đông A Gallery và được đấu giá. Những bộ tranh này vừa được in trong 2 ấn bản đặc biệt là "Truyện Kiều" và "Lục Vân Tiên" năm 2017 (NXB Văn học liên kết cùng Công ty cổ phần văn hóa Đông A ấn hành), Phó Giáo sư Nguyễn Thạch Giang - nhà nghiên cứu chuyên sâu về văn chương Hán - Nôm cổ và Truyện Kiều khảo đính và chú giải. Sách được in màu khổ lớn.

Kết quả của cuộc đấu giá (bao gồm đấu giá trực tiếp, đấu giá online trên fanpage Đông A Gallery, đấu giá điện thoại) sẽ được công bố vào lúc 9h ngày 13-12-2017. Đặc biệt, người thắng đấu giá với mức cao nhất cho một bức tranh bất kỳ trong 15 tác phẩm của "Truyện Kiều" và người thắng đấu giá bộ tranh "Lục Vân Tiên" sẽ nhận được một cặp vé máy bay khứ hồi từ Hà Nội hoặc TP. Hồ Chí Minh đi Singapore và vé tham dự Art Stage Singapore vào tháng 1-2018.

Phan Chi

Các tin khác

Khi Oscar cải tổ: Minh bạch AI, nới lỏng tiêu chí

Khi Oscar cải tổ: Minh bạch AI, nới lỏng tiêu chí

Trước thềm lễ trao giải Oscar lần thứ 99 dự kiến diễn ra vào năm 2027, Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Hoa Kỳ (AMPAS) vừa công bố những thay đổi mang tính bước ngoặt. Đây được đánh giá là một trong những sự lắng nghe cần thiết trong bối cảnh ngành công nghiệp điện ảnh đang thay đổi một cách nhanh chóng trước sức ép của trí tuệ nhân tạo (AI) và trải nghiệm ngày càng đa dạng trong cách thưởng thức nghệ thuật.

Đạo diễn Vạn Nguyễn: “Đưa di sản đến với khán giả bằng tinh thần sáng tạo của thời đại mới”

Đạo diễn Vạn Nguyễn: “Đưa di sản đến với khán giả bằng tinh thần sáng tạo của thời đại mới”

Là một trong những gương mặt tiêu biểu dành trọn tâm huyết cho việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc qua ngôn ngữ sân khấu hiện đại, mới đây đạo diễn Vạn Nguyễn là người Việt đầu tiên được UNESCO Nhật Bản vinh danh “Đạo diễn vì sứ mệnh bảo tồn giá trị văn hóa UNESCO 2025”. Chuyên đề Văn nghệ Công an đã có cuộc trò chuyện cùng đạo diễn Vạn Nguyễn về hành trình bảo tồn và lan tỏa bản sắc văn hóa Việt.

Mối duyên với những ấn bản “Truyện Kiều” lưu dấu trăm năm

Mối duyên với những ấn bản “Truyện Kiều” lưu dấu trăm năm

Trong hơn 20 năm qua, ông Nguyễn Lân Bình đã dày công nghiên cứu và tìm tòi được nhiều tư liệu quý giá về ông nội mình - học giả Nguyễn Văn Vĩnh. Những tư liệu ấy đã góp phần quan trọng làm sáng rõ công lao, thành tựu quan trọng về học giả Nguyễn Văn Vĩnh đối với nền văn học, báo chí nước nhà, trong đó có sự phổ cập và phát triển chữ quốc ngữ với bản dịch “Truyện Kiều” được in lần đầu tiên ở miền Bắc vào năm 1913.

Ươm "mầm xanh" cho đội ngũ dịch giả

Ươm "mầm xanh" cho đội ngũ dịch giả

“Cuộc thi dịch Văn học Việt - Trung, Trung - Việt” năm 2026 vừa chính thức khởi động tại TP Hồ Chí Minh. Bước qua mùa giải thứ hai, cuộc thi không chỉ là nơi giao lưu văn chương giữa hai nước mà còn được kỳ vọng trở thành mảnh đất màu mỡ để phát hiện và bồi dưỡng những “mầm xanh” dịch thuật.

Họa sĩ Tô Chiêm: Sau cú "nốc ao" của số phận

Họa sĩ Tô Chiêm: Sau cú "nốc ao" của số phận

Khi đến thăm họa sĩ Tô Chiêm sau cơn đột quỵ cách đây 2 năm, tôi không hình dung có một ngày lại được trò chuyện và chia sẻ với anh trong sự kiện trưng bày nghệ thuật “Khói” với tâm thế của một người họa sĩ điềm tĩnh trở lại với hội họa sau tất cả.

Dấu ấn kết nối du lịch với văn hóa và di sản

Dấu ấn kết nối du lịch với văn hóa và di sản

Những năm gần đây, với sự ra đời của show diễn thực cảnh được tổ chức tại các địa điểm du lịch đã đem đến cho khán giả là khách du lịch nhiều trải nghiệm mới mẻ. Việc tổ chức các show diễn thực cảnh tại các địa chỉ du lịch nổi tiếng đang được xem là hoạt động tích cực không chỉ để thu hút khách du lịch mà còn là dấu ấn của sự kết nối giữa du lịch với văn hóa và di sản.

Giới xuất bản trước ngã rẽ AI: Kiểm soát hay bị cuốn trôi?

Giới xuất bản trước ngã rẽ AI: Kiểm soát hay bị cuốn trôi?

Những năm gần đây, giới xuất bản thế giới đã liên tục cảnh báo về mối đe dọa của trí tuệ nhân tạo (AI) đến quá trình sáng tạo, trong việc các “ông lớn công nghệ” sử dụng trái phép vô số tác phẩm để huấn luyện thuật toán cũng như thực trạng ngày càng khó phân biệt đâu là tác phẩm đến từ con người, đâu là sản phẩm đến từ máy móc…

Bồi đắp tình yêu Tổ quốc qua âm nhạc

Bồi đắp tình yêu Tổ quốc qua âm nhạc

Giữa những ngày tháng tư lịch sử, một loạt sản phẩm âm nhạc mang tinh thần yêu nước ra mắt công chúng đã tạo nên điểm nhấn đặc biệt trong đời sống âm nhạc. Nỗ lực làm mới cảm hứng truyền thống bằng những sáng tạo độc đáo và hơi thở hiện đại góp phần lan tỏa tình yêu Tổ quốc một cách gần gũi và giàu cảm xúc.

Giao lưu văn chương Việt Nam - New Zealand 2026

Giao lưu văn chương Việt Nam - New Zealand 2026

Việt Nam và New Zealand đã có hơn 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Tuy nhiên vẫn có một khoảng trống lớn trong giao lưu văn chương giữa hai nước. Không chờ đợi sự thúc đẩy và đầu tư từ phía Chính phủ hai bên, các nhà thơ của hai nước sau hơn một năm kết nối, đã tổ chức được bước đi đầu tiên khởi động cho việc giới thiệu tác phẩm văn chương cho nhau, và xúc tiến các hoạt động chung nhằm thắt chặt hơn nữa tình đoàn kết và thấu hiểu tâm hồn của nhau.

Từ không gian lưu trữ tĩnh đến hệ sinh thái sáng tạo

Từ không gian lưu trữ tĩnh đến hệ sinh thái sáng tạo

Trong nhiều thập kỷ, bảo tàng và các không gian di sản chủ yếu tồn tại như những “kho lưu trữ sống” - nơi hiện vật được bảo quản cẩn trọng, nhưng lại mang tính tĩnh, đôi khi tạo cảm giác xa cách với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Hành trình gieo những yêu thương

Hành trình gieo những yêu thương

Dọc dãy hành lang dài của bệnh viện, nghệ sĩ Nguyệt Thu trong bộ quần áo bệnh nhân đã chơi bản nhạc chữa lành "Secret garden". Giữa lằn ranh sinh tử, âm nhạc, kỳ diệu thay, đã giúp trái tim chị khỏe lại. Khán giả của chị là những bệnh nhân, bác sĩ...

Bản đồ quyền lực mới của thế giới đương đại

Bản đồ quyền lực mới của thế giới đương đại

Theo thông lệ hàng năm, tạp chí “TIME” nổi tiếng của Mỹ vừa công bố danh sách “TIME100” của năm 2026, qua đó ghi dấu 100 cá nhân có sức ảnh hưởng toàn cầu. Những gương mặt này trải rộng ở đa dạng lĩnh vực, từ chính trị, đứng sau những nỗ lực tiên phong đến các nghệ sĩ và những nhà đổi mới. Điều nổi bật trong danh sách năm nay là sự góp mặt đông đảo của thế hệ trẻ.

Giấc mơ Manila và cú "Hat-trick" đi vào lịch sử

Giấc mơ Manila và cú "Hat-trick" đi vào lịch sử

Giữa không gian rực rỡ và tiếng nhạc Latin cuồng nhiệt tại thủ đô Manila, Philippines vào những ngày tháng 4 năm 2026, quốc kỳ Việt Nam đã ba lần được kéo lên ở vị trí cao nhất.

Giải “cơn khát” phim trường chuyên nghiệp

Giải “cơn khát” phim trường chuyên nghiệp

Điện ảnh Việt được ví như người khổng lồ đang vươn vai thức giấc. Thế nhưng “người khổng lồ” ấy vẫn chưa có một “đại bản doanh” đúng nghĩa để thỏa sức tung hoành. Đôi chân “người khổng lồ” vẫn chật vật trong những phim trường nhỏ lẻ hoặc bối cảnh tạm bợ, quay xong rồi dỡ bỏ.

Đưa sân khấu đến với học đường: "Gieo mầm" tình yêu nghệ thuật

Đưa sân khấu đến với học đường: "Gieo mầm" tình yêu nghệ thuật

Những năm gần đây, tại Hà Nội, mô hình sân khấu học đường đang được quan tâm, xây dựng như một hướng tiếp cận mới trong giáo dục thẩm mỹ cho lứa tuổi học sinh. Việc đưa nghệ thuật sân khấu đến với học đường không chỉ là "gieo mầm" tình yêu nghệ thuật cho thế hệ tương lai mà còn mở ra cơ hội cho ngành sân khấu khi đưa nghệ thuật đến gần hơn với thế hệ trẻ.

"Phăng đỏ" - một thời đã qua của Trương Vân Ngọc

"Phăng đỏ" - một thời đã qua của Trương Vân Ngọc

"Phăng đỏ" là tiểu thuyết đầu tay của nhà văn Trương Vân Ngọc (sinh năm 1973, quê Hưng Yên, hiện công tác tại Hà Nội)  viết về đề tài hình tượng người chiến sĩ Công an nhân dân, sách đoạt giải C cuộc thi viết tiểu thuyết, truyện ký đề tài "Vì An ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống" do Bộ công an và Hội nhà văn Việt Nam tổ chức năm 2025, được Nhà xuất bản Công an Nhân dân tuyển chọn và ấn hành tháng 12 năm 2025.

Tiểu thuyết lịch sử: Dấu ấn trong đời sống đương đại

Tiểu thuyết lịch sử: Dấu ấn trong đời sống đương đại

Trong đời sống văn học, có một dòng chảy lặng lẽ nhưng lại đóng vai trò khá quan trọng trong đời sống, đó chính là tiểu thuyết lịch sử. Lấy chất liệu từ lịch sử, tái hiện lịch sử qua những trang văn chính là những đóng góp thầm lặng, tích cực của các nhà văn cho bề dày truyền thống văn hóa nước nhà...

Dán nhãn độ tuổi cho MV: Khi “tấm biển cảnh báo” còn bỏ ngỏ

Dán nhãn độ tuổi cho MV: Khi “tấm biển cảnh báo” còn bỏ ngỏ

Nếu việc dán nhãn phân loại độ tuổi đã trở thành điều kiện bắt buộc với tác phẩm điện ảnh, xuất bản... trước khi đến tay công chúng thì ở lĩnh vực âm nhạc, tấm biển cảnh báo này gần như bỏ ngỏ. Thế nên không lạ khi làng nhạc liên tục vấp phải tranh cãi vì những MV có nội dung người lớn.