Cơn sóng dữ quật ngã Napoleon

Có lẽ cũng không phải là quá lời khi nói rằng: Ở một khía cạnh nào đó, người thực sự chặn đứng tham vọng bành trướng của Napoleon Bonaparte không chỉ là Nguyên soái Nga Kutuzov, cũng không chỉ là Công tước Wellington.

Còn một cái tên khác, ít được nhắc tới hơn, nhưng ánh hào quang của ông thì vĩnh viễn không bao giờ phai mờ: Horatio Nelson- người anh hùng trận thủy chiến Trafalgar.

Xuất chúng và anh hùng

Tên của trận hải chiến kinh thiên động địa ấy được đặt cho một trong những quảng trường nổi tiếng nhất Luân Đôn: Quảng trường Trafalgar. Và tại nơi đó, có một bức tượng của Horatio Nelson. Đó là vinh dự hoàn toàn xứng đáng, cho vị Đô đốc đã chiến thắng, và đã trúng đạn thù hy sinh vì chiến thắng ấy.

Ngày 21-10-1805, 27 chiến hạm dưới quyền chỉ huy của Horatio Nelson - người đứng ở soái hạm HMS Victory - lao thẳng vào tấn công 33 chiến hạm của liên quân Pháp - Tây Ban Nha đang dàn trận phòng ngự quang mũi Trafalgar (nằm ở phía Tây Bắc eo biển Gilbraltar nối liền Địa Trung Hải và Đại Tây Dương).

Horatio Nelson. Một mắt, một cánh tay, một kỳ công.
Horatio Nelson. Một mắt, một cánh tay, một kỳ công.

11h45, Horatio Nelson truyền phát lệnh bằng cờ hiệu: "Nước Anh trông đợi mỗi người lính thực hiện đúng nghĩa vụ của mình", rồi ông dẫn 15 tàu theo mình tiến vào trung tâm phòng tuyến địch thủ. Cánh bên kia, Collingwood cũng dẫn theo số tàu còn lại công kích trực diện. Hai đoàn tàu Anh tạo thành hai mũi tên song song, rẽ sóng với ý đồ chia cắt và xé nát đội hình Pháp - Tây Ban Nha.

Chiến thuật ấy thành công vang dội, nhưng là bởi một quyết định cực kỳ sáng suốt của Horatio Nelson. Phía Pháp - Tây Ban Nha khai hỏa trước vang rền, nhưng HMS Victory không vội vã. Nó trụ lại suốt 40 phút trong tầm bắn của địch, chịu đựng một số tổn thất, chỉ để tìm kiếm cơ hội đánh đòn sấm sét quyết định. Và thời khắc ấy đã đến, khi HMS Victory tiếp cận được soái hạm Buncentaure của hải quân Pháp. 

12h45, Buncentaure nhận một loạt pháo khủng khiếp, và lập tức không còn sức chiến đấu (thậm chí không còn khả năng di chuyển). Đô đốc Pháp Pierre de Villeneuve cùng thủy thủ đoàn tan hoang chỉ còn có thể chờ bị bắt sống.

Song, Buncentaure không phải mục tiêu quan trọng duy nhất mà Nelson hướng đến. Hải đội Pháp còn Redoutable - con tàu chỉ có 74 pháo nhưng lại được vận hành bởi một hải đội dày dạn kinh nghiệm, dưới quyền thuyền trưởng lão luyện Jean Jacques Etiene Lucas, một trong những quân át chủ bài của hạm đội liên hợp. 

Khi HMS Victory tiến tới lúc 13h05, Lucas biết ngay rằng mình cần phải làm gì. Ông cho các xạ thủ súng trường lên hết mạn trái và lên cả các cột buồm, tìm cách hạ sát bằng được người chỉ huy của hạm đội Anh.

Đó chính là thời điểm Horatio Nelson đi vào lịch sử như một trong những danh tướng sáng chói nhất, của không chỉ lịch sử hải quân Anh mà còn cả toàn bộ lịch sử hải chiến nhân loại. Các sĩ quan tùy viên đề nghị ông thay trang phục, nhằm bảo đảm an toàn, song Nelson từ chối. 

Ông hiểu rằng mọi biểu hiện thiếu can trường của mình có thể tác động tiêu cực đến tinh thần của cả hải đoàn, và ông vẫn đứng đó, trên boong, hiên ngang với các dải huân chương lấp lánh trên ngực.

Các xạ thủ Pháp chỉ đợi có vậy. Một loạt đạn của tay súng vô danh nào đó đã quật Nelson xuống, với một viên đạn xuyên qua vai. Nelson, trong khi tất cả các sĩ quan cận vệ nháo nhác, vẫn bình tĩnh ra lệnh: "Không thể để binh sĩ nhìn thấy tôi thế này được. Hãy che mặt tôi lại". 

Ông được khiêng vào bên trong, và pháo hạm Anh gầm lên mãnh liệt gấp bội. Lucas, mặc dù chiến đấu dũng mãnh tận lực, cuối cùng vẫn phải đầu hàng vào 13h55, sau khi đã mất tới 543 thủy thủ - con số thương vong của một tàu lớn nhất trong cả trận.

Và thế là kết quả trận đánh xem như đã được định đoạt.

Và đến 16h30, Horatio Nelson, nằm trong kho quân lương, khẽ thốt lên khi liên tiếp nghe tin báo tiệp: "Ơn Chúa! Vậy là tôi đã hoàn thành nghĩa vụ. Tôi có thể yên nghỉ được rồi".

Và rất nhẹ nhàng, ở tuổi 34, người chỉ huy anh hùng ấy từ giã cõi đời.

Bản đồ tác chiến trận Trafalgar.
Bản đồ tác chiến trận Trafalgar.

Nếu không có Trafalgar…

…Có lẽ sẽ không có Waterloo. Hay đúng hơn, nếu không có Nelson, sẽ có rất ít cơ hội tỏa sáng cho Wellington sau này.

Thực ra, vào năm 1798, chính Nelson cũng đã cùng hải quân Anh đánh bại hạm đội của Napoleon ở Ai Cập, góp phần khiến vị hoàng đế tương lai của nước Pháp (khi ấy mới chỉ là một vị tướng) phải bỏ quân chạy về Pháp. Tuyến hải trình thương mại từ châu Âu qua Ấn Độ vẫn được người Anh kiểm soát nhờ chiến thắng ấy.

Thất bại đó khiến Napoleon Bonaparte thừa hiểu: Muốn đánh gục nước Anh, nhất thiết phải phá được uy thế bá chủ của các hạm đội hải quân hoàng gia Anh trên mặt biển. Đó là lý do khiến nước Pháp xích lại gần với Tây Ban Nha - quyền lực số 1 trên đại dương một thời, và tạo mọi điều kiện giúp đỡ cuộc chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ - chính là tiền thân của Hợp Chúng quốc Hoa Kỳ hiện tại.

Sau Đại cách mạng tư sản 1789-1792, với thiên tài quân sự của Napoleon, nước Pháp bành trướng thế lực như vũ bão tại châu Âu lục địa. Nối tiếp các chiến thắng lẫy lừng như Marengo hay Ulm, tham vọng bá chủ của vị Hoàng đế Pháp cũng dâng cao tột đỉnh. Ông, cũng như Adolf Hitler sau này, ôm ấp tham vọng bắt nước Anh quy phục. 

Cũng tương tự Hitler sau này đầu tư cho không quân, Napoleon tập trung khá nhiều trí lực - tài lực cho việc xây dựng một hạm đội hải quân hùng mạnh, tương xứng với vị thế của Đại quân (Grand Armee) trên bộ.

Có thể nói, quỹ đạo ấy đã và đang tiến triển tương đối khả quan, cho đến khi Horatio Nelson làm nên chiến thắng Trafalgar - trận đánh mà Nelson đã hoạch định từ đầu năm 1805, đã mất chừng ấy thời gian tìm cách truy đuổi và khiêu khích Pierre de Villeneuve, để rồi chấp nhận tham chiến ở địa điểm mà đối thủ lựa chọn.

Nếu không phải được dẫn đầu bởi một vị chỉ huy có khí phách can trường đến vậy, mọi kết quả tồi tệ đều có thể xảy đến. Khi dàn trận theo tuyến ngang với số lượng tàu áp đảo, hải đội liên hợp Pháp - Tây Ban Nha có lẽ không dự liệu rằng địch thủ của mình có thể liều lĩnh xông thẳng vào phòng tuyến theo cách đó. Song, Horatio Nelson là một kẻ thù hoàn toàn khác biệt.

Chiến thắng mang ý nghĩa quyết định, củng cố uy thế bá chủ của nước Anh trên mặt biển.
Chiến thắng mang ý nghĩa quyết định, củng cố uy thế bá chủ của nước Anh trên mặt biển.

Con người ấy, người đã mất một mắt ở trận Calvi năm 1793 và mất một cánh tay ở trận Santa Cruz de Tenerife năm 1797, có thừa cả lòng dũng cảm, sự tự tin lẫn độ ngạo nghễ trước hải quân Tây Ban Nha cũng như hải quân Pháp. 

Ông còn hiểu rất rõ sức mạnh của những ngôn ngữ vô hình. Cởi bỏ quân phục chỉ huy, hay chuyển soái kỳ cho chiến hạm khác, đều là những hành động có thể vô tình truyền tải các thông điệp tiêu cực.

Ông, bên cạnh khả năng khích động tinh thần chiến đấu vô song của binh sĩ, còn thấm đẫm phẩm giá của một vị thuyền trưởng chân chính: Sẵn sàng chấp nhận mạo hiểm, sẵn sàng từ bỏ an toàn, để mỗi người lính dưới quyền mình hiểu rõ hơn về bổn phận, về danh dự, về tinh thần dân tộc, về lòng can đảm và cả về niềm kiêu hãnh của người quân nhân chuyên nghiệp.

Cả hạm đội liên hợp Pháp - Tây Ban Nha tan nát, mà phía Anh không mất một tàu nào. Chiến thắng này khắc ghi vị thế của Horatio Nelson như nhà chỉ huy xuất sắc nhất lịch sử hải quân Hoàng gia Anh. Ngược lại, không còn cơ may nào cho hải quân Pháp trên mặt biển, cũng như cho Đế chế Pháp trong việc bóp nghẹt tiềm lực của Anh quốc, kể cả với hào quang trận Austerlitz.

Và sau Trafalgar là Moskva của Kutuzov. Còn sau Kutuzov là Wellington, tại Waterloo. Những dấu mốc bi thảm của Napoleon, trên hành trình đến quãng thời gian tù đày trên đảo Saint Helene…

Đông Quân

Các tin khác

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.

Lan man về nghề viết

Lan man về nghề viết

Thật lạ, có những câu thơ, dù chỉ đọc thoáng qua nhưng rồi lại nhớ mãi, có thế bởi tự dưng lại nhớ đến bài tứ tuyệt Vũ Hoàng Chương tặng Vũ Bằng: “Có bằng nói láo bốn mươi năm. Vũ ấy mà sao giọng vẫn văn. Hay tại đa ngôn đa báo hại. Giường tiên trời phạt chẳng cho nằm”.

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Tại phiên đấu giá Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại do Sotheby's tổ chức tại Hồng Kông vừa qua, các tác phẩm của danh họa Mai Trung Thứ và Lê Phổ đã được chốt với mức giá gần 1 triệu USD. Điều đáng nói, đây đang trở thành một xu hướng kéo dài trong nhiều năm qua. Đằng sau những con số ấn tượng ấy không chỉ là câu chuyện của thị trường, mà còn là dấu hiệu cho thấy hội họa Đông Dương đã và đang được định danh trên bản đồ toàn cầu.

Đường dài của những sáng tạo mới

Đường dài của những sáng tạo mới

Trong vài năm trở lại đây, đời sống nghệ thuật Việt Nam chứng kiến một làn sóng sáng tạo đến từ các nghệ sĩ trẻ và những đơn vị nghệ thuật độc lập. Họ không chỉ dàn dựng tác phẩm, mà còn tạo ra những“ngôn ngữ biểu đạt mới”- nơi chất liệu văn hóa Việt Nam được đặt trong sự đối thoại với tinh hoa nghệ thuật hàn lâm châu Âu.

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Đó là triển lãm "Thổ cẩm Việt Nam - những sợi chỉ kể chuyện" tại không gian triển lãm của thư viện Jean-Pierre Melville, thuộc một khu sầm uất của quận 13, Paris, một nơi vốn được xem là khu phố đặc trưng của châu Á, hội tụ và giao thoa của nhiều nền văn hóa của thành phố.

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Chỉ cần vài giây âm thanh công khai trên internet, trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra một bản sao giọng nói gần như hoàn hảo, đủ để lừa dối, đủ để trục lợi và đủ để phá hủy uy tín của một nghệ sĩ được xây dựng trong nhiều thập kỷ.

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Giải thưởng điện ảnh danh giá nhất thế giới - Oscar lần thứ 98 đã diễn ra vào ngày 15/3/2026 theo giờ miền Đông nước Mỹ tại nhà hát Dolby ở Los Angeles. Danh hài Conan O'Brien trong vai trò người dẫn chương trình đã khuấy động bầu không khí của buổi lễ và khiến cuộc đua vốn được đánh giá là vô cùng gay cấn của năm nay trở nên “duyên dáng” đáng kể với những mảng miếng hài đặc trưng.

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Trong kho tàng tục ngữ Việt Nam, câu "Cái răng, cái tóc là gốc con người" từ lâu đã được xem như một lời nhắc nhở về việc giữ gìn và chăm sóc ngoại hình của mỗi người. Tuy nhiên, khi tra cứu trên Google, không ít người giật mình khi thấy phiên bản "Cái răng, cái tóc là góc con người" lại xuất hiện nhiều hơn: khoảng 49.800 kết quả so với 16.900 kết quả của "gốc con người".

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Dịch thuật được ví như cái cầu vô hình nối người đọc xa lạ với tác giả xa lạ không cùng ngôn ngữ. Nhờ dịch thuật mà nhiều tác phẩm văn chương Việt được ra ngoài biên giới đến với bạn đọc không cùng tiếng nói. Người dịch là cầu nối tác phẩm văn học nguyên gốc với người đọc, giúp người đọc cảm nhận được sự hay của cái đẹp và bản sắc của văn bản.

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Trí tuệ nhân tạo đang buộc ngành điện ảnh phải xem lại toàn bộ cấu trúc sản xuất vốn tồn tại hơn một thế kỷ. Khi chi phí có thể được cắt giảm, quy trình được tinh gọn và rào cản gia nhập thị trường bị hạ thấp, AI mở ra một chương mới cho điện ảnh.

Các bài hát đồng dao

Các bài hát đồng dao

LTS: Nguyễn Văn Vĩnh (1882-1936) là nhà báo, nhà văn, dịch giả nổi tiếng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông là người có công lớn trong việc hoàn thiện và phổ cập chữ Quốc ngữ. Trong 30 năm làm báo, Nguyễn Văn Vĩnh là chủ bút 7 tờ báo bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp; viết hàng nghìn bài báo thuộc nhiều lĩnh vực, nhiều thể loại, đề cập đến các vấn đề trong xã hội từ chính trị, kinh tế đến các phong tục tập quán của người dân…

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Không phải ngẫu nhiên mà những linh vật ngựa đất nung "Mã Nghênh Phúc Hỷ" màu vàng kim thường xuất hiện trên kệ trang trọng trong các gia đình để đón năm mới. Lịch sử hàng ngàn năm gắn bó với con người đã khiến ngựa trở thành một trong những người bạn thân thiết nhất. Không chỉ đơn thuần là biểu tượng của tin vui và phúc lộc, đằng sau vẻ ngoài oai vệ ấy là cả một hành trình dài làm thay đổi lịch sử loài người và vô số câu chuyện khiến chúng ta phải bất ngờ.

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Tiếng vó ngựa rộn rã trên những cung đường đèo dốc không chỉ là âm thanh của việc di chuyển, mà còn là nhịp đập văn hóa bền bỉ của đồng bào các dân tộc vùng cao Tây Bắc.

Cành đào huyền sử

Cành đào huyền sử

"Có một Thăng Long Nguyễn Huệ/ Ngựa phi trong sắc hoa đào". (Thơ Đỗ Trung Lai).

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ở Hà Nội, hiện nay có phố Bát Sứ, không những thế, còn có phố Bát Đàn. Theo “Từ điển đường phố Hà Nội” (NXB Hà Nội - 2010) do Nguyễn Viết Chúc chủ biên, thì khoảng trước năm 1890 người Pháp gọi hai phố này là rue des Tassee (phố Hàng Chén). Từ cách gọi này, ta biết bát còn gọi cái tô là đồ bằng sứ, bằng sành, đất nung dùng để đựng đồ ăn thức uống, tiếng đôi là bát đọi. Tục ngữ có câu: “Một bát một bình” nghĩa của nó là nói về vật dụng đựng cơm nước của người tu hành, về sau có thêm nghĩa phái sinh nhằm nói ai đó giữ một chí hướng, kiên trì làm theo sở nguyện của mình. Thế nhưng tại sao lại gọi đàn/ bát đàn?