Cơn sóng dữ quật ngã Napoleon

Có lẽ cũng không phải là quá lời khi nói rằng: Ở một khía cạnh nào đó, người thực sự chặn đứng tham vọng bành trướng của Napoleon Bonaparte không chỉ là Nguyên soái Nga Kutuzov, cũng không chỉ là Công tước Wellington.

Còn một cái tên khác, ít được nhắc tới hơn, nhưng ánh hào quang của ông thì vĩnh viễn không bao giờ phai mờ: Horatio Nelson- người anh hùng trận thủy chiến Trafalgar.

Xuất chúng và anh hùng

Tên của trận hải chiến kinh thiên động địa ấy được đặt cho một trong những quảng trường nổi tiếng nhất Luân Đôn: Quảng trường Trafalgar. Và tại nơi đó, có một bức tượng của Horatio Nelson. Đó là vinh dự hoàn toàn xứng đáng, cho vị Đô đốc đã chiến thắng, và đã trúng đạn thù hy sinh vì chiến thắng ấy.

Ngày 21-10-1805, 27 chiến hạm dưới quyền chỉ huy của Horatio Nelson - người đứng ở soái hạm HMS Victory - lao thẳng vào tấn công 33 chiến hạm của liên quân Pháp - Tây Ban Nha đang dàn trận phòng ngự quang mũi Trafalgar (nằm ở phía Tây Bắc eo biển Gilbraltar nối liền Địa Trung Hải và Đại Tây Dương).

Horatio Nelson. Một mắt, một cánh tay, một kỳ công.
Horatio Nelson. Một mắt, một cánh tay, một kỳ công.

11h45, Horatio Nelson truyền phát lệnh bằng cờ hiệu: "Nước Anh trông đợi mỗi người lính thực hiện đúng nghĩa vụ của mình", rồi ông dẫn 15 tàu theo mình tiến vào trung tâm phòng tuyến địch thủ. Cánh bên kia, Collingwood cũng dẫn theo số tàu còn lại công kích trực diện. Hai đoàn tàu Anh tạo thành hai mũi tên song song, rẽ sóng với ý đồ chia cắt và xé nát đội hình Pháp - Tây Ban Nha.

Chiến thuật ấy thành công vang dội, nhưng là bởi một quyết định cực kỳ sáng suốt của Horatio Nelson. Phía Pháp - Tây Ban Nha khai hỏa trước vang rền, nhưng HMS Victory không vội vã. Nó trụ lại suốt 40 phút trong tầm bắn của địch, chịu đựng một số tổn thất, chỉ để tìm kiếm cơ hội đánh đòn sấm sét quyết định. Và thời khắc ấy đã đến, khi HMS Victory tiếp cận được soái hạm Buncentaure của hải quân Pháp. 

12h45, Buncentaure nhận một loạt pháo khủng khiếp, và lập tức không còn sức chiến đấu (thậm chí không còn khả năng di chuyển). Đô đốc Pháp Pierre de Villeneuve cùng thủy thủ đoàn tan hoang chỉ còn có thể chờ bị bắt sống.

Song, Buncentaure không phải mục tiêu quan trọng duy nhất mà Nelson hướng đến. Hải đội Pháp còn Redoutable - con tàu chỉ có 74 pháo nhưng lại được vận hành bởi một hải đội dày dạn kinh nghiệm, dưới quyền thuyền trưởng lão luyện Jean Jacques Etiene Lucas, một trong những quân át chủ bài của hạm đội liên hợp. 

Khi HMS Victory tiến tới lúc 13h05, Lucas biết ngay rằng mình cần phải làm gì. Ông cho các xạ thủ súng trường lên hết mạn trái và lên cả các cột buồm, tìm cách hạ sát bằng được người chỉ huy của hạm đội Anh.

Đó chính là thời điểm Horatio Nelson đi vào lịch sử như một trong những danh tướng sáng chói nhất, của không chỉ lịch sử hải quân Anh mà còn cả toàn bộ lịch sử hải chiến nhân loại. Các sĩ quan tùy viên đề nghị ông thay trang phục, nhằm bảo đảm an toàn, song Nelson từ chối. 

Ông hiểu rằng mọi biểu hiện thiếu can trường của mình có thể tác động tiêu cực đến tinh thần của cả hải đoàn, và ông vẫn đứng đó, trên boong, hiên ngang với các dải huân chương lấp lánh trên ngực.

Các xạ thủ Pháp chỉ đợi có vậy. Một loạt đạn của tay súng vô danh nào đó đã quật Nelson xuống, với một viên đạn xuyên qua vai. Nelson, trong khi tất cả các sĩ quan cận vệ nháo nhác, vẫn bình tĩnh ra lệnh: "Không thể để binh sĩ nhìn thấy tôi thế này được. Hãy che mặt tôi lại". 

Ông được khiêng vào bên trong, và pháo hạm Anh gầm lên mãnh liệt gấp bội. Lucas, mặc dù chiến đấu dũng mãnh tận lực, cuối cùng vẫn phải đầu hàng vào 13h55, sau khi đã mất tới 543 thủy thủ - con số thương vong của một tàu lớn nhất trong cả trận.

Và thế là kết quả trận đánh xem như đã được định đoạt.

Và đến 16h30, Horatio Nelson, nằm trong kho quân lương, khẽ thốt lên khi liên tiếp nghe tin báo tiệp: "Ơn Chúa! Vậy là tôi đã hoàn thành nghĩa vụ. Tôi có thể yên nghỉ được rồi".

Và rất nhẹ nhàng, ở tuổi 34, người chỉ huy anh hùng ấy từ giã cõi đời.

Bản đồ tác chiến trận Trafalgar.
Bản đồ tác chiến trận Trafalgar.

Nếu không có Trafalgar…

…Có lẽ sẽ không có Waterloo. Hay đúng hơn, nếu không có Nelson, sẽ có rất ít cơ hội tỏa sáng cho Wellington sau này.

Thực ra, vào năm 1798, chính Nelson cũng đã cùng hải quân Anh đánh bại hạm đội của Napoleon ở Ai Cập, góp phần khiến vị hoàng đế tương lai của nước Pháp (khi ấy mới chỉ là một vị tướng) phải bỏ quân chạy về Pháp. Tuyến hải trình thương mại từ châu Âu qua Ấn Độ vẫn được người Anh kiểm soát nhờ chiến thắng ấy.

Thất bại đó khiến Napoleon Bonaparte thừa hiểu: Muốn đánh gục nước Anh, nhất thiết phải phá được uy thế bá chủ của các hạm đội hải quân hoàng gia Anh trên mặt biển. Đó là lý do khiến nước Pháp xích lại gần với Tây Ban Nha - quyền lực số 1 trên đại dương một thời, và tạo mọi điều kiện giúp đỡ cuộc chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ - chính là tiền thân của Hợp Chúng quốc Hoa Kỳ hiện tại.

Sau Đại cách mạng tư sản 1789-1792, với thiên tài quân sự của Napoleon, nước Pháp bành trướng thế lực như vũ bão tại châu Âu lục địa. Nối tiếp các chiến thắng lẫy lừng như Marengo hay Ulm, tham vọng bá chủ của vị Hoàng đế Pháp cũng dâng cao tột đỉnh. Ông, cũng như Adolf Hitler sau này, ôm ấp tham vọng bắt nước Anh quy phục. 

Cũng tương tự Hitler sau này đầu tư cho không quân, Napoleon tập trung khá nhiều trí lực - tài lực cho việc xây dựng một hạm đội hải quân hùng mạnh, tương xứng với vị thế của Đại quân (Grand Armee) trên bộ.

Có thể nói, quỹ đạo ấy đã và đang tiến triển tương đối khả quan, cho đến khi Horatio Nelson làm nên chiến thắng Trafalgar - trận đánh mà Nelson đã hoạch định từ đầu năm 1805, đã mất chừng ấy thời gian tìm cách truy đuổi và khiêu khích Pierre de Villeneuve, để rồi chấp nhận tham chiến ở địa điểm mà đối thủ lựa chọn.

Nếu không phải được dẫn đầu bởi một vị chỉ huy có khí phách can trường đến vậy, mọi kết quả tồi tệ đều có thể xảy đến. Khi dàn trận theo tuyến ngang với số lượng tàu áp đảo, hải đội liên hợp Pháp - Tây Ban Nha có lẽ không dự liệu rằng địch thủ của mình có thể liều lĩnh xông thẳng vào phòng tuyến theo cách đó. Song, Horatio Nelson là một kẻ thù hoàn toàn khác biệt.

Chiến thắng mang ý nghĩa quyết định, củng cố uy thế bá chủ của nước Anh trên mặt biển.
Chiến thắng mang ý nghĩa quyết định, củng cố uy thế bá chủ của nước Anh trên mặt biển.

Con người ấy, người đã mất một mắt ở trận Calvi năm 1793 và mất một cánh tay ở trận Santa Cruz de Tenerife năm 1797, có thừa cả lòng dũng cảm, sự tự tin lẫn độ ngạo nghễ trước hải quân Tây Ban Nha cũng như hải quân Pháp. 

Ông còn hiểu rất rõ sức mạnh của những ngôn ngữ vô hình. Cởi bỏ quân phục chỉ huy, hay chuyển soái kỳ cho chiến hạm khác, đều là những hành động có thể vô tình truyền tải các thông điệp tiêu cực.

Ông, bên cạnh khả năng khích động tinh thần chiến đấu vô song của binh sĩ, còn thấm đẫm phẩm giá của một vị thuyền trưởng chân chính: Sẵn sàng chấp nhận mạo hiểm, sẵn sàng từ bỏ an toàn, để mỗi người lính dưới quyền mình hiểu rõ hơn về bổn phận, về danh dự, về tinh thần dân tộc, về lòng can đảm và cả về niềm kiêu hãnh của người quân nhân chuyên nghiệp.

Cả hạm đội liên hợp Pháp - Tây Ban Nha tan nát, mà phía Anh không mất một tàu nào. Chiến thắng này khắc ghi vị thế của Horatio Nelson như nhà chỉ huy xuất sắc nhất lịch sử hải quân Hoàng gia Anh. Ngược lại, không còn cơ may nào cho hải quân Pháp trên mặt biển, cũng như cho Đế chế Pháp trong việc bóp nghẹt tiềm lực của Anh quốc, kể cả với hào quang trận Austerlitz.

Và sau Trafalgar là Moskva của Kutuzov. Còn sau Kutuzov là Wellington, tại Waterloo. Những dấu mốc bi thảm của Napoleon, trên hành trình đến quãng thời gian tù đày trên đảo Saint Helene…

Đông Quân

Các tin khác

Đã theo nghề thì hãy viết đi

Đã theo nghề thì hãy viết đi

“Trước khi viết một tập tiểu thuyết mới, anh có những chuẩn bị gì?”.
Tôi thường hỏi bạn bè trong những lúc ngồi tán phét chuyện trên trời dưới đất. Có lần, nhà văn Nguyễn Mạnh Tuấn bảo, đại khái, chẳng chuẩn bị gì cả, cứ bắt tay vào viết, trong quá trình viết, các tình tiết xảy ra thì cân nhắc, xử lý. Cũng tựa như đứa trẻ nhảy xuống hồ, dù chưa biết bơi. Thực tế của công việc lúc ấy tự khắc khiến mình phải làm gì.

Một mỏ khai thác khoáng sản khổng lồ tại Zambia. Ảnh: First Quantum Minerals

Châu Phi với bài toán thoát “bẫy tài nguyên”

Khoáng sản châu Phi đang trở thành trung tâm của một cuộc tranh giành địa chính trị chưa từng có. Trong khi các cường quốc đổ vốn vào lục địa này, liệu châu Phi có thể tận dụng thời thế để trở thành bên hưởng lợi thực sự từ chính nguồn tài nguyên của mình hay không?

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng với không ít gia đình, nỗi đau chưa thể nguôi ngoai khi có người thân hy sinh mà tên tuổi, hài cốt vẫn nằm lại nơi chiến trường xưa hoặc chưa được xác định danh tính. Những ngày này, Công an TP Đà Nẵng đang thực hiện một hành trình vô cùng đặc biệt: Thu nhận mẫu ADN cho thân nhân liệt sĩ trong "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Về ngôi nhà của dế

Về ngôi nhà của dế

Đó là một ngôi nhà xưa thân quen cũ kỹ nằm trong ngõ Đoàn Nhữ Hài. Nhà văn Tô Hoài (1920-2014) mua ngôi nhà này (năm 1957) từ tiền giải thưởng tập “Truyện Tây Bắc”. Một thời, cánh văn trẻ chúng tôi vẫn thường rủ nhau tới ngôi nhà của Tô Hoài vì ông rất thân thiện. Giờ đây, ngôi nhà trở thành không gian lưu niệm cuộc đời và sự nghiệp văn chương Tô Hoài. Con trai ông, nhà báo Phương Vũ đặt tên Nhà lưu niệm đúng với cái tên mà mọi người vẫn gọi: Tô Hoài House (Ngôi nhà Tô Hoài).

Chương trình âm nhạc “Mây lang thang” bị cho là đã nhiều lần vi phạm bản quyền trên môi trường số

Khoảng trống bản quyền âm nhạc ở Việt Nam

Trong nhiều năm qua, thị trường âm nhạc số Việt Nam phát triển nhanh nhưng việc vi phạm sở hữu trí tuệ tràn lan. Nhiều đơn vị kiếm tiền từ hàng triệu lượt xem mà tác giả, nhạc sĩ hoặc chủ sở hữu bản ghi không hề biết tác phẩm của mình bị khai thác như thế nào.

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Trong nghề cầm bút, sống bằng con chữ, lấy chữ làm phương tiện để trình bày suy nghĩ, nhân sinh quan của mình, tôi dám quả quyết, một khi viết những trang văn tạo ra tiếng cười là điều không bao giờ dễ dàng. Chính vì thế khi nhìn lại tiến trình phát triển văn học Việt Nam, kể từ năm 1930 đến nay, ta thấy số lượng tác giả viết văn cười, trào phúng, châm biếm chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay. Rất ít ỏi.

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Trong vài năm gần đây, Việt Nam bắt đầu xuất hiện trong các cuộc thảo luận quốc tế như một “điểm đến mới nổi” của công nghiệp văn hóa và kinh tế sự kiện. Từ sự bùng nổ của các concert âm nhạc, chương trình giải trí thu hút hàng triệu người theo dõi, đến việc đầu tư hàng loạt nhà hát, trung tâm triển lãm và tổ hợp sáng tạo quy mô lớn, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội đặc biệt: trở thành trung tâm mới của các sự kiện văn hóa và biểu diễn trong khu vực.

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Những người yêu văn học, điện ảnh, sân khấu thì đều biết hai nhân Romeo và Juliet trong vở bi kịch của nhà văn Anh William Shakespeare. Từ trong kịch, phim, Romeo - Juliet đã trở thành hình ảnh biểu tượng cho những cặp tình nhân trẻ đang trong giai đoạn chớm nở và mãnh liệt. Vì thế, đến thành phố Verona (nằm trong tỉnh cùng tên thuộc vùng Veneto, miền bắc nướcÝ) lần này, tôi quyết định đến thăm ngôi nhà của nàng Juliet.

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Năm 2025, điện ảnh Việt có 55 phim ra rạp thì năm 2026, con số này được dự báo tăng lên khoảng 70 - 80 phim. Trong bối cảnh phim Việt ra rạp ngày càng dày đặc, cuộc cạnh tranh căng thẳng giữa các phim không chỉ bằng nội dung mà còn ở khả năng giành suất chiếu và tạo hiệu ứng truyền thông ngay từ những ngày đầu ra mắt.

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Cuộc gặp gỡ mang tên "Thời tiết của ký ức" không đơn thuần là một buổi ra mắt sách. Đó là một cuộc hội ngộ đặc biệt của "ngũ vị văn chương" - 5 cá tính văn chương độc bản: Trung Trung Đỉnh, Nguyễn Trọng Tín, Phạm Ngọc Tiến, Bảo Ninh, Nguyễn Quang Lập. Nói như nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, không chỉ là trang viết, họ là "những người lưu giữ ký ức của dân tộc". Trong số 5 tác giả này, tôi ấn tượng với 3 người: Trung Trung Đỉnh, Phạm Ngọc Tiến và Nguyễn Trọng Tín.

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Sinh thời nhà thơ Xuân Diệu có "tự giới thiệu" về địa chỉ nhà của mình ở Hà Nội như sau: "Nhà tôi 24 Cột Cờ/ Ai thương thì đến, hững hờ thì qua". Còn "trung niên thi sĩ" Bùi Giáng khi về cư ngụ ở Xóm Gà (Bình Thạnh) cũng có lúc ngẫu hứng giới thiệu với các bạn văn chương rằng: "Gặp nàng, nàng ở Già Lam/ Gặp cô, cô ở Lê Quang Định đường/ Nhà thuốc tây, gái du dương/ Bốn tám hai (482) hẻm tôi thường vô ra".Với những thông tin trên ắt người yêu thơ có thể tìm ra chỗ ở của ông một cách dễ dàng. Còn nhà văn Sơn Nam do không làm thơ nên khi ai hỏi nhà của mình thì ông chỉ đáp: "Cứ đến nhà truyền truyền thống quận Gò Vấp hỏi, thì có người dẫn vào nhà".

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Với phần đông công chúng, nghệ sĩ sân khấu và điện ảnh là những người sống giữa ánh hào quang, được tôn vinh bằng tài năng và danh tiếng. Nhưng phía sau tấm màn nhung, không ít người đang đối diện với một thực tế trái ngược, thu nhập bấp bênh, lương thấp và một câu hỏi được đặt ra: liệu nghệ thuật biểu diễn có là một nghề đủ để sống?

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Ngày 25/4/2026, Kiều bào Việt tại Pháp cùng bạn bè quốc tế yêu chuộng hòa bình đã cùng tham gia Lễ đặt bia Tưởng niệm các nạn nhân Việt Nam bị nhiễm chất độc da cam trong Công viên Choisy, thuộc quận 13 thành phố Paris.

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.