Kỷ niệm 70 năm Cách mạng tháng 8 và Quốc Khánh 2-9

Cố nhạc sỹ Xuân Oanh: Sáng tác bài ca bất hủ "19 tháng 8" trên một đoạn đường

Đối với người sáng tác, vừa đi đường, vừa tư duy là việc thường tình. Bất cứ tác giả nào cũng dễ từng như vậy. "Đi đường" có thể là đi bộ, xe đạp, ngồi trong máy bay hoặc bất cứ phương tiện giao thông nào. Nhưng hầu như đi đường chỉ có thể là tìm ý tứ, bố cục cho tác phẩm, nếu là thơ có thể nghĩ ra được một vài câu, chứ khó có thể hoàn thành trọn vẹn cả bài.

Nhưng có một trường hợp đã vượt ra khỏi thông lệ này, tức là tác phẩm được sáng tác và hoàn thành trọn vẹn... trên đường. Chính xác hơn là tác giả bắt đầu sáng tác lúc ra khỏi nhà và kết thúc ở cuối con đường. Về nhà, không sửa chữa gì thêm. Đó là sự ra đời bài hát "19 tháng 8" - một tác phẩm bất hủ mà suốt 70 năm qua, cứ mỗi dịp mùa thu về, gần tới ngày này là lại được vang lên ở khắp mọi nơi, khơi dậy không khí sục sôi, hứng khởi của mùa thu cách mạng năm xưa.

Nhạc sỹ Xuân Oanh (1923 - 2010) từng kể về sự ra đời của bài hát: Tháng 8/1945, ông mới ngoài 20 tuổi, chỉ biết võ vẽ các nốt nhạc, nhưng đặc biệt ưa thích sáng tác. Trước đó, ông đã tập viết được một vài ca khúc lãng mạn, chủ yếu nói về tình yêu lứa đôi nhưng không mấy giá trị nên chưa được biết đến.

Cố nhạc sĩ Xuân Oanh bên chiếc đàn Piano yêu quý của mình.
Cố nhạc sĩ Xuân Oanh bên chiếc đàn Piano yêu quý của mình.

Những ngày tháng 8 lịch sử ấy, chứng kiến cả dân tộc đang trào dâng khí thế cách mạng, lòng ông nao nao. Rồi ngày 19/8/1945, ông chứng kiến cảnh nhân dân Hà Nội đổ ra đường tiến về quảng trường Nhà hát Lớn. Ông cũng nhập vào đoàn người đi từ Đuôi Cá lên nhà hát này ở phố Tràng Tiền. Người ta hô vang những khẩu hiệu "Việt Minh muôn năm!". Tâm trạng ông lúc đó rất khó tả, bèn nảy ý nghĩ sáng tác một bài hát đánh dấu sự kiện lịch sử trọng đại này của toàn dân tộc. Thế là ông cứ vừa đi, vừa lẩm nhẩm những câu hát đầu tiên: "Toàn dân Việt Nam đứng đều lên góp sức một ngày/ Thề đem xương máu lên đường chiến đấu cho tương lai…". Viết được câu nào, ông dạy luôn cho những người đi bên cạnh hát. Mọi người vừa đi vừa hát rất hào hứng.

Hát xong một câu, ông lại viết tiếp câu sau cho đến hết bài. Quãng đường từ Đuôi Cá lên đến Nhà hát Lớn chừng 6km. Đi bộ mất chừng gần 2 giờ đồng hồ. Sắp đến nơi cũng là lúc ông viết xong bài hát. Chỗ nào không ổn, có vẻ "ngang" là mọi người can thiệp, góp ý tác giả sửa lại, cả nhạc lẫn lời ca, đến khi nào xuôi tai, nghe hay mới thôi.

Nhạc sĩ Xuân Oanh cho biết, lúc đầu có một số chỗ ông xử lý tiết tấu lắt léo hơn. Nhưng khi mọi người cùng hát (đồng ca) thì có phần khó nên ông đã sửa lại để ai cũng có thể hát được, từ em nhỏ cho đến các cụ già, những người chưa bao giờ cất tiếng hát. Cuối cùng bài hát hoàn chỉnh như hiện nay chúng ta nghe, được mọi người hôm đó rất thích thú, cứ say sưa hát đi hát lại không biết chán. Sau đó, có một cô gái hỏi Xuân Oanh: "-Anh nhạc sỹ ơi, nhưng bài hát tên là gì? Phải có tên chứ. Không lẽ lúc giới thiệu ai đó hát lại nói: Đây là bài Toàn dân Việt Nam đứng đều lên… à"! (chẳng là người ta vẫn có thói quen lấy câu đầu tiên để gọi bài hát chứ không mấy khi nhớ tên bài).

Xuân Oanh lúc này mới nhớ ra. Ngẫm nghĩ một lúc, ông nói với mọi người:  "Hôm nay là ngày 19 tháng 8. Cả dân tộc ta sẽ mãi mãi ghi nhớ n gày này. Là người Việt Nam, không ai có thể quên được. Vậy tôi đặt tên luôn là "19 tháng 8". Vâng, bài hát "19 tháng 8'', được không bà con?". Không ai hô mà tất cả cùng nói: "Được! Càng hay!". Thế là bài hát mang tên này.

Sau này có một chuyện vui: Vào một dịp kỷ niệm Cách mạng Tháng 8, có một nữ phóng viên đến gặp, xin được phỏng vấn nhạc sĩ Xuân Oanh về bài hát rất nổi tiếng này. Nhưng nữ nhà báo mặc dù được nghe nhiều lần thành thuộc những cũng không rõ tên bài là gì, chỉ gọi là bài "Toàn dân Việt Nam đứng đều lên…". Cô nói với Xuân Oanh:

- Thưa nhạc sỹ. Cháu rất thích bài này và cũng đã thuộc. Nhưng chưa rõ tên bài hát là gì.

Nhạc sĩ Xuân Oanh trả lời:

- 19 tháng 8.

-Dạ, thưa, cháu biết là nhạc sỹ sáng tác đúng ngày 19 tháng 8 rồi. Ý cháu muốn hỏi tên bài hát ạ.

Vốn là người kiệm lời, nhạc sĩ Xuân Oanh lại vẫn nhắc lại, ngắn gọn như lần trước :

-19 tháng 8 mà.

Thấy cô nhà báo có vẻ vẫn chưa hiểu, nhưng ngại hỏi lần thứ 3, lúc này, Xuân Oanh mới kể lại đầu đuôi việc viết ra bài hát và nhắc lại:

- Đấy. Bài hát ra đời như thế. Vậy nên tôi mới đặt tên là "19 tháng 8" mà  lúc đầu cô đã không thể hình dung.

Lúc này cô phóng viên mới tường tận vấn đề, lấy làm thú vị lắm.

Bài hát bất hủ này của Xuân Oanh, ngoài cái nhất đầu tiên là viết trong hoàn cảnh đặc biệt, độc đáo nhất (vừa đi đường mít tinh vừa viết), còn có mấy cái "nhất" khác: Viết trong thời gian nhanh nhất (chưa đến 2 tiếng đồng hồ). Bài hát dành cho người lớn hát mà có âm vực hẹp nhất, khống chế giai điệu chỉ trong quãng 9 (rề - mí trong điệu sol trưởng) khiến ai cũng có thể hát được một cách dễ dàng nhất. Tác giả ít để ý đến số phận của bài hát nhất nhưng lại có sức lan tỏa tự nhiên nhất. Khi sáng tác, tác giả có kiến thức âm nhạc sơ sài nhất nhưng bài hát lại rất hoàn chỉnh về khúc thức, kết cấu tác phẩm, cách phát triển giai điệu… Nghĩa lại đạt được tính chuyên nghiệp rất cao.

70 năm qua, cứ mỗi độ thu về, để kỷ niệm Cách mạng Tháng 8, bài hát lại được vang lên trên các làn sóng đài phát thanh và ở khắp nơi. Sức sống, hơi thở của tác phẩm này không bao giờ có thể vơi cạn.

Mai Hoa

Các tin khác

Phim kinh dị và cuộc đổi ngôi tại Hollywood

Phim kinh dị và cuộc đổi ngôi tại Hollywood

Từng là thời điểm “ăn nên làm ra” của các phim bom tấn, nhưng mùa hè năm nay đang cho thấy một diễn biến khác, khi các phim kinh dị mới là chủ lưu. Trong những tuần qua, 2 tác phẩm mới “Obsession” (tạm dịch: Ám ảnh kinh hoàng) và “Backrooms” (Thực thể quỷ quyệt) liên tiếp thay nhau đạt đỉnh phòng vé.

Âm nhạc bay lên từ những cuộc tình

Âm nhạc bay lên từ những cuộc tình

Từ nhỏ, nhạc sĩ Nguyễn Đình Phúc (1919-2001) bị bạn bè gắn biệt danh Phúc "Rỗ" hay Phúc "Khoèo". Mặt bị rỗ sau lần lên sởi, còn khuỷu tay trái bị trật vì một cú ngã bó thuốc mãi không khỏi, thế là cậu Phúc ngày ấy mang tật. Khi lớn lên, chàng Phúc biết rõ những khiếm khuyết của mình nhưng vẫn tỉnh bơ, vui vẻ sống với những khát vọng tuổi trẻ. Tới tuổi đôi mươi khi nghĩ đến chuyện yêu đương, mọi sự mới thành chuyện. Cũng lắm tình huống xảy ra bất ngờ.

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Sáng nay bất chợt nhìn lên cây vối trồng ở góc vườn cũng đã hơn chục năm kể từ khi mình xây ngôi nhà này. Thấy vối cựa mình thức giấc, tự bứng mình ra khỏi những trầm tư mùa cũ để thắp lên mùa hoa mới. Cả vòm cây như được khoác một tấm áo bông trắng ngà, nhẹ nhàng và xốp mịn. Hoa vối nở bung, tỏa ra những sợi nhụy dài thanh mảnh, rập rờn trong gió như vũ điệu chào đón bình minh. Tôi bỗng nhớ về những mùa vối quê nhà dẫu bây giờ đã là xa ngái...

Nụ cười Mai Đức Chung

Nụ cười Mai Đức Chung

Có lẽ, Anh hùng Lao động Mai Đức Chung là huấn luyện viên (HLV) bóng đá đặc biệt nhất mà tôi từng biết. Đặc biệt không chỉ bởi ông gắn với những hoàn cảnh đặc biệt, giành được nhiều thành tích đặc biệt, mà còn bởi nụ cười hiền từ của ông.

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Có nguồn gốc từ Địa Trung Hải, được trồng cách đây hàng nghìn năm, ô-liu là loại cây có sức sống đặc biệt bền bỉ, có thể sinh trưởng trên những vùng đất khô cằn, sỏi đá, chịu được nắng nóng, có thể sống tới cả ngàn năm. Người ta vẫn kể, dù đã bao cuộc chiến tranh đi qua, nhiều cây ô-liu cổ xưa ở Hy Lạp, Palestine, Italia đến nay vẫn ra hoa kết trái. Hình như càng khắc nghiệt, cây càng vững chãi.

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Lâu nay, đã thấy ít người nhắc đến thần tượng của giới trẻ như giai đoạn trước. Có sự biến đổi nào chăng? Thật ra, không phải như thế mà bởi giới trẻ hôm nay có quá nhiều tấm gương, quá nhiều mục tiêu để phấn đấu. Từ tấm gương dũng cảm cứu người trong hoạn nạn đến tấm gương trong học tập, nghiên cứu, vượt lên nghịch cảnh... Đôi khi, chỉ cần người trẻ nhận ra một nhân vật tốt ngay chính ở khu phố, xóm, bản... của mình để học tập, phấn đấu theo đã là một tín hiệu tích cực trong xã hội. Thần tượng nào có xa vời!

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Tin vui cho khán giả yêu thích môn nghệ thuật thứ 7. Cục Điện ảnh vừa lên tiếng khuyến khích sản xuất và phát hành những bộ phim giàu giá trị nhân văn, phản ánh đời sống xã hội và góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện. Điều này đồng nghĩa với việc sau nhiều năm các nhà làm phim kiên trì "giáo dục" người xem bằng ma quỷ, vong nhập, xác sống, bùa ngải, nhà hoang, thẩm mỹ viện âm phủ, bệnh viện âm phủ, chung cư âm phủ và có lẽ trong tương lai không xa là cả trạm thu phí âm phủ, chúng ta đã chú trọng hơn đến xây dựng con người nhân văn.

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Trong sáng tác thơ, hình ảnh không chỉ là phương tiện trang trí cho câu thơ, mà là một trong những yếu tố cốt lõi làm nên tứ thơ, cảm xúc thơ và sức ám ảnh của bài thơ.

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Vừa qua, Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh đã tổ chức tọa đàm "Diện mạo văn chương ở đô thị quốc tế" trong khuôn khổ của trại sáng tác hằng năm. Sau sáp nhập, TP Hồ Chí Minh mở rộng không chỉ về địa giới hành chính, mà còn là sự hợp lưu của nhiều dòng chảy văn chương mang phong vị riêng biệt. Nhưng câu chuyện "diện mạo văn chương" thời kỷ nguyên số lại là câu chuyện chẳng hề dễ dàng.

Cảm thức vũ trụ của người xưa trong truyền thuyết thời Hùng Vương

Cảm thức vũ trụ của người xưa trong truyền thuyết thời Hùng Vương

Truyền thuyết thời Hùng Vương là tấm bản đồ tư duy vũ trụ quan độc đáo của người Việt cổ. Người xưa nghĩ về trời đất, về sự sống bằng những câu chuyện kể sinh động. Họ quan niệm vạn vật đều có linh hồn, sống và chết chỉ là một sự chuyển hóa. Và con người luôn ở vị trí trung tâm, vừa kiến tạo vừa gìn giữ sự hài hòa với thiên nhiên.

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Từ hơn một thế kỷ trước, cụ Nguyễn Đình Khánh một người con của làng Lai Xá (Hà Nội) đã sớm tiếp cận nghề nhiếp ảnh, mở hiệu ảnh Khánh Ký nổi tiếng trên phố Hàng Da. Cụ đã truyền nghề cho nhiều người cùng làng, tạo nên một cộng đồng thợ ảnh đông đảo, đưa Lai Xá trở thành cái nôi của nghề nhiếp ảnh Việt Nam.

Sách lá - kho tri thức quý của người Khmer

Sách lá - kho tri thức quý của người Khmer

Cũng như các dân tộc khác trên thế giới, từ xa xưa người Khmer ở Nam Bộ đã biết cách khắc chữ trên đá, các nguyên liệu khác để ghi chép kinh nghiệm sống, tri thức các lĩnh vực sản xuất, văn hóa, lời dăn dạy của tín ngưỡng, tôn giáo cho thế hệ sau...

Đánh thức khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ

Đánh thức khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ

Mạng xã hội bàn tán về đề thi THPT môn Ngữ văn, về câu 1 viết đoạn văn nghị luận xã hội. “Nước Mỹ có Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk... với những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới. Từ gợi dẫn trên, với tư cách người trẻ, anh/chị hãy viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trả lời câu hỏi: Làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”?

Sống động dấu tích kẻ Mơ

Sống động dấu tích kẻ Mơ

Thăng Long xưa được gắn với từ Kẻ Chợ (“Kẻ” là từ chung chỉ một vùng đất và dân cư trù phú). Kinh đô lại có nhiều kẻ nhỏ, như: Kẻ Vẽ, kẻ Mơ, kẻ Chèm, Kẻ Mọc, Kẻ Cót... Từ xưa, phía đông nam thành Thăng Long là một vùng đất rộng lớn có tên là Cổ Mai (tên nôm là Kẻ Mơ), bao gồm các làng Hoàng Mai, Tương Mai, Mai Động, Hồng Mai. Đến đời Tự Đức (1848 - 1883), vì kỵ húy nên đổi Hồng Mai thành Bạch Mai.

Trăm năm chợ “chảnh”

Trăm năm chợ “chảnh”

Trong ký ức của thị dân Sài thành có một khu vực đặc biệt mà hễ nhắc đến nó, người ta nhớ ngay đến ngôi chợ bao đời mang danh chợ “chảnh”. Đến năm 2026 này, ngôi “chợ nhà giàu” ấy đã bước sang tuổi 100.

Sáng tạo như một hành vi vũ trụ

Sáng tạo như một hành vi vũ trụ

Một buổi sáng tháng 9 năm 2015, các máy dò LIGO ghi nhận tiếng của hai hố đen sáp nhập từ 1,3 tỷ năm ánh sáng. Sự kiện ấy chứng minh rằng vũ trụ vận hành bằng những dao động vô hình, khác hẳn với những khối vật chất rắn chắc.

Những địa danh bất tử trong bài thơ Tây Tiến

Những địa danh bất tử trong bài thơ Tây Tiến

Khu Di tích lịch sử lưu niệm Trung đoàn 52 Tây Tiến được xây dựng trên đồi Nà Bó, phường Mộc Châu, tỉnh Sơn La. Từ khi khánh thành năm 2016 đến nay, nơi đây đã trở thành điểm đến tham quan, tri ân, tưởng nhớ đến những người lính năm xưa đã ngã xuống vì Tổ quốc...

Xôn xao mái phố phía đông kinh thành

Xôn xao mái phố phía đông kinh thành

Cuối thế kỷ XIX, người Pháp phá dỡ bức tường thành phía Đông thành Thăng Long, và lấp đi con hào chạy dọc tường thành, tạo ra một con đường mới dài hơn 1.200m, chính là phố Phùng Hưng (Hà Nội) ngày nay.