Đàm phán Mỹ-Iran bế tắc, thế giới chuẩn bị “kịch bản xấu”
Khác biệt ngày càng lộ rõ giữa Mỹ và Iran xung quanh chương trình hạt nhân của Tehran khiến tiến trình đàm phán bế tắc, dấy lên nguy cơ lệnh ngừng bắn sụp đổ và giao tranh bùng phát trở lại, kéo theo nhiều hệ lụy với an ninh Trung Đông.
Vài ngày sau khi Mỹ đưa ra đề xuất đàm phán mới với Iran gồm 14 điểm, đài truyền hình quốc gia Iran (IRIB) ngày 11/5 xác nhận Tehran đã gửi phản hồi chính thức tới Washington thông qua bên trung gian là Pakistan, trong đó yêu cầu Mỹ bồi thường chiến sự, công nhận chủ quyền của Iran với eo biển Hormuz và dỡ bỏ trừng phạt.
Mỹ bác bỏ đề xuất đàm phán của Iran. Ảnh: Reuters
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei nói Tehran không đòi hỏi Mỹ phải nhượng bộ. “Thứ duy nhất chúng tôi đòi hỏi là quyền hợp pháp của mình. Mọi điều khoản chúng tôi đưa ra đều hợp lý và hào phóng”, ông Baghaei phát biểu.
Đáp lại phản hồi nêu trên, Tổng thống Mỹ Donald Trump sáng 12/5 khẳng định những yêu cầu của Iran là “hoàn toàn không thể chấp nhận được” đối với Washington.
Tổng thống Trump cũng tuyên bố thỏa thuận ngừng bắn với Iran, có hiệu lực từ ngày 8/4, đang “nguy kịch”. “Giống như khi bác sĩ bước vào và nói “Thưa ông, người thân của ông chỉ còn khoảng 1% cơ hội sống sót”, Tổng thống Trump ví von.
Theo New York Times, Mỹ đặt điều kiện tiên quyết cho mọi thỏa thuận với Iran là Tehran phải từ bỏ chương trình hạt nhân. Tuy nhiên, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Baghaei cho biết việc thảo luận về chương trình hạt nhân chỉ có thể diễn ra “ở thời điểm thích hợp” sau khi Mỹ-Iran đạt thỏa thuận bước đầu.
Ngày 11/5, lãnh đạo Tổ chức Năng lượng Nguyên tử Iran (AEOI) Mohammad Eslami tái khẳng định vấn đề công nghệ hạt nhân và làm giàu uranium không nằm trong chương trình nghị sự của bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ, vì Tehran tin rằng các cuộc đàm phán hiện chỉ nên tập trung vào việc chấm dứt xung đột khu vực.
Mỹ chưa nêu biện pháp để tiếp tục gia tăng sức ép với Iran nhằm đạt thỏa thuận. Reuters cho biết Mỹ ngày 11/5 đã áp đặt bổ sung các lệnh trừng phạt mới nhắm vào các cá nhân và tổ chức giúp Iran xuất khẩu dầu mỏ. Trước đó, Tổng thống Trump cảnh báo nối lại tấn công Iran nếu Tehran không đặt bút ký thỏa thuận.
Eo biển Hormuz chưa thể khơi thông do bất đồng Mỹ-Iran. Ảnh: Reuters
Từ Tehran, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, người đứng đầu phái đoàn đàm phán của Iran với Mỹ ở Pakistan, tuyên bố nước này “đã chuẩn bị cho mọi phương án”. “Lực lượng vũ trang Iran sẵn sàng đáp trả mạnh mẽ bất kỳ hành động gây hấn nào đến mức các đối thủ sẽ phải bất ngờ”, ông phát biểu.
Giới quan sát nhận định, việc Mỹ và Iran lần lượt bác bỏ đề xuất đàm phán của đối phương cho thấy khác biệt quá lớn giữa hai bên. Đồng thời, đây là chỉ dấu eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch trung chuyển 1/5 dầu khí toàn cầu và một lượng lớn phân bón, tiếp tục chịu hai vòng phong tỏa do Iran và Mỹ áp đặt.
Từ khi chiến sự Mỹ-Iran nổ ra, vé máy bay, cước vận tải, giá phân bón và nhiều mặt hàng tăng chóng mặt. Dữ liệu của chương trình Phát triển Liên hợp quốc cho thấy, xung đột Trung Đông khiến 8,8 triệu người có nguy cơ rơi vào cảnh nghèo đói và gây thiệt hại kinh tế lên tới 299 tỷ USD cho khu vực châu Á-Thái Bình Dương.
New York Times cho biết, nhiều quốc gia, nhất là các nước châu Á buộc phải tiếp tục chuẩn bị các phương án ứng phó dài hạn với hậu quả từ việc thiếu hụt nguồn cung năng lượng và phân bón do đàm phán Mỹ-Iran sụp đổ và xung đột tái bùng phát.
Tại Ấn Độ, quốc gia đông dân nhất thế giới, Thủ tướng Narendra Modi mới đây đã kêu gọi người dân tiết kiệm xăng dầu và phân bón. Kyodo ngày 12/5 đưa tin, Chính phủ Ấn Độ đang đẩy mạnh kế hoạch chuyển sang sử dụng khí đốt làm nhiên liệu cho khoảng 330 triệu hộ dân. Tuy nhiên, bước đi này khiến nguồn cung khí đốt dành cho các nhà máy sản xuất phân bón bị thu hẹp, kéo theo giá phân bón tăng mạnh.
Các nhà khí tượng cảnh báo hiện tượng El Nino trong năm 2026 có thể gây mưa ít hơn bình thường. Cộng với giá phân bón tăng, hoạt động sản xuất nông nghiệp tại Ấn Độ, quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, có thể chịu tác động tiêu cực.
Tại Đông Nam Á, nhiều nước tiếp tục ban bố thêm các chính sách khẩn cấp mới nhằm tiết kiệm năng lượng và hỗ trợ người dân thông qua giảm thuế, phí.
Trong khi đó, các nước vùng Vịnh cấp tập tăng cường năng lực phòng không để ứng phó với nguy cơ bị tập kích bằng máy bay không người lái (UAV). Ngày 10/5, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) xác nhận các khẩu đội phòng không của nước này một lần nữa được kích hoạt để đánh chặn UAV Iran. Đây là lần đầu tiên UAE bị tập kích bằng UAV kể từ khi lệnh ngừng bắn Mỹ-Iran có hiệu lực.
Báo Mỹ: UAE từng tấn công Iran
Trong bài đăng gây bất ngờ ngày 12/5 (giờ Hà Nội), tờ Wall Street Journal (Mỹ) dẫn các nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết, UAE từng tiến hành một cuộc tấn công vào một nhà máy lọc dầu của Iran trên đảo Lavan ở vịnh Ba Tư hồi đầu tháng 4/2026.
Khói bốc lên từ một cơ sở năng lượng của Iran sau khi trúng hỏa lực hồi đầu tháng 4/2026. Ảnh: Reuters
Vụ tấn công đã gây ra một đám cháy lớn và khiến phần lớn công suất của cơ sở này bị tê liệt, theo Wall Street Journal. Iran khi đó xác nhận nhà máy lọc dầu bị hư hại do “một cuộc tấn công của kẻ thù”, sau đó đáp trả bằng cách phóng tên lửa và UAV vào UAE, Kuwait.
Cả Iran và UAE đều chưa xác nhận thông tin của Wall Street Journal. Nguồn tin của Wall Street Journal khẳng định Mỹ hoan nghênh cuộc tập kích do UAE thực hiện.
Trong tuyên bố về sự điều chỉnh học thuyết quân sự mới nhất, Người phát ngôn Lực lượng vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Hossein Mohebi nhấn mạnh, Tehran sẽ không còn giới hạn hoạt động quân sự ở các đòn đáp trả nếu Mỹ nối lại các cuộc tấn công nhằm vào nước này.
Tổng thống Nga Vladimir Putin đã đồng ý nối lại các cuộc đàm phán hòa bình với Ukraine do Mỹ làm trung gian ngay trong tháng 11 tới, giữa bối cảnh Washington gia tăng sức ép nhằm chấm dứt cuộc xung đột kéo dài tại châu Âu.
Từ sự đón tiếp trọng thị của hoàng gia đến việc nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện, truyền thông Đan Mạch và quốc tế đã nêu bật những hoạt động trọng tâm trong chuyến thăm cấp Nhà nước tới Copenhagen của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.
Hội nghị lần thứ 17 các bên tham gia Công ước về Đa dạng sinh học (COP17) tại Yerevan, Armenia, mở ra cuộc rà soát toàn cầu đầu tiên về tiến độ thực hiện Khung đa dạng sinh học Côn Minh – Montreal. Khi thời hạn năm 2030 đang đến gần, hội nghị được kỳ vọng sẽ thúc đẩy những giải pháp thiết thực để đưa các cam kết vào cuộc sống.
Hội nghị của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) diễn ra vào tuần trước đã khép lại mà không mang đến bất kỳ giải pháp mới nào cho các quốc gia đang phát triển, giữa bối cảnh thế giới bủa vây bởi các cuộc chiến tranh có nguy cơ lan rộng ở Trung Đông, xung đột dai dẳng tại Ukraine, gánh nặng trả nợ tăng cao và nguy cơ hình thành bong bóng trí tuệ nhân tạo (AI).
Đề xuất mới đây của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky về việc tổ chức cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Nga - Ukraine bên lề Hội nghị G20 vào tháng 12 tới đang mở ra kỳ vọng về một bước đột phá ngoại giao. Tuy nhiên, trong bối cảnh quan hệ giữa Kiev và Washington xuất hiện thêm những bất đồng, triển vọng hiện thực hóa sáng kiến này vẫn đối mặt với không ít trở ngại.
Không sử dụng vũ khí hạt nhân, nhưng cũng không loại trừ một chiến dịch không kích mới nhằm vào Iran. Tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump đang thu hút sự chú ý khi Washington cân nhắc những lựa chọn quân sự tiếp theo, giữa lúc triển vọng ngoại giao chưa rõ ràng.
Các chuyến hàng thương mại vào dải Gaza bị đình trệ khiến nguồn cung lương thực và nhu yếu phẩm sụt giảm, trong bối cảnh khoảng 2 triệu người Palestine tại đây thiếu nơi trú ẩn, thuốc men và các vật dụng cần thiết để vượt qua mùa Đông.
Các cuộc tập kích liên tiếp bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV) của Houthi nhằm vào Arab Saudi đang đặt ra những thách thức mới với năng lực phòng không của Riyadh, đồng thời phản ánh tính phức tạp của việc bảo vệ hạ tầng trọng yếu trong bối cảnh xung đột khu vực leo thang.
Hiện tượng El Niño đang mạnh lên, làm gia tăng nguy cơ nắng nóng cực đoan, hạn hán, cháy rừng và lũ lụt tại nhiều khu vực trên thế giới. Đông Nam Á được đánh giá là một trong những khu vực có thể chịu tác động nặng nề, đặc biệt về sản xuất nông nghiệp.
Lực lượng Houthi tại Yemen cảnh báo sẽ tiến hành các đòn trả đũa nhằm vào các cơ sở của Mỹ tại Trung Đông nếu Washington trực tiếp tham gia chiến dịch quân sự cùng Arab Saudi.
Hội nghị thường niên của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) khai mạc ngày 12/10 tại Bangkok, Thái Lan, trong bối cảnh xung đột Trung Đông leo thang, giá năng lượng tăng cao và gánh nặng nợ công tiếp tục đe dọa triển vọng tăng trưởng kinh tế toàn cầu.
Liên tiếp nhiều vụ tấn công nhằm vào sân bay quốc tế King Khalid tại thủ đô Riyadh của Arab Saudi, đỉnh điểm là vụ xảy ra đêm 10/10, không chỉ khiến nhiều người thiệt mạng mà còn gióng lên lời cảnh báo về nguy cơ mất an ninh nghiêm trọng. Sự việc này đang đe dọa trực tiếp đến sự ổn định của cả khu vực Trung Đông, đồng thời đặt ra dấu hỏi lớn về năng lực phòng thủ của vương quốc này trước những mối đe dọa tấn công.
Liên minh châu Âu (EU) có thể đối mặt với tình trạng thiếu hụt khí đốt tương đương 12-15% nhu cầu nếu mùa Đông năm nay xuất hiện các đợt rét nghiêm trọng, trong bối cảnh lượng khí dự trữ của khối thấp hơn đáng kể so với cùng kỳ các năm trước đó.
Sau nhiều tháng xung đột, Washington hôm 7/10 (giờ địa phương) bất ngờ phát đi tín hiệu mới về chương trình hạt nhân Iran. Giới phân tích nhận định, động thái này có thể mở ra dư địa thỏa hiệp giữa hai bên, dù những rào cản đối với một thỏa thuận vẫn chưa được tháo gỡ.
Ủy ban châu Âu (EC) vừa công bố các định hướng và bước đi nhằm chuẩn bị cho khả năng Liên minh châu Âu (EU) tiếp nhận thêm thành viên, tập trung vào điều chỉnh cơ chế quản trị, bảo đảm các giá trị chung và cách thức phân bổ nguồn lực tài chính.
Arab Saudi, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ kích hoạt hiệp ước phòng thủ chung Mecca, đồng thời tuyên bố tiến hành ngay các bước chuẩn bị để triển khai lực lượng quân sự và trang thiết bị quốc phòng tới Arab Saudi trong bối cảnh căng thẳng khu vực gia tăng.
Giao tranh giữa Houthi và quân đội Yemen tiếp tục leo thang, trong khi Arab Saudi được cho là đang chuẩn bị một chiến dịch quân sự mới nhằm giành lại các vị trí chiến lược gần eo biển Bab el-Mandeb. Diễn biến này làm gia tăng nguy cơ xung đột lan rộng và đe dọa hoạt động xuất khẩu năng lượng trong khu vực.
G7 quyết định giải phóng 100 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược, trong khi Nga cân nhắc nới lỏng hạn chế xuất khẩu diesel, góp phần giảm sức ép lên thị trường năng lượng. Tuy nhiên, nguy cơ gián đoạn nguồn cung vẫn hiện hữu khi xung đột Trung Đông tiếp tục ảnh hưởng đến hoạt động lọc dầu và vận tải biển.
Thông tin về việc đề nghị giải phóng tới 120 triệu thùng diesel trong 6 tháng, đi kèm khả năng Mỹ hạn chế xuất khẩu nhiên liệu, đang đặt châu Âu vào thế khó. Đằng sau bài toán giá cả là câu hỏi lớn hơn về khả năng tự chủ và sức chống chịu của an ninh năng lượng châu Âu.