Bây giờ ai còn đọc sách?

Có một lần tôi hỏi một người bà con của tôi rằng, liệu anh có thời gian đọc sách không để tôi tặng cuốn sách mới của mình. Thẳng thắn và cũng hết sức bất ngờ, anh nói rằng thời gian uống bia anh còn không có, nói chi tới việc đọc sách.

Tôi không giận người họ hàng ấy vì ít nhất anh đã không giả dối. Nhưng đó là câu trả lời hết sức đáng buồn với tôi và có lẽ với cả một nền văn hóa đọc nói chung. Sách là sự lựa chọn ở hàng rất thấp sau rất nhiều những thứ khác. Thế thì bây giờ ai còn đọc sách, hay số người có niềm yêu thích ấy sắp tuyệt chủng đến nơi rồi?

Những người tôi muốn đến đầu tiên là các em thiếu nhi. Tôi khẳng định đây là số người đọc sách nhiều nhất hiện nay trong xã hội Việt. Các bậc cha mẹ mua rất nhiều cuốn truyện tranh, truyện cổ tích cho các em, những tác giả bán sách chạy nhất cũng là những người viết cho thiếu nhi như Nguyễn Nhật Ánh, J. K. Rowling...

Đối tượng thiếu nhi là những người đọc sách nhiều nhất. Những bộ truyện tranh, truyện phiêu lưu dài kì luôn đứng đầu danh sách lựa chọn về sách của các em nhỏ và thường chúng bán rất chạy. Vì sao các em thiếu nhi là những người đọc sách nhiều nhất? Vì các em có quỹ thời gian tự do nhiều. Sau thời gian học trên lớp, đọc sách là thú vui của nhiều em nhỏ và điều này thường được cha mẹ khuyến khích hơn là chơi games máy tính hay xem phim hoạt hình trên tivi. Như con gái nhỏ của tôi, dù chưa biết chữ nhưng mỗi lần mua sách, vợ tôi cũng mua hàng chục quyển truyện tranh, truyện cổ tích về đọc dần cho con nghe và bé rất thích thú với điều này.

Đó là những đối tượng được cha mẹ chủ động mua sách cho. Khi các em lớn hơn một chút, vào lứa tuổi cấp cấp 2, cấp 3, các em cũng chủ động mua những quyển sách có chủ đề phiêu lưu, kì ảo hoặc những rung động đầu đời để đọc.

Tôi cũng quan sát sự thay đổi gu đọc ở con gái lớn của mình, khi còn nhỏ cháu thích truyện tranh, truyện cổ tích, khi vào giai đoạn lớn hơn cháu thích sách trinh thám, sách về tình bạn mới lớn, tình yêu đầu đời, truyện thiếu nhi kiểu Nhật Bản... Và cũng thích mua trọn bộ những cuốn sách ấy để đọc cho thỏa. Một bạn viết bảo tôi rằng muốn trở thành tác giả best seller nhanh nhất thì hãy viết cho thiếu nhi hoặc tuổi mới lớn, đó là những người đọc sách nhiều nhất hiện nay và đó là sự thực.

Đối tượng đọc sách nhiều tiếp theo là những thiếu nữ chưa chồng. Tôi nói điều này không phải là suy luận vô căn cứ. Tôi thường xuyên đến phố Nguyễn Xí, Đinh Lễ mua sách và đã có lần dành một buổi chỉ để quan sát những đối tượng đến mua sách. Nhiều nhất là những nữ sinh cấp 3, sinh viên đại học hoặc vừa tốt nghiệp đại học. Sách họ đọc chủ yếu là những tiểu thuyết tình yêu mà ta quen gọi là tiểu thuyết ngôn tình.

Tôi quan sát những người quen biết trong lứa tuổi này và thấy sở thích của họ là những cuốn sách dễ đọc về tình yêu, những sách giải trí nhẹ nhàng, sách dạy kĩ năng sống, dạy thành đạt... Nếu mọi người nghi ngờ nhận định của tôi, hãy đến một hội sách, phố sách nào đó và quan sát xem có đúng những thiếu nữ là những người đến mua và đọc sách nhiều nhất không? Tôi cũng quan sát trên trang facebook cá nhân của mình - nơi tôi gần như chỉ để giới thiệu sách thì thấy những người quan tâm, bình luận nhiều nhất về sách là các thiếu nữ, các cô gái chưa chồng...

Một đối tượng đọc sách quan trọng tiếp theo là những người đọc sách phục vụ nhu cầu công việc của mình. Đối tượng này ít hơn những đối tượng kể trên nhưng là những người đọc trung thành và bền vững. Sách họ quan tâm là những cuốn sách chuyên đề có độ khó, độ sâu nhất định, đọc sách là một nhu cầu bắt buộc cho công việc chuyên môn. Những người này có thể kể đến các bác sĩ, kĩ sư, những nhà nghiên cứu, nhà khoa học, các nhà văn, nhà phê bình... Ta dễ dàng thấy những giá sách cao ngất trong gia đình những người này và những sách có hàm lượng tri thức cao, chuyên biệt luôn là những cuốn được ưa thích nhất. Sách trở thành một phần công cụ cho công việc và mưu sinh hằng ngày của một số đối tượng nhất định, chủ yếu là giới trí thức.

Nhưng đối tượng quan trọng nhất của đọc sách là những người yêu thích sách thực sự, bất kể nghề nghiệp, tuổi tác, giới tính. Những người này có thể là những cô cậu yêu đọc sách từ bé, xuyên suốt tuổi thanh niên và đến khi đi làm. Tôi nói thế vì muốn nhấn mạnh rằng, những em bé thích đọc sách từ tuổi ấu thơ, các thiếu nữ ham đọc sách sẽ rơi rụng dần theo năm tháng.

Hồi bé họ thích đọc sách nhưng lớn lên không thích nữa hoặc khi đi làm, công việc bận rộn, không có thời gian đọc sách, phát sinh các sở thích mới hoặc việc uống bia, tụ bạ bạn bè quan trọng hơn. Những thiếu nữ khi có chồng, có con, hiếm người còn duy trì được thói quen đọc sách lúc thiếu thời. Vẫn từ những quan sát tôi thu được khi đến các hiệu sách, hội chợ sách, khảo sát ở phố sách: ở độ tuổi 15 - 30 có rất nhiều phụ nữ đến mua sách nhưng bước qua tuổi đó, bóng dáng phụ nữ xuất hiện trong các hiệu sách ngày càng ít dần, thay vào đó là những đàn ông tuổi trung niên. Phụ nữ đã đi làm nếu có mua sách, họ thường mua cho con mình đọc. Nhưng những người yêu sách thực sự thì bất chấp tuổi tác, nghề nghiệp, đọc sách là thói quen, là nhu cầu và đây chính đối tượng quan trọng nhất, trung thành nhất của việc đọc.

Thời gian dù có bận rộn thế nào họ cũng có thể sắp xếp được một khoảng hợp lí để đọc. Tôi có một người bạn làm nghề sửa chữa điện tử, anh rất bận rộn nhưng ham đọc sách. Tôi hỏi anh lịch kín thế thì đọc sách vào lúc nào, anh trả lời vì cả ngày làm việc, anh thức dậy vào lúc sáng sớm để đọc sách. Tiếc thay, những người ham đọc sách thực sự ngày càng hiếm đi nhưng nếu ta thấy họ, ta rất dễ nhận ra: trong nhà những người ấy luôn có một tủ sách lớn; đi tàu xe, đi công tác luôn mang theo một vài cuốn sách để tranh thủ những lúc rảnh rỗi, chờ đợi tàu xe mang ra đọc.

Một đối tượng đặc biệt yêu quý sách nữa là những người sưu tầm, những người chơi sách. Những người này tuy ít nhưng thường là những fan hâm mộ đặc biệt với sách. Các bản sách cổ, sách quý hiếm, sách được in với phiên bản có giới hạn hoặc có dấu ấn đặc biệt, thủ bút của tác giả luôn được săn đón hoặc sẵn sàng trả giá cao để sở hữu.

Chơi sách, sưu tầm sách dần dần trở thành một thú chơi phổ biến như người ta sưu tập tem, sưu tập đồ cổ và theo quan sát của tôi, số những người này đang dần tăng lên, bằng chứng là các bản sách đặc biệt của các nhà xuất bản được đầu tư về giấy in ấn, bìa đẹp, kĩ thuật tinh xảo đều bán khá chạy với giá thành cao.

Tôi muốn nhận xét thêm về giới tính những người đọc sách. Ở tuổi rất nhỏ và thanh thiếu niên dường như các em gái thích đọc sách hơn các em trai. Tôi thấy điều này từ việc quan sát những người xung quanh mình.

Ngồi yên một chỗ đọc sách dường như là thói quen dễ dàng hơn với các em gái nếu so với các em trai. Đá bóng, chơi games, các trò chơi thiên về vận động được các em trai ưa thích hơn. Các thiếu nữ với một cuốn tiểu thuyết thời thượng có lẽ là hình ảnh dễ nhìn thấy hơn so với các bạn trai đồng lứa. Nhưng khi có gia đình, những cô gái này đã trở thành phụ nữ bận rộn với thiên chức làm vợ, làm mẹ, cộng với công việc kiếm sống, dường như họ còn rất ít thời gian dành cho việc đọc.

Ở giai đoạn này thì đàn ông, có lẽ cũng do đặc tính về giới cũng như truyền thống Á Đông, họ có nhiều thời gian rảnh rỗi hơn. Ta thường nghe các bà vợ phàn nàn rằng, trong lúc vợ bận cho con bú, nấu ăn thì ông chồng vẫn có thể bình thản ngồi xem tivi, đọc sách...

Tất nhiên đọc sách không phải là nhu cầu quá thiết yếu như ăn cơm uống nước, nhiều người ít đọc sách họ vẫn có một cuộc sống thành đạt và hạnh phúc, nhưng rõ ràng nếu tạo được một thói quen đọc sách và yêu thích đọc sách, nó mang lại những lợi ích không nhỏ. Ngoài việc mang lại nguồn tri thức rất lớn mà ai cũng biết, đọc sách còn khiến cho con người tĩnh tâm, yên bình hơn. Khi gặp những trở ngại trong cuộc sống, công việc, thiếu một nguồn an ủi, chia sẻ tin cậy thì tôi tin rằng đọc một cuốn sách thú vị sẽ làm cho tâm hồn dịu bớt đi rất nhiều.

Ở điểm này, sách khá giống với âm nhạc khi cùng có tác dụng hỗ trợ, nâng đỡ cảm xúc con người, là người bạn trung thành và tin cậy. Còn với những đối tượng là các em nhỏ, rõ ràng đọc sách là một sở thích an toàn và cần thiết, nhất là với trẻ em thành phố thiếu không gian chơi và có nhiều cám dỗ nguy hiểm. Nếu so sánh với các loại hình giải trí khác dành cho thiếu nhi, rõ ràng đọc sách có những ưu điểm nổi bật và có giá trị như tính an toàn, hữu dụng, chi phí phù hợp, thực hành tiện lợi...

Tất nhiên văn hóa đọc không chỉ xoay quanh việc đọc sách mà có thể mở rộng ra những biên độ lớn hơn của nó. Đó là việc tạo ra các cuốn sách hay, có giá trị và đẹp đẽ. Đó là những cuốn sách thân thiện với môi trường, giá cả hợp lí và phát hành rộng rãi đến mọi đối tượng theo nhu cầu. Khi bản thân cuốn sách có sức hút lớn và phù hợp thì mọi người sẽ tìm đến. Đó cũng là sự khuyến khích và thúc đẩy văn hóa đọc bền bỉ, lâu dài từ khi đứa trẻ biết cảm nhận và suy nghĩ cho đến suốt hành trình sống và lao động của mình. Một xã hội thích đọc sách, yêu tri thức sẽ là nền tảng cho sự phát triển bền vững,  thịnh vượng của mỗi cá nhân và cả cộng đồng rộng lớn.

Uông Triều

Các tin khác

Chủ quyền văn hóa số

Chủ quyền văn hóa số

Xây dựng chủ quyền văn hóa số theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW chính là lá chắn chiến lược để giữ gìn bản sắc, định hình bộ nhận diện dân tộc và khẳng định sức mạnh Việt Nam trên không gian mạng.

Hội Mỹ thuật Việt Nam cần những chuyển động mới

Họa sĩ Đào Quốc Huy - Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam: Chúng ta vẫn còn lãng phí nguồn lực

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam mở ra những định hướng quan trọng nhằm phát huy nguồn lực sáng tạo, xây dựng môi trường thuận lợi cho văn nghệ sĩ và đưa nghệ thuật đến gần hơn với công chúng. Phóng viên Văn nghệ Công an đã có cuộc trao đổi với họa sĩ Đào Quốc Huy, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam nhiệm kỳ 2026-2031, về những vấn đề đặt ra đối với mỹ thuật nước nhà trong giai đoạn mới.

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

Trải qua 80 năm xây dựng và trưởng thành, Báo Công an nhân dân (CAND) không chỉ là tiếng nói của lực lượng CAND, mà còn là địa chỉ tin cậy, gắn bó của nhiều thế hệ văn nghệ sĩ cả nước. Từ những trang viết, cuộc trò chuyện đến sự đồng hành trong các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, tình cảm chân thành mà giới văn nghệ sĩ dành cho Báo CAND đã góp phần bồi đắp mối gắn kết bền chặt giữa báo chí với đời sống văn học, nghệ thuật, giữa người cầm bút với những người làm nghệ thuật. Qua năm tháng, sự tin yêu, trân trọng và đồng hành ấy đã trở thành một phần ý nghĩa trong hành trình phát triển của tờ báo. Sức lan tỏa của một cơ quan báo chí không chỉ ở những trang viết mà còn ở khả năng kết nối con người bằng niềm tin và những giá trị nhân văn.

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh hiện là Phó trưởng đoàn Kịch cổ điển, Nhà hát Kịch Việt Nam. Anh được biết đến là một nghệ sĩ có nhiều khám phá độc đáo, mới mẻ với kịch đương đại, lịch sử, thiếu nhi. "Bén duyên" và bị cuốn hút với các vở diễn về đề tài hình tượng người chiến sĩ Công an nhân dân (CAND) đã giúp anh có nhiều trải nghiệm mới mẻ. Phóng viên Chuyên đề Văn nghệ Công an có cuộc trò chuyện với NSND Tạ Tuấn Minh.

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Từ những giai điệu thấm đẫm tình quê hương đến những câu chuyện lay động lòng người, chương trình nghệ thuật "Kết nối yêu thương" gửi đi thông điệp giản dị mà sâu sắc: Không ai nên đơn độc trước nghịch cảnh. Đằng sau mỗi người phụ nữ đau yếu, mỗi em nhỏ mang bệnh hiểm nghèo là một phận đời cần được chở che, một ước mơ cần được níu giữ. Khi những trái tim cùng rung lên nhịp đập yêu thương, nghệ thuật không chỉ chạm đến cảm xúc mà còn khơi dậy trách nhiệm cộng đồng, thắp lên hy vọng cho những cuộc đời còn nhiều gian khó.

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Liên hoan phim (LHP) Tài liệu châu Âu – Việt Nam lần thứ 16 (diễn ra từ ngày 18 đến ngày 26/9) quy tụ 25 tác phẩm điện ảnh tài liệu đặc sắc đến từ Việt Nam và các quốc gia châu Âu. Đây không chỉ là “bữa tiệc” điện ảnh, mở ra cơ hội giao lưu, hợp tác giữa những người làm nghề mà còn là cầu nối để dòng phim đặc biệt này đến gần với công chúng hơn.

Ca sĩ Tùng Dương đã tổ chức riêng nhiều live concert.

Từ “độc đạo” đến đại chúng

25 năm trong nghề, Tùng Dương đã có một hành trình đặc biệt mà không nhiều nghệ sĩ thế hệ anh có thể làm được. Đó là hành trình của một nghệ sĩ luôn muốn bước ra khỏi vùng an toàn, không ngừng thử nghiệm, tìm kiếm những giới hạn mới của giọng hát và tư duy âm nhạc. Nhưng cũng chính trên hành trình tưởng như ngày càng đi xa ấy, Tùng Dương lại ngày càng trở về gần hơn với những điều căn cốt: gia đình, tình yêu, con người, quê hương, đất nước, những giá trị đã làm nên căn tính của mình.

Buổi gặp gỡ báo chí giới thiệu chương trình “Phú Quang - Còn mãi một tình yêu” tại Nhà hát Hồ Gươm

Âm nhạc không chỉ là ký ức

Gần 5 năm sau ngày nhạc sĩ Phú Quang rời cõi tạm, những giai điệu của ông vẫn hiện diện trong đời sống âm nhạc Việt Nam. Năm 2026, ba người con của ông chính thức tiếp nhận di sản âm nhạc mà cha để lại. Nhưng câu chuyện di sản âm nhạc Phú Quang không chỉ là câu chuyện của một gia đình tiếp nhận một gia tài nghệ thuật. Nó đặt ra một vấn đề lớn hơn: làm thế nào để di sản âm nhạc của một nhạc sĩ được bảo vệ, được trao truyền và tiếp tục sống trong đời sống đương đại?

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Ngày nay, nhiều tác phẩm điện ảnh ra đời nhận được sự bàn luận sôi nổi trên mạng xã hội cùng những bài review phim xuất hiện dày đặc. Tuy nhiên, giữa dòng chảy ồn ã ấy lại thiếu vắng những bài phê bình có chuyên môn, đi sâu vào ngôn ngữ điện ảnh, giá trị nghệ thuật và ý nghĩa văn hóa của tác phẩm. Để đời sống điện ảnh không chỉ dừng lại ở những lời khen - chê, đánh giá cực đoan, cần thêm những tiếng nói phê bình giàu tri thức, góp phần nâng cao thị hiếu và nuôi dưỡng tình yêu điện ảnh trong công chúng.

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Việc đưa chất liệu truyền thống vào các sản phẩm nghệ thuật đang trở thành xu hướng và mở ra nhiều hướng sáng tạo, góp phần làm mới cách tiếp cận và lan tỏa những giá trị văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, điều này cũng yêu cầu nghệ sĩ cần sự hiểu biết, tôn trọng và trách nhiệm với những giá trị văn hóa mà sản phẩm khai thác.

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” của Tố Hữu - một trong những bài thơ tiêu biểu viết về Cách mạng Tháng Tám năm 1945, không chỉ là niềm vui của một cá nhân, hay của hàng chục triệu người, còn là niềm vui hồi sinh của một dân tộc vừa thoát khỏi ách nô lệ, giành lại quyền làm chủ vận mệnh. Cũng là niềm vui được cống hiến và kiến tạo tương lai. “Vui bất tuyệt” trở thành cảm hứng chung cho nhiều tác phẩm nổi tiếng cùng chủ đề.

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Những người trẻ thế hệ 8x, 9x, 2000 đang lựa chọn cách tiếp cận lịch sử theo cách riêng của mình. Với họ, lịch sử là những câu chuyện được kể lại sống động trên các nền tảng số, hay những bộ phim, những bài hát, những tiểu thuyết hấp dẫn và ý nghĩa... giúp họ hiểu hơn về đất nước mình.

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

Bắt đầu lên sóng truyền hình ANTV (thứ Bảy, Chủ nhật) từ ngày 22/8 và trên kênh HTV9 (thứ Hai, thứ Ba) từ ngày 24/8, bộ phim truyền hình "Kế hoạch CM12" đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm của công chúng. Không chỉ khắc họa những cuộc đấu trí căng thẳng, "Kế hoạch CM12" còn làm nổi bật bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh thầm lặng của những cán bộ, chiến sĩ CAND trong hành trình bảo vệ An ninh Tổ quốc từ những ngày đầu đất nước thống nhất.

Trưởng thành cùng lực lượng

Trưởng thành cùng lực lượng

Trong hơn 80 năm xây dựng, phấn đấu và trưởng thành của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam, có thể nói rằng, văn học nghệ thuật về lực lượng công an với sứ mệnh của mình đã góp phần đáng kể vào sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc, vì cuộc sống bình yên, hạnh phúc của nhân dân…