Aljazeera ngày 5/9 đưa tin, trong bối cảnh chỉ còn khoảng hai tháng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ, những diễn biến mới trong xung đột Mỹ - Iran đang khiến thời điểm 3/11 ngày càng được chú ý.
Giới phân tích cho rằng chính quyền Tổng thống Donald Trump có thể tìm cách tránh để xung đột quay trở lại mức độ đối đầu toàn diện trước cuộc bỏ phiếu, trong bối cảnh đảng Cộng hòa đang phải bảo vệ thế đa số sít sao tại lưỡng viện Quốc hội.
Áp lực từ giá cả và dư luận
Bầu cử giữa nhiệm kỳ sẽ quyết định liệu đảng Cộng hòa có tiếp tục duy trì quyền kiểm soát Quốc hội hay không. Vì vậy, bất kỳ đợt leo thang quân sự đáng kể nào trước tháng 11 đều có thể tác động tới tâm lý cử tri. Tác động kinh tế của xung đột cũng đang trở thành vấn đề đáng chú ý.
Hồi đầu tháng 3, ông Trump từng dự báo xung đột có thể kéo dài khoảng "4 hoặc 5 tuần". Tuy nhiên, giao tranh đã kéo dài nhiều tháng và việc lưu thông qua eo biển Hormuz bị gián đoạn đã góp phần đẩy giá năng lượng tăng cao.
Giá dầu diesel tại Mỹ mới đây lên mức cao kỷ lục, vượt đỉnh từng ghi nhận trong năm 2022, trong bối cảnh giá dầu thô tăng và hệ thống lọc dầu gặp nhiều hạn chế. Giá nhiên liệu cao không chỉ tác động tới người sử dụng ô tô mà còn làm tăng chi phí vận tải, sản xuất và phân phối hàng hóa.
Điều này có thể tạo thêm sức ép lên giá thực phẩm và nhiều mặt hàng tiêu dùng khác trong bối cảnh vấn đề chi phí sinh hoạt đang trở thành một trong những chủ đề lớn của chiến dịch bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Một khảo sát do Politico thực hiện trong tháng 8 cho thấy, 61% người được hỏi cho rằng xung đột với Iran khiến chi phí sinh hoạt của gia đình họ tăng lên, cao hơn 4 điểm phần trăm so với tháng trước.
Mỹ tìm cách vừa gây sức ép, vừa tránh leo thang?
Những động thái gần đây cho thấy Washington dường như đang tìm cách duy trì sức ép mạnh đối với Iran nhưng hạn chế nguy cơ trở lại một cuộc đối đầu quân sự quy mô lớn. Mỹ tiếp tục siết các biện pháp cô lập kinh tế Iran, đe dọa trừng phạt các quốc gia duy trì giao thương với Tehran, đồng thời giữ hiện diện quân sự tại khu vực eo biển Hormuz.
Các cuộc tập kích mới của Mỹ nhằm vào Iran trong tuần qua cũng phản ánh Washington chưa loại bỏ phương án sử dụng vũ lực, dù cường độ hoạt động quân sự hiện thấp hơn so với những giai đoạn căng thẳng cao điểm trước đó.
Gần đây, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã tìm cách hạ thấp mức độ của cuộc đối đầu.
Khi được hỏi liệu xung đột có thể được giải quyết trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ hay không, ông Vance cho rằng không nên gọi tình hình hiện tại là xung đột toàn diện và khẳng định các phương án kinh tế, quân sự, ngoại giao cũng như những biện pháp khác vẫn được Washington cân nhắc.
Giới phân tích cảnh báo chiến lược duy trì trạng thái không xung đột toàn diện nhưng vẫn tiến hành các cuộc tấn công hạn chế là tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Chuyên gia Negar Mortazavi tại Trung tâm Chính sách Quốc tế ở Washington, nhận định cả Mỹ và Iran có thể tin rằng họ đủ khả năng kiểm soát mức độ leo thang, nhưng mỗi vòng đáp trả mới đều làm gia tăng nguy cơ xung đột lan rộng trong khu vực.
Trong khi đó, Phó Chủ tịch điều hành Viện Quincy về Quản trị Nhà nước có Trách nhiệm Trita Parsi, cho rằng các động thái gần đây phản ánh việc Washington vẫn đang điều chỉnh cách tiếp cận đối với Tehran.
Theo ông, Mỹ từng tăng mạnh các biện pháp trừng phạt nhằm hạn chế nhu cầu sử dụng sức mạnh quân sự, nhưng chỉ ít ngày sau lại tiến hành các cuộc không kích, cho thấy chính sách đối với Iran vẫn có thể tiếp tục thay đổi tùy theo diễn biến trên thực địa.
Những toan tính riêng của Tehran
Nhiều học giả nhận định rằng, khả năng Mỹ muốn kiềm chế xung đột trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ không đồng nghĩa nguy cơ leo thang đã giảm đáng kể.
Iran vẫn sở hữu nhiều phương thức gây sức ép lên Washington và các đồng minh trong khu vực, từ sử dụng máy bay không người lái, tên lửa tới gây gián đoạn giao thông hàng hải qua eo biển Hormuz.
Nếu Tehran tiếp tục tấn công các cơ sở quân sự của Mỹ hoặc đồng minh, tàu thương mại hay hạ tầng năng lượng trong khu vực, Washington có thể chịu sức ép phải đáp trả mạnh hơn, qua đó tạo ra một vòng xoáy leo thang ngoài tính toán ban đầu của Nhà Trắng.
Theo ông Trita Parsi, một số quan chức Iran có thể cho rằng Washington chỉ đang tạm thời kiềm chế và có khả năng tăng cường hoạt động quân sự sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Điều này có thể dẫn tới một tính toán ngược, rằng Iran có thể lựa chọn gia tăng sức ép trước ngày bầu cử, khi Tổng thống Trump phải đối mặt với nhiều ràng buộc chính trị trong nước. Đây được xem là một trong những yếu tố khiến hai tháng trước bỏ phiếu trở thành giai đoạn đặc biệt nhạy cảm.
Điều gì có thể xảy ra sau ngày 3/11?
Reuters mới đây đưa tin một số quan chức cấp cao Nhà Trắng đã thảo luận về khả năng tăng cường hoạt động quân sự đối với Iran sau cuộc bầu cử ngày 3/11, dù chưa có quyết định nào về việc quay trở lại một chiến dịch quân sự quy mô lớn.
Kết quả bầu cử có thể ảnh hưởng đáng kể tới dư địa chính trị của chính quyền Tổng thống Trump. Nếu đảng Cộng hòa duy trì quyền kiểm soát Quốc hội, Nhà Trắng có thể coi đó là cơ sở để tiếp tục hoặc tăng cường chính sách hiện nay đối với Tehran.
Ngược lại, nếu đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Hạ viện hoặc Thượng viện, chính quyền có thể phải đối mặt với sự giám sát lớn hơn từ Quốc hội, trong đó có các phiên điều trần, điều tra về hoạt động quân sự và những tranh luận liên quan tới ngân sách quốc phòng.
Vì vậy, ngày 3/11 có thể trở thành một cột mốc quan trọng trong tính toán của cả Washington và Tehran về việc tiếp tục kiềm chế hay bước vào một giai đoạn đối đầu mới.
Trong một diễn biến có liên quan, Tổng thống Donald Trump vừa tuyên bố rằng ông có kế hoạch chi tới 500 triệu USD từ hoạt động chính trị của bản thân để hỗ trợ các ứng viên đảng Cộng hòa, trong bối cảnh chỉ còn khoảng hai tháng nữa là đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
“Tôi nghĩ mình có gần 1 tỷ USD trong siêu Ủy ban Hành động chính trị (PAC) và có lẽ tôi sẽ phân bổ 400 hoặc 500 triệu USD”, ông Trump nói với các phóng viên tại Phòng Bầu dục hôm 4/9 (giờ địa phương).
Các ứng viên Đảng Cộng hòa hiện tham gia cuộc đua gay cấn vào Hạ viện và Thượng viện đang chờ đợi Ủy ban Hành động chính trị của ông Trump (MAGA Inc.) đẩy mạnh chi tiêu.
Tổng thống Trump nhấn mạnh, ông sẽ cân nhắc nên phân bổ nguồn lực vào nơi nào để phù hợp, gồm những ứng cử viên mà ông tin là có thể chiến thắng trong các cuộc đua có tính cạnh tranh cao.
