Trong nhiều thập kỷ qua, nền kinh tế Iran đã chịu sức ép nặng nề bởi các lệnh trừng phạt quốc tế, đặc biệt liên quan đến chương trình hạt nhân của Tehran. Tuy nhiên, xung đột giữa liên minh Mỹ - Israel và Iran nổ ra sáu tháng trước (28/2/2026) tiếp tục làm trầm trọng thêm các vấn đề kinh tế của quốc gia khoảng 93 triệu dân này.
Mới đây, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent thông báo, Washington áp đặt một loạt biện pháp trừng phạt mới đối với Iran, tập trung vào các nguồn thu từ hàng không, tài sản số, vàng, công nghệ và vận tải biển. Bộ Tài chính Mỹ đồng thời cảnh báo các tổ chức, doanh nghiệp và đối tác tiếp tục giao dịch với Tehran có thể đối mặt với các biện pháp trừng phạt thứ cấp.
Động thái này ngay lập tức khiến đồng rial của Iran đã giảm xuống mức thấp nhất từ trước đến nay so với đồng USD, khi hơn 2 triệu rial chỉ đổi được 1 USD trên thị trường tự do.
Để hình dung sức mua hiện nay của đồng tiền Iran, Aljazeera đã tiến hành khảo sát giá thực phẩm, quần áo và thuốc men tại Tehran, đồng thời so sánh với mức giá trong những ngày trước khi xung đột nổ ra.
Theo Aljazeera, trước xung đột, 2 triệu rial có thể mua khoảng 4 kg cà chua, nửa kg thịt gà và gần một lít dầu ăn. Hiện nay, cùng số tiền này chỉ mua được khoảng một nửa lượng hàng nói trên. Giá cà chua trung bình đã tăng 71%, thịt gà tăng 74%, trong khi dầu ăn tăng tới 177%.
Giá insulin, loại thuốc thiết yếu đối với người mắc bệnh tiểu đường, đã tăng tới 642%. Một số loại thuốc thông dụng như paracetamol tăng 93%, còn sữa công thức trẻ em - mặt hàng được chính phủ trợ giá đáng kể, cũng tăng khoảng 95%.
Aljazeera lưu ý, các mức giá vẫn biến động mạnh và số liệu trên chỉ phản ánh mức trung bình tại thời điểm khảo sát.
Đối với nhiều gia đình Iran, giá cả tăng cao không chỉ khiến họ phải giảm lượng hàng mua mà còn buộc họ thay đổi cả những thực phẩm sử dụng hàng ngày.
Afsaneh (nhân vật đã được đổi tên), một phụ nữ 35 tuổi sống cùng chồng và con một tuổi tại Tehran, cho biết chi phí mua thực phẩm hàng tuần của gia đình đã tăng khoảng 20-30%. “Trước xung đột, chúng tôi còn có thể nghĩ đến những kế hoạch trong ba hoặc sáu tháng tới. Nhưng giờ đây, mối quan tâm duy nhất là làm sao sống đến cuối tháng với mức thu nhập hiện có”, Afsaneh nói với Aljazeera.
Cô Afsaneh cũng chia sẻ thêm: “Vợ chồng tôi đều đi làm và có một con một tuổi. Chi phí gửi trẻ hiện đã lên khoảng 500.000 toman/ngày, tương đương 5 triệu rial hay khoảng 2,5 USD, nên rất khó để chúng tôi chi trả”.
Toman là đơn vị thường được người Iran sử dụng trong giao dịch hằng ngày, 1 toman (~10 rial). Cách gọi này giúp đơn giản hóa những con số tiền tệ vốn ngày càng lớn.
Trợ cấp của chính phủ đối với sữa công thức giúp giảm phần nào áp lực cho các gia đình như Afsaneh, nhưng các khoản khám sức khỏe định kỳ và thực phẩm bổ sung cho trẻ lại không được bảo hiểm chi trả, khiến việc bảo đảm chăm sóc đầy đủ cho con nhỏ trở nên khó khăn hơn.
Được biết, mức lương tối thiểu được chính phủ Iran phê duyệt cho năm hiện tại, kết thúc vào tháng 3/2027, là 166 triệu rial/tháng (~82 USD) theo tỷ giá thị trường hiện nay. Kể cả khi cộng các khoản trợ cấp và phúc lợi, tổng thu nhập vẫn dưới 220 triệu rial (~108 USD).
Zamir (nhân vật đã được đổi tên), 35 tuổi, kinh doanh thời trang nam tại Tehran, cho biết doanh số đã giảm 40% so với năm ngoái và đang gặp khó khăn trong việc duy trì cửa hàng.
“Mọi thứ đều trở nên đắt đỏ hơn. Tiền công lao động, nguyên liệu và gần như tất cả những gì bạn có thể nghĩ tới đều tăng giá”, Zamir cho biết.
Đối với những người sống bằng lương, lạm phát cũng tạo ra một vấn đề khác, giá trị của tiền lương có thể giảm đáng kể ngay cả trước khi đến kỳ nhận lương tiếp theo.
Salama (nhân vật đã được đổi tên), 28 tuổi, có một con và làm nghề đánh bắt cá tại Hormozgan - tỉnh ven biển phía Nam Iran, nơi tiếp giáp eo biển Hormuz có ý nghĩa chiến lược, cho biết giá thực phẩm tăng mạnh đã tác động đáng kể tới cuộc sống gia đình.
“Trước đây, chúng tôi chỉ mất khoảng 500.000 toman, tương đương 2,5 USD, cho một lần mua thực phẩm hàng tuần. Nhưng giờ đây, để mua lượng hàng tương tự phải chi ít nhất 5 triệu toman, khoảng 25 USD. Chúng tôi buộc phải giảm thịt và thịt gà, thậm chí loại bỏ hoàn toàn khỏi bữa ăn”, Salama nói.
Cô cũng nhấn mạnh, ngay cả thuốc cảm thông thường cho trẻ em hay thuốc dị ứng theo mùa, kể cả hàng sản xuất trong nước, giờ cũng có giá khoảng 300.000 toman (~1,5 USD). Một lần khám bác sĩ đa khoa đơn giản cũng không dưới 1 triệu toman, (~5 USD).
Những khó khăn hiện tại của Iran không bắt đầu từ xung đột. Trong nhiều năm, nền kinh tế nước này đã phải vật lộn với lạm phát cao, đồng nội tệ mất giá và khả năng tiếp cận ngoại tệ hạn chế do các lệnh trừng phạt quốc tế.
Tuy nhiên, xung đột đã làm các điểm yếu đó bộc lộ rõ hơn. Thiệt hại đối với cơ sở sản xuất, những trở ngại trong vận tải và thương mại cùng tâm lý tích trữ ngoại tệ đã tạo thêm áp lực lên tỷ giá và giá hàng hóa.
Khi đồng rial tiếp tục suy yếu, doanh nghiệp khó kiểm soát chi phí, còn người dân phải điều chỉnh từ những khoản chi lớn đến từng bữa ăn hằng ngày.
Với nhiều gia đình Iran, vấn đề vì thế không chỉ nằm ở con số 2 triệu rial đổi 1 USD. Điều đáng lo hơn là cùng một khoản thu nhập, họ ngày càng mua được ít thực phẩm, thuốc men và dịch vụ thiết yếu hơn, trong khi chưa có dấu hiệu rõ ràng cho thấy áp lực chi phí sinh hoạt sẽ sớm giảm xuống.
Bởi vậy, việc duy trì đối thoại, từng bước thu hẹp bất đồng và tìm kiếm một khuôn khổ chính trị khả thi được xem là hướng đi quan trọng để hạn chế nguy cơ căng thẳng tiếp tục kéo dài. Một tiến trình ngoại giao đủ thực chất không chỉ có ý nghĩa đối với ổn định khu vực, mà còn có thể tạo thêm dư địa để giảm sức ép lên nền kinh tế Iran và cải thiện khả năng chống chịu của người dân trước những biến động hiện nay.
