“Ăn miếng trả miếng” làm leo thang căng thẳng tại Trung Đông

“Lằn ranh đỏ” bị xâm phạm

Theo Tổ chức Năng lượng Nguyên tử Iran, tổ hợp làm giàu uranium Natanz – một trong những cơ sở hạt nhân trọng yếu của nước này – đã bị tấn công trong ngày 21/3 (giờ địa phương). Khu phức hợp này nằm tại miền trung Iran, cách thủ đô Tehran khoảng 220 km về phía đông nam, bao gồm cơ sở Shahid Ahmadi Roshan, đóng vai trò then chốt trong chương trình làm giàu uranium.

Giới chức Iran cho biết không ghi nhận rò rỉ phóng xạ và không có nguy cơ đối với người dân khu vực lân cận. Thông tin này cũng được Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) xác nhận bước đầu, khi chưa phát hiện mức phóng xạ bất thường bên ngoài cơ sở.

Tuy nhiên, việc một cơ sở hạt nhân quy mô lớn bị tấn công đã làm dấy lên lo ngại sâu sắc trong cộng đồng quốc tế về nguy cơ xảy ra sự cố hạt nhân, đặc biệt trong bối cảnh xung đột quân sự đang leo thang. Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi kêu gọi các bên “kiềm chế quân sự tối đa” nhằm tránh những hệ lụy khó lường.

Theo Al Jazeera, các chuyên gia nhận định rằng cuộc tấn công không gây bất ngờ khi việc triệt tiêu năng lực hạt nhân của Iran từ lâu đã là mục tiêu chiến lược của Mỹ và Israel. Các ước tính cho thấy Iran hiện sở hữu khoảng 400 kg uranium được làm giàu ở mức cao – yếu tố khiến phương Tây lo ngại về khả năng phát triển vũ khí hạt nhân, dù Iran liên tục bác bỏ cáo buộc từ phương Tây về vấn đề này.

Đáng chú ý, Natanz từng bị tấn công trong leo thang căng thẳng Iran – Israel hồi tháng 6/2025 và tiếp tục bị đánh trúng trong giai đoạn đầu của chiến sự hiện nay.

Phản ứng trước diễn biến mới, Nga lên án vụ tấn công là “vi phạm trắng trợn luật pháp quốc tế”, cảnh báo nguy cơ bất ổn lan rộng. Trong khi đó, Nhà Trắng khẳng định mục tiêu cốt lõi của chiến dịch quân sự khởi động từ ngày 28/2 là ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.

Vòng xoáy “ăn miếng trả miếng” và nguy cơ mở rộng phạm vi xung đột

Ngay sau vụ tấn công Natanz, Iran đã tiến hành các đợt phóng tên lửa nhằm vào miền nam Israel, đánh trúng thành phố Dimona – nơi đặt trung tâm nghiên cứu hạt nhân chủ chốt – và thành phố Arad lân cận.

Theo lực lượng cứu hộ Israel, hơn 100 người bị thương trong các vụ tấn công này. Riêng tại Arad ghi nhận ít nhất 88 người bị thương, trong đó 10 trường hợp nghiêm trọng. Tại Dimona, 39 người bị thương trong khi nhiều công trình dân cư bị phá hủy.

Quân đội Israel cho biết hệ thống phòng không đã được kích hoạt, song không thể đánh chặn toàn bộ tên lửa. Ít nhất hai tên lửa đạn đạo mang đầu đạn lớn đã đánh trúng mục tiêu trực tiếp, gây thiệt hại đáng kể.

IAEA cho biết chưa ghi nhận thiệt hại đối với Trung tâm Nghiên cứu Hạt nhân Shimon Peres Negev tại Dimona, đồng thời không phát hiện mức phóng xạ bất thường.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu mô tả đây là một “đêm khó khăn”, đồng thời khẳng định sẽ tiếp tục các chiến dịch quân sự nhằm vào Iran. Theo truyền thông Iran, hơn 1.500 người đã thiệt mạng kể từ khi xung đột bùng phát cuối tháng 2, trong đó có hơn 200 trẻ em.

Giới phân tích nhận định xung đột hiện nay đang vận hành theo logic “ăn miếng trả miếng”, khi cả hai bên liên tục mở rộng phạm vi và cường độ tấn công. Ông Abas Aslani, chuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Trung Đông ở Tehran, cho rằng Iran đang tìm cách khôi phục khả năng răn đe bằng cách biến các tuyên bố thành hành động cụ thể.

Theo ông, mục tiêu của Tehran không chỉ là gây sức ép để đạt được lệnh ngừng bắn, mà còn nhằm thiết lập một cơ chế an ninh dài hạn, trong đó các tín hiệu răn đe đủ mạnh để duy trì thế cân bằng chiến lược.

Một diễn biến đáng chú ý là việc Iran lần đầu sử dụng tên lửa tầm xa trong cuộc xung đột hiện nay. Theo phía Israel, hai tên lửa đạn đạo có tầm bắn khoảng 4.000 km đã được phóng về phía căn cứ quân sự Mỹ - Anh tại Diego Garcia ở Ấn Độ Dương.

Reuters đưa tin, Tổng tham mưu trưởng quân đội Israel Eyal Zamir cho rằng động thái này cho thấy phạm vi đe dọa đã vượt ra ngoài Trung Đông, với khả năng vươn tới các thủ đô châu Âu như Berlin, Paris hay Rome.

Nguồn tin từ Bộ Quốc phòng Anh cho biết vụ phóng diễn ra trước khi London chính thức cho phép Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự của Anh để tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào hệ thống tên lửa của Iran.

Những diễn biến này cho thấy xung đột không còn giới hạn trong phạm vi khu vực, mà đang có nguy cơ lan rộng về mặt địa lý cũng như tính chất đối đầu.

Tối hậu thư của Mỹ 

Căng thẳng tiếp tục leo thang khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra tối hậu thư yêu cầu Iran mở hoàn toàn eo biển Hormuz trong vòng 48 giờ, nếu không sẽ phải đối mặt với các cuộc tấn công nhằm vào hệ thống điện quốc gia.

Eo biển Hormuz là tuyến vận tải chiến lược, nơi trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu. Việc gián đoạn hoạt động tại đây đã khiến thị trường năng lượng thế giới biến động mạnh, với giá khí đốt tại châu Âu tăng vọt trong thời gian qua.

Theo các chuyên gia, nếu Mỹ thực hiện đe dọa tấn công hạ tầng điện của Iran, xung đột sẽ chuyển sang giai đoạn mới với mức độ ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống dân sự. Tehran đã cảnh báo sẽ đáp trả bằng cách nhắm vào toàn bộ hạ tầng năng lượng, công nghệ thông tin và hệ thống cấp nước của Mỹ cùng các đồng minh trong khu vực.

Trước đó, Iran đã tấn công cơ sở Ras Laffan của Qatar – một trong những trung tâm xử lý khí tự nhiên hóa lỏng lớn nhất thế giới – gây thiệt hại nghiêm trọng và làm gia tăng lo ngại về an ninh năng lượng toàn cầu.

Giới quan sát nhận định chính quyền Tổng thống Trump đang phát đi những tín hiệu thiếu nhất quán về mục tiêu chiến tranh. Từ việc đề cập khả năng “giảm leo thang”, Washington nhanh chóng chuyển sang lập trường cứng rắn với tối hậu thư và đe dọa tấn công hạ tầng dân sự.

Trong khi đó, Mỹ vẫn tiếp tục tăng cường hiện diện quân sự tại khu vực, bao gồm triển khai lực lượng lính thủy đánh bộ và các phương tiện đổ bộ.

Diễn biến này cũng tạo ra sức ép chính trị trong nước đối với chính quyền Mỹ, khi giá năng lượng tăng cao có thể tác động tiêu cực đến nền kinh tế và đời sống người dân, đặc biệt trong bối cảnh cuộc bầu cử Quốc hội đang đến gần.

Bên cạnh đó, quan hệ giữa Mỹ và các đồng minh cũng xuất hiện những bất đồng. Một số quốc gia châu Âu tỏ ra thận trọng, chưa sẵn sàng tham gia các chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, do lo ngại nguy cơ bị cuốn vào một cuộc xung đột quy mô lớn.

Việc các bên liên tục mở rộng mục tiêu tấn công, từ cơ sở quân sự sang hạ tầng năng lượng và các địa điểm nhạy cảm như cơ sở hạt nhân, đang làm gia tăng đáng kể nguy cơ xảy ra một cuộc xung đột toàn diện tại Trung Đông.

Trong bối cảnh đó, các lời kêu gọi kiềm chế từ cộng đồng quốc tế, đặc biệt là IAEA, cho thấy mối lo ngại ngày càng lớn về khả năng xảy ra những sự cố nghiêm trọng, không chỉ trong lĩnh vực an ninh mà còn đối với môi trường và kinh tế toàn cầu.

Nếu không có các biện pháp hạ nhiệt kịp thời, vòng xoáy “ăn miếng trả miếng” hiện nay có thể tiếp tục đẩy khu vực vào một giai đoạn bất ổn sâu rộng, với những hệ lụy vượt xa phạm vi Trung Đông.