Ai có thể kế ngôi Đại giáo chủ Ali Khamenei?

Sự ra đi của Lãnh tụ Tối cao, Đại giáo chủ Ali Khamenei sau gần 37 năm nắm quyền đã đẩy Cộng hòa Hồi giáo Iran vào một giai đoạn chuyển giao quyền lực mang tính bước ngoặt. Ông được xác nhận thiệt mạng trong các cuộc không kích phối hợp giữa Mỹ và Israel, khiến cơ chế kế nhiệm – vốn phức tạp và hiếm khi được kích hoạt – lập tức được triển khai theo quy định hiến pháp.

Iran bước vào thời kỳ chuyển giao quyền lực quan trọng -0
Sự ra đi của Đại giáo chủ Ali Khamenei để lại khoảng trống quyền lực tại Iran trong thời kỳ hết sức nhạy cảm. Ảnh minh họa Reuters. 

Đây mới là lần thứ hai kể từ Cách mạng Hồi giáo 1979 Iran phải tiến hành lựa chọn lãnh tụ tối cao mới.

Theo hiến pháp, khi vị trí lãnh tụ tối cao bị khuyết, một hội đồng ba thành viên sẽ tạm thời điều hành đất nước nhằm bảo đảm tính liên tục của nhà nước. Hội đồng lãnh đạo tạm quyền hiện gồm: Tổng thống Masoud Pezeshkian, Chánh án Tối cao Gholamhossein Mohseni Ejei và ông Ayatollah Alireza Arafi, thành viên của Hội đồng Giám hộ

Việc bổ nhiệm ông Arafi vào hội đồng đã được xác nhận ngày 1/3 bởi Hội đồng Phân xử – cơ quan có vai trò phân xử và điều phối chiến lược trong cấu trúc quyền lực Iran.

Theo thông báo chính thức, hội đồng này sẽ “tạm thời đảm nhiệm toàn bộ nhiệm vụ lãnh đạo” cho đến khi một Đại giáo chủ mới được lựa chọn.

Cơ chế chuyển tiếp được kích hoạt trong bối cảnh Iran vừa trải qua cuộc xung đột kéo dài 12 ngày với Israel hồi tháng 6/2025, làm gia tăng đáng kể áp lực an ninh và chính trị trong nước.

Dù hội đồng lâm thời điều hành đất nước, quyền lựa chọn lãnh tụ tối cao mới thuộc về Hội đồng Chuyên gia – cơ quan gồm 88 giáo sĩ Shiite được bầu cử 8 năm một lần. Ứng viên tham gia cơ quan này phải được Hội đồng Giám hộ phê chuẩn.

Theo luật, Hội đồng Chuyên gia phải lựa chọn lãnh tụ mới “nhanh nhất có thể”.

Iran bước vào thời kỳ chuyển giao quyền lực quan trọng -0
Con trai của Lãnh tụ Tối cao Iran, ông Mojtaba Khamenei, tham dự một cuộc biểu tình ở Tehran vào ngày 31/5/2019. Ảnh: Getty Images.

Trong các kỳ bầu cử trước, Hội đồng Giám hộ từng loại nhiều ứng viên ôn hòa, trong đó có cựu Tổng thống Hassan Rouhani, kiến trúc sư của thỏa thuận hạt nhân năm 2015, khi ông tìm cách tranh cử vào Hội đồng Chuyên gia năm 2024.

Ứng viên cho vị trí Đại giáo chủ phải đáp ứng các tiêu chí hiến định: là nam giới, giáo sĩ có thẩm quyền tôn giáo cao, năng lực chính trị và trung thành tuyệt đối với Cộng hòa Hồi giáo. Những giáo sĩ mang xu hướng cải cách, ủng hộ tự do xã hội hoặc đối thoại với phương Tây nhiều khả năng sẽ bị loại khỏi vòng cân nhắc.

Không giống các hệ thống có người kế vị được chỉ định sẵn, Iran hiện không có “thái tử” chính thức.

Trước đây, cố Tổng thống Ebrahim Raisi từng được xem là ứng viên sáng giá nhờ mối quan hệ mật thiết với ông Khamenei. Tuy nhiên, ông đã thiệt mạng trong vụ rơi trực thăng tháng 5/2024.

Iran bước vào thời kỳ chuyển giao quyền lực quan trọng -0
Ông Hassan Khomeini, cháu trai của Đại giáo chủ Ruhollah Khomeini, tại đền thờ Khomeini ở phía nam Tehran, Iran, ngày 4/6/2025. Ảnh: Văn phòng Lãnh đạo Tối cao Iran/Reuters.

Theo các nguồn tin được CNN trích dẫn, một số nhân vật đang được giới phân tích nhắc tới gồm:

Mojtaba Khamenei (56 tuổi): Con trai thứ hai của ông Khamenei, có ảnh hưởng hậu trường đáng kể và quan hệ chặt chẽ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Tuy nhiên, khả năng “cha truyền con nối” có thể gây phản ứng mạnh do Iran ra đời từ cuộc cách mạng lật đổ chế độ quân chủ  Pahlavi. Ông Mojtaba cũng không phải giáo sĩ cấp cao và từng bị Mỹ trừng phạt năm 2019.

Alireza Arafi (67 tuổi): Phó Chủ tịch Hội đồng Chuyên gia, có kinh nghiệm hành chính và từng được ông Khamenei tin tưởng giao nhiều vị trí chiến lược, song bị đánh giá là thiếu ảnh hưởng trong giới an ninh.

Mohammad Mehdi Mirbagheri (khoảng 60 tuổi): Đại diện cho phe giáo sĩ bảo thủ cứng rắn, hiện đứng đầu Học viện Khoa học Hồi giáo tại Qom.

Hassan Khomeini (khoảng 50 tuổi): Cháu nội của ông Ruhollah Khomeini, mang tính chính danh biểu tượng nhưng bị xem là ít ảnh hưởng trong hệ thống quyền lực và từng bị cấm tranh cử năm 2016.

Hashem Hosseini Bushehri (khoảng 60 tuổi): Phó Chủ tịch thứ nhất Hội đồng Chuyên gia, có liên hệ với các thiết chế kế nhiệm nhưng giữ hồ sơ công khai thấp và không có quan hệ mạnh với IRGC.

Iran bước vào thời kỳ chuyển giao quyền lực quan trọng -0
Hội đồng Chuyên gia Iran họp tại Tehran ngày 14/9/2010. Ảnh: Reuters

Chức vụ Đại giáo chủ là trung tâm của cấu trúc quyền lực thần quyền tại Iran, nắm quyền quyết định cuối cùng về mọi vấn đề quốc gia và là tổng tư lệnh quân đội.

Dưới thời ông Khamenei, IRGC trở thành trụ cột quyền lực, kiểm soát nhiều lĩnh vực kinh tế chiến lược và dẫn dắt “Trục Kháng chiến” – mạng lưới các nhóm vũ trang và đồng minh trong khu vực nhằm đối trọng Mỹ và Israel.

Tuy nhiên, nội bộ IRGC cũng đang đối mặt với biến động lớn khi tư lệnh tối cao của lực lượng này bị ám sát lần thứ hai trong vòng chưa đầy một năm. Các kênh liên hệ với IRGC cho rằng Phó tư lệnh Ahmad Vahidi có thể là ứng viên kế nhiệm, song quyết định chính thức chưa được công bố.

Năm 1989, sau khi Đại giáo chủ Ruhollah Khomeini qua đời ở tuổi 86, ông Khamenei đã được lựa chọn khá gấp rút để thay thế.

Ba thập kỷ sau, Iran một lần nữa đứng trước bước ngoặt lịch sử – nhưng trong bối cảnh địa chính trị phức tạp hơn nhiều, khi Washington tuyên bố chiến dịch không kích có thể tiếp tục.

Giới lãnh đạo tại Tehran nhiều khả năng sẽ thúc đẩy quá trình lựa chọn người kế nhiệm nhanh chóng nhằm phát đi thông điệp ổn định. Tuy nhiên, tương lai chính trị của Iran vẫn là một ẩn số lớn, với tác động lan tỏa vượt ra ngoài biên giới quốc gia này.

Duy Tiến

Các tin khác

Truyền thông quốc tế nêu bật dấu ấn Việt Nam từ New York đến Ottawa

Truyền thông quốc tế nêu bật dấu ấn Việt Nam từ New York đến Ottawa

Truyền thông quốc tế những ngày qua dành sự chú ý đáng kể tới những thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81 và chuyến thăm Canada ngay sau đó. Từ New York đến Ottawa, hình ảnh Việt Nam nổi bật với vai trò chủ động đóng góp vào các vấn đề toàn cầu, lan tỏa thông điệp về lòng tin, hợp tác và mở rộng quan hệ với các đối tác.

Thượng đỉnh Mỹ - Trung và phép thử của quan hệ ổn định chiến lược

Thượng đỉnh Mỹ - Trung và phép thử của quan hệ ổn định chiến lược

Phát biểu ngay tại căn cứ liên hợp Andrews khi vừa đặt chân tới Mỹ hôm 23/9 (giờ địa phương), Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cho hay, thế giới đang phát triển, thời đại đang thay đổi, nhưng quy luật lịch sử về việc Trung Quốc và Mỹ chung sống hòa bình không thay đổi, nguyện vọng tốt đẹp của nhân dân hai nước về tăng cường giao lưu hữu nghị không thay đổi, kỳ vọng chung của cộng đồng quốc tế đối với Trung Quốc và Mỹ cũng không thay đổi.

Trẻ em Gaza trở lại trường giữa đống đổ nát

Trẻ em Gaza trở lại trường giữa đống đổ nát

Hàng trăm nghìn trẻ tại dải Gaza trở lại trường học trực tiếp lần đầu tiên sau gần 3 năm do ảnh hưởng của chiến sự. Những lớp học trong lều bạt mở ra hy vọng khôi phục việc học, nhưng cũng cho thấy những thách thức lớn phía trước đối với giáo dục và quá trình tái thiết Gaza.

Đại hội đồng LHQ 2026: Tâm điểm ngoại giao quốc tế và bài toán tương lai

Đại hội đồng LHQ 2026: Tâm điểm ngoại giao quốc tế và bài toán tương lai

Hàng trăm nhà lãnh đạo, quan chức ngoại giao sẽ hội tụ tại New York trong tuần này để tham dự Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc (LHQ) khóa 81, trong bối cảnh cộng đồng quốc tế đối mặt nhiều vấn đề cấp bách liên quan đến xung đột, an ninh, chủ nghĩa đa phương và những tác động ngày càng rõ nét của trí tuệ nhân tạo (AI).

Iran trước bài toán biến địa lý thành lợi thế logistics

Iran trước bài toán biến địa lý thành lợi thế logistics

Sở hữu biên giới trên bộ với 7 quốc gia, Iran từng kỳ vọng mạng lưới đường bộ, đường sắt và các cảng phía Bắc có thể giúp giảm sức ép khi hoạt động thương mại đường biển bị phong tỏa. Tuy nhiên, tình trạng xe tải mắc kẹt tại nhiều cửa khẩu đang cho thấy khoảng cách giữa lợi thế địa lý trên bản đồ và khả năng chuyển hóa lợi thế đó thành năng lực vận tải thực tế vẫn còn rất lớn.

Quan ngại mất kiểm soát AI ngày càng gia tăng

Quan ngại mất kiểm soát AI ngày càng gia tăng

Google ngày 19/9 xác nhận mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) Gemini đã truy cập trái phép vào hệ thống của 3 công ty trong quá trình kiểm thử an ninh mạng hồi tháng 5. Mặc dù Google cho biết mô hình đã dừng hoạt động sau khi nhận ra các hệ thống này không thuộc môi trường thử nghiệm và không gây thiệt hại, vụ việc tiếp tục làm gia tăng quan ngại về khả năng kiểm soát các hệ thống AI ngày càng có tính tự chủ cao.

Châu Âu chưa tìm được tiếng nói chung về ngân sách dài hạn

Châu Âu chưa tìm được tiếng nói chung về ngân sách dài hạn

Đức, Đan Mạch, Phần Lan, Hà Lan và Áo đề nghị giảm hàng trăm tỷ euro trong đề xuất ngân sách dài hạn gần 2.000 tỷ euro của Liên minh châu Âu (EU) giai đoạn 2028-2034, trong bối cảnh các nước thành viên tranh luận về việc phân bổ nguồn lực cho quốc phòng, năng lực cạnh tranh, đổi mới sáng tạo và vấn đề di cư.

Vai trò chiến lược của tuyến dẫn dầu Đông - Tây giữa khủng hoảng Hormuz

Vai trò chiến lược của tuyến dẫn dầu Đông - Tây giữa khủng hoảng Hormuz

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright ngày 16/9 cho biết, dầu thô có thể được bơm trở lại qua đường ống Đông – Tây của Arab Saudi trong vài ngày thay vì mất nhiều tuần như một số dự báo, sau khi phải tạm đóng vì hứng chịu các cuộc tấn công bằng UAV của Houthi. Thông tin này tiếp tục cho thấy vai trò của tuyến đường ống chiến lược trong bối cảnh khủng hoảng Hormuz.

Nga-Ukraine hé mở cánh cửa đàm phán

Nga-Ukraine hé mở cánh cửa đàm phán

Tiến trình đàm phán hướng tới khả năng chấm dứt xung đột Nga-Ukraine đang xuất hiện những tín hiệu tích cực mới khi cả Kiev và Moskva cùng phát đi thông điệp sẵn sàng nối lại tiếp xúc ba bên với sự trung gian của Mỹ.

Căng thẳng Trung Đông: Ngoại giao đình trệ, rủi ro năng lượng toàn cầu leo thang

Căng thẳng Trung Đông: Ngoại giao đình trệ, rủi ro năng lượng toàn cầu leo thang

Những nỗ lực ngoại giao tại khu vực Trung Đông dường như đang chững lại sau khi cuộc đàm phán quan trọng giữa Iran và các cường quốc Vùng Vịnh bị trì hoãn. Cùng lúc đó, một loạt các cuộc tấn công mới nhằm vào hai tuyến đường trung chuyển dầu mỏ huyết mạch của khu vực đang đẩy những lo ngại về an ninh nguồn cung năng lượng toàn cầu lên cao. 

Hai “nút thắt” siết dòng năng lượng toàn cầu

Hai “nút thắt” siết dòng năng lượng toàn cầu

Trong khi eo biển Hormuz tiếp tục chịu tác động từ xung đột Mỹ-Iran, đà tiến công của Houthi tại Yemen đang đẩy Bab el-Mandeb vào vòng xoáy bất ổn, làm gia tăng sức ép lên các tuyến vận chuyển dầu mỏ và hàng hóa của thế giới.

25 năm sau thảm họa 11/9: Khi ký ức lịch sử trở thành nội dung trên mạng xã hội

25 năm sau thảm họa 11/9: Khi ký ức lịch sử trở thành nội dung trên mạng xã hội

25 năm sau các vụ tấn công khủng bố ngày 11/9/2001, những hình ảnh máy bay đâm vào tòa tháp đôi Trung tâm Thương mại Thế giới (WTC) và các công trình đổ sập vẫn tiếp tục được chia sẻ rộng rãi trên Internet. Đáng chú ý, ngày càng nhiều người trẻ đang lần đầu tiên được xem những nội dung từng gây chấn động thế giới, qua đó đặt ra câu hỏi về cách một thế hệ mới tiếp nhận và ghi nhớ một trong những sự kiện nổi bật nhất đầu thế kỷ XXI.

Mỹ - Iran tăng cường tập kích tàu bè, triển vọng đàm phán mờ nhạt

Mỹ - Iran tăng cường tập kích tàu bè, triển vọng đàm phán mờ nhạt

Mỹ và Iran liên tiếp tiến hành các cuộc tập kích nhằm vào tàu bè quanh eo biển Hormuz, đẩy giá dầu vượt 100 USD/thùng. Trong khi Tehran đưa ra hàng loạt điều kiện để chấm dứt xung đột và cảnh báo mở rộng vùng hạn chế hàng hải, Washington cho biết hiện chưa ưu tiên giải pháp ngoại giao.

Mỹ hé lộ 170.000 trang tài liệu về hậu quả vụ khủng bố 11/9

Mỹ hé lộ 170.000 trang tài liệu về hậu quả vụ khủng bố 11/9

Chỉ vài ngày trước lễ kỷ niệm 25 năm vụ khủng bố ngày 11/9/2001, chính quyền thành phố New York (Mỹ) đã công bố khoảng 170.000 trang tài liệu trước đây chưa được tiết lộ, cho thấy giới chức từng lo ngại về những mối đe dọa đến sức khỏe do chất lượng không khí sau khi Trung tâm Thương mại Thế giới (WTC) sụp đổ.