Tài liệu tuyệt mật
Thông qua nguồn tin này, các báo cáo được gửi về Moscow dồn dập như thác lũ. Khoảng 400 tài liệu đã được chuyển đi, trong đó có không ít tài liệu gắn nhãn Tuyệt mật. Nổi bật trong số đó là “Kế hoạch tác chiến tổng hợp thống nhất về châu Âu”.
Các tác giả của kế hoạch điên rồ này đã nhiều lần chỉnh sửa, bổ sung, biến nó thành một phương án hủy diệt khủng khiếp. Theo âm mưu hiểm độc ấy, để xóa sổ Liên Xô, tất cả các thành phố trên triệu dân sẽ bị san phẳng. Nhưng giới lãnh đạo NATO không dừng lại ở đó. Theo học thuyết được thông qua trong Kế hoạch “Dropshot”, chiến tranh hạt nhân cũng sẽ diễn ra ngay trên lãnh thổ Cộng hòa Liên bang Đức. Họ đã xây dựng 4 phương án tấn công hạt nhân, từ mức độ nhẹ cho đến hủy diệt toàn bộ. Chẳng hạn, cư dân thành phố Hamburg được định sẵn làm "vật hy sinh". Còn quyết định tung đòn tấn công ở mức độ nào nhằm vào Liên Xô, Đức hay Tiệp Khắc được giao cho một viên tướng chỉ huy Lực lượng Thống nhất của NATO tại châu Âu. Không cần tham vấn các nước đồng minh.
Chính những tài liệu do vợ chồng Fyodorov thu thập trực tiếp từ Trung tâm Chỉ huy Tác chiến của NATO đã góp phần ngăn chặn một cuộc chiến tranh hạt nhân trong cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba năm 1962...
Vậy những con người đã làm nên chuyện phi thường ấy là ai?
Cuộc trò chuyện với "chính ủy”
Sinh ra trong một gia đình công nhân ở ngoại ô thành phố Saint-Petersbourg, Mikhail Fyodorov vốn có sức khỏe rất tốt và đam mê thể thao. Việc thi đỗ vào Trường Đại học Thể dục Thể thao Leningrad mang tên Pyotr Leshaft năm 1935 đã biến ước mơ của ông trở thành hiện thực. Có lẽ, Fyodorov đã có thể trở thành một huấn luyện viên giỏi nếu đi theo con đường thể thao.
Nhưng ông đã lọt vào mắt xanh của cơ quan tình báo.
Vào những ngày cuối cùng của khóa học, một cán bộ của Ban Chỉ huy Quân sự đã trò chuyện với ông. Sau kỳ thi tốt nghiệp, chính người này lại đến gặp chàng sinh viên vừa nhận bằng cử nhân và ngỏ ý muốn trao đổi cởi mở với nhau. Ngồi trên khán đài vắng người của sân vận động nhà trường, Mikhail không khỏi ngạc nhiên trước sự hiểu biết sâu sắc của người đối thoại. Sau khi đặt vài câu hỏi và tỏ ra hoàn toàn hài lòng với những câu trả lời nhận được, ông ta lập tức đề nghị Fyodorov về làm việc cho cơ quan Tình báo Quân sự.
Vào thời điểm đó, người ta không có thói quen từ chối những lời đề nghị như vậy.
Về mặt chính thức, Mikhail Fyodorov được gọi nhập ngũ ngày 1/9/1939, đúng ngày được coi là bắt đầu Thế chiến thứ hai. Ngay sau đó, Cục 5 Bộ Tổng Tham mưu Hồng quân đã cử tân binh này đến Bialystok (Ba Lan) để tham gia một khóa huấn luyện đặc biệt.
Ngay từ lúc đó, cấp trên đã nhìn thấy ở Fyodorov những tố chất của một điệp viên hoạt động ở nước ngoài, theo thuật ngữ hiện nay là điệp viên nằm vùng. Về thể lực, dĩ nhiên là không có vấn đề gì, khả năng sử dụng máy vô tuyến cũng rất cừ, duy chỉ có ngoại ngữ - tiếng Đức, tiếng Ba Lan - ban đầu có khó khăn. Người ta bố trí cho ông một cô giáo dạy kèm riêng. Mọi việc đều phải tiến hành thật khẩn trương.
Kế hoạch đưa ông sang Ba Lan hoạt động dự kiến diễn ra vào nửa sau tháng 6/1941, và từ Warszawa, bằng mọi giá ông phải xâm nhập vào lãnh thổ Đức Quốc xã.
Nhưng vào nửa sau tháng 6 năm đó, Fyodorov lại phải cầm súng chiến đấu bảo vệ Bialystok.
Những ngày đầu chiến tranh, Fyodorov hiểu Bialystok không thể giữ nổi. Cùng các cán bộ an ninh, ông tìm cách xây dựng mạng lưới tình báo bí mật tại thành phố sắp thất thủ. Quân Đức càn quét những đoàn người tản cư, để lại những cảnh tượng ám ảnh ông suốt đời. Fyodorov phải tìm đường trở về Phòng Tình báo thuộc Bộ Tham mưu Mặt trận miền Tây đang rút lui, đồng thời giữ vững niềm tin.
Sau khi thoát khỏi vòng vây Vyazma, nơi hơn một triệu Hồng quân bị bao vây, Fyodorov trở lại nhiệm vụ của một điệp viên: tuyển người lập các đội du kích, thu thập tin tức về quân Đức, thẩm vấn tù binh và những kẻ đào ngũ nhờ vốn tiếng Đức thành thạo. Ông nhiều lần vượt chiến tuyến, hoạt động lâu dài trong vùng địch chiếm đóng từ Pskov đến Belarus. Tại Baranovichi, ông cùng đồng đội gài mìn phá hủy đường ray, lật đổ các đoàn tàu quân sự Đức.
Sau 27 tháng hoạt động trong lòng địch, tháng 8/1944, Fyodorov được triệu hồi về Moscow. GRU dành một năm chuẩn bị cho ông thực hiện nhiệm vụ bí mật tại Anh.
Vạn sự khởi đầu gian
Fyodorov đã sẵn sàng cho nhiệm vụ, nhưng ngay trong lần đầu hoạt động, ông đã suýt bị bại lộ. Khi đang sử dụng họ tên giả để làm việc tại một đại sứ quán nước ngoài, ông bất ngờ bắt gặp chính cô giáo từng dạy ngoại ngữ cho mình tại trường tình báo ở Bialystok. Nhận ra nguy cơ bị nhận diện, Fyodorov nhanh trí lẩn vào một phòng làm việc gần đó và may mắn tránh được cuộc chạm mặt. Sự xuất hiện của một nữ công dân Liên Xô trong đại sứ quán nước ngoài lập tức khiến người ta đặt câu hỏi và tiến hành xác minh. Tuy nhiên, kết quả điều tra cho thấy đây chỉ là một sự trùng hợp ngẫu nhiên. Cô giáo của Fyodorov khi đó được cử đi công tác ngắn ngày tại London và nhân dịp này đã ghé thăm một người bạn đang làm việc tại đại sứ quán.
Và cô giáo suýt làm người học trò cũ bị bại lộ.
Một lần khác, Fyodorov suýt mất mạng khi kiểm tra khẩu súng lục do viên bí thư thứ nhất của đại sứ quán mang đến. Khẩu súng bị kẹt, nhưng khi Fyodorov chạm vào lò xo, nó bất ngờ nổ. May mắn, viên đạn không trúng ông mà găm vào tủ quần áo. Fyodorov lập tức nhớ lại rằng trước đó không lâu, ông phát hiện viên bí thư này đã giấu các nhân viên đại sứ quán việc ông ta cần bản sao những tài liệu quan trọng.
Chưa đầy một năm mà xảy ra tới hai sự cố nghiêm trọng. Fyodorov nhanh chóng được triệu hồi về Moscow. Và năm 1947, ông được đề nghị chuyển sang công tác tại Cơ quan Tình báo Đối ngoại.
Nhiệm vụ đặt ra là phải xây dựng một vỏ bọc cực kỳ phức tạp: trước hết ông phải ổn định cuộc sống tại một nước trung gian, rồi từ đó tìm cách chuyển sang một nước Tây Âu được cơ quan tình báo đặc biệt quan tâm. Một điệp viên đơn độc không thể thực hiện một kế hoạch nhiều bước như vậy. Fyodorov, lúc này còn độc thân, cần một trợ thủ tin cậy, một người bạn đời trung thành, nói tóm lại là một người vợ.
Cuộc gặp gỡ với Galina
Trong cuốn hồi ký "Cả cuộc đời trong màn bí mật" của vợ chồng Fyodorov, tình tiết họ gặp nhau được miêu tả khá đơn giản. Tại nhà ăn ở Lubyanka, chàng sĩ quan an ninh điển trai, người hùng chiến tranh Mikhail tình cờ chạm mặt cô gái Galina khiêm nhường và duyên dáng. Cuộc gặp gỡ ấy dần chuyển thành tình bạn, rồi tự nhiên tiến tới tình yêu.
Tuy nhiên, theo hồi ức của một số nhân chứng, câu chuyện ấy hoàn toàn không tình cờ. Hai người được tổ chức sắp xếp, lựa chọn và tìm kiếm từ trước. Bữa ăn trưa thực chất là cái kết hợp lý của một kế hoạch đã được vạch ra trong các phòng làm việc cấp cao.
Tiếp theo là những tháng ngày học ngoại ngữ, rồi họ được cử đến một quốc gia thân thiện với Liên Xô thời bấy giờ. Từ đó, dưới vỏ bọc những người tản cư, hai vợ chồng đặt chân đến châu Âu, ngay giữa trung tâm của những biến động dồn dập...
Nhiều khả năng Ba Lan đã được chọn làm "bàn đạp" để họ chuyển sang phương Tây tư bản chủ nghĩa. Họ đã ở lại đó lâu hơn dự kiến, nhưng vừa đủ để vỏ bọc của họ được bồi đắp bằng những sự kiện có thật và những chi tiết hoàn toàn tự nhiên. Quá trình rời khỏi quốc gia trung gian diễn ra vô cùng êm đẹp, không gây ra bất kỳ sự nghi ngờ nào.
Nhưng thay vì lặng lẽ hòa nhập vào cuộc sống mới, những người nhập cư từ Đông Âu lại rơi vào tầm ngắm của cơ quan phản gián suốt 3 năm liền. Sự nghi ngờ và những trò khiêu khích liên tục của đối phương đã khiến Trung tâm thậm chí tính đến phương án rút Sep và Zhanna (mật danh của hai điệp viên) trở về Liên Xô. Tuy nhiên, cách diễn đạt trong mệnh lệnh rút lui vẫn giữ lại cho họ một cơ hội nhỏ để mạo hiểm, để tự mình quyết định xem có nên tiếp tục trò chơi nguy hiểm với cơ quan tình báo nước ngoài hay không.
Họ đã chọn ở lại. Suốt 15 năm.
Đôi khuy măng sét tặng điệp viên Brig
Biết bao nhân vật đã đi qua cuộc đời họ. Một trong những chiến công tuyển mộ quan trọng nhất của vợ chồng Fyodorov là điệp viên Brig, người giữ một chức vụ cao trong NATO. Ăn diện, đôi khi quá tự tin, có phần ích kỷ, lại hay thất thường. Nhưng tất cả những nhược điểm ấy đều được bù đắp bởi một điều: Brig là một người theo chủ nghĩa hòa bình kiên định, nhiều khi bất chấp nguy hiểm đến tính mạng để làm việc cho tình báo Liên Xô. Và ông không nhận bất kỳ khoản thù lao nào. Ông kiên quyết từ chối mọi phần thưởng. Món quà duy nhất ông nhận là đôi khuy măng-sét do Sep tặng ngay trước khi lên đường.
Brig không chỉ cung cấp các bản sao “Kế hoạch tác chiến tổng hợp thống nhất về châu Âu”. Cuộc khủng hoảng Caribe năm 1962 đã không thể làm vợ chồng Fyodorov bất ngờ: Brig báo cho họ biết rằng người Mỹ đã nắm được thông tin về việc Liên Xô đưa tên lửa tầm trung tới Cuba. Khoảng 100.000 lính Mỹ đã sẵn sàng đổ bộ lên hòn đảo.
Trong tình huống cực kỳ căng thẳng đó, Brig đã bổ sung những thông tin quan trọng: vì "một số lý do, Tổng thống Kennedy sẵn sàng đàm phán".
Ngay cả hiện nay vẫn còn quá sớm để viết về những lý do đó, cũng như chưa thể tiết lộ chức vụ của viên chức NATO mang mật danh Brig, người có quyền tiếp cận những bí mật tối thượng. Ông là người bạn của Liên Xô. Và tên thật của ông sẽ không bao giờ được tiết lộ.
Hay có lẽ là chưa đến lúc?
Sau 15 năm, họ trở về Tổ quốc. Nhưng suốt một thập kỷ sau đó, dưới những cái tên giả, họ vẫn đến Bồ Đào Nha, Anh, Ý...
