Năm 1985 - Năm gián điệp (Year of the Spy) được truyền thông Mỹ dùng trong thời Chiến tranh Lạnh, sau khi FBI (Cục Điều tra Liên bang Mỹ) bắt giữ hàng loạt điệp viên hoạt động cho Liên Xô. Cuộc phỏng vấn dưới đây của cựu Đại tá tình báo KGB Viktor Cherkashin với tạp chí trực tuyến Lưu trữ lịch sử gián điệp Nga (EHA) đã “giải mật” phần nào những vụ scandal này.
Theo Bách khoa thư mở (Wikipedia) KGB là Ủy ban An ninh Quốc gia Nga hay Ủy ban An ninh Nhà nước, là lực lượng cảnh sát mật chính, cơ quan an ninh của Liên Xô từ năm 1954 tới năm 1991. Tiền thân là Cheka, Bộ Dân ủy An ninh Quốc gia Liên Xô (NKGB), Bộ Dân ủy Nội vụ Liên Xô (NKVD) và Bộ An ninh Quốc gia Liên Xô (MGB), trực thuộc Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô.
Tài liệu của KGB được phân loại và một số được đăng tải trực tiếp trên web cho thấy chức năng chính của KGB là tình báo đối ngoại, phản gián, hoạt động điều tra, bảo vệ biên giới Liên Xô, bảo vệ Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô và Chính phủ Liên Xô, tổ chức và đảm bảo an ninh truyền thông của chính phủ cũng như chống lại chủ nghĩa dân tộc, bất đồng chính kiến và các hoạt động chống Liên Xô. Năm 1991, sau khi Liên Xô tan rã, KGB tách thành Cơ quan An ninh Liên bang (FSB) và Cơ quan Tình báo Đối ngoại Liên bang Nga (SVR).
KGB Liên Xô nổi tiếng với cuộc chiến không khoan nhượng chống lại các điệp viên CIA hoạt động bí mật ở Liên Xô. (Nguồn: Gw2ru.com)
Cục K hay Cục Phản gián (Kontrrazvedk) thuộc Tổng cục Tình báo nước ngoài (FCD) của KGB, là cơ quan an ninh có nhiệm vụ cốt lõi là phát hiện, vô hiệu hóa và chống lại các hoạt động gián điệp, tình báo của các thế lực thù địch hoặc tổ chức tội phạm nước ngoài, đồng thời bảo vệ bí mật quốc gia và củng cố an ninh nội bộ.
Thuật ngữ “Năm gián điệp” (Year of the Spy) thường được truyền thông phương Tây dùng để nói đến năm 1985, thời điểm xảy ra cuộc chiến tình báo ác liệt giữa Liên Xô (nay là Nga) và Mỹ. Trong thời gian này, các cơ quan an ninh Mỹ đã phanh phui nhiều vụ gián điệp và bắt giữ điệp viên làm việc cho tình báo Liên Xô. Ngược lại, mạng lưới điệp viên Xôviết nằm vùng tại Mỹ cũng giáng đòn trả đũa bằng cách vạch mặt nhiều đặc vụ phương Tây.
Những sự kiện nổi bật trong Năm Gián Điệp có vụ bắt giữ John Walker, cựu sĩ quan Hải quân Mỹ điều hành mạng lưới gián điệp cho Liên Xô suốt 17 năm, làm lộ hàng triệu thông điệp mật và công nghệ mã hóa. Vụ Ronald Pelton, nhân viên Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA) đã bán cho Liên Xô các thông tin về chương trình nghe lén cáp ngầm dưới biển của Mỹ. Về đòn phản công của KGB, điệp viên hai mang người Mỹ của CIA (Aldrich Ames) và FBI (Robert Hanssen) đã cung cấp thông tin, giúp tình báo Liên Xô triệt phá gần 20 mạng lưới và đặc vụ của CIA, GRU đang hoạt động tại Moscow.
Những vụ scandal đình đám được giải mật qua tiết lộ của Cherkashin
Tạp chí EHA (EHA): Thưa Đại tá Ivanovich, với tư cách người chứng kiến hoạt động của các cơ quan tình báo Liên Xô và Mỹ thời Chiến tranh Lạnh, ông đánh giá thế nào về tình hình năm 1985?
Đại tá Ivanovich (V.Ivanovich): Những gì đang xảy ra ở Liên Xô lúc đó được dư luận, nhất là Mỹ coi đây là sự khởi đầu của sự suy yếu của phe XHCN. Mặc dù không ai, kể cả Tổng thống Ronald Reagan lại ngờ rằng chỉ trong 6 năm, một cường quốc lớn lại có thể tan rã. Nhìn chung, năm đó là năm không thành công đối với KGB. Còn FBI cũng không ngoại lệ, thất bại trong các hoạt động tình báo.
Ví dụ, gia đình chuyên gia mật mã Walker và Ronald Pelton từ NSA đã gây thiệt hại nặng nề nhất cho an ninh Mỹ vì bán các bí mật quân sự và tình báo tối quan trọng của Mỹ cho Liên Xô nhằm đổi lấy tiền bạc. Sĩ quan CIA Edward Lee Howard bị lộ tẩy. Sĩ quan cấp cao FCD Vitaly Yurchenko đã chuyển sang làm việc cho tình báo Mỹ. KGB đã nhanh chóng nắm bắt cơ hội, bắt giữ các điệp viên hai mang, thâm nhập của các điệp viên vào KGB, GRU và Bộ Ngoại giao.
EHA: Động cơ phản bội nước Mỹ của Aldrich Ames và Edward Lee Howard?
V. Ivanovich: Ngoài lợi ích tài chính thuần túy, Aldrich Ames bị thúc đẩy bởi nỗ lực của giới lãnh đạo Mỹ rằng Liên Xô là nguồn gốc của mối đe dọa. Ông ta xem đây là nỗ lực để có thêm kinh phí cho các cơ quan tình báo, chứ không phải là những hành động xuất phát từ lợi ích sống còn thực sự của Mỹ.
Adolph Tolkachev chụp tài liệu mật để gửi cho CIA. Bức tranh, do Kathy Frantz Fieramosca vẽ, được trưng bày tại trụ sở CIA ở Langley, Virginia. (Nguồn: Espionagehistoryarchive.com)
Hãy tin tôi, Ames không phải là kẻ ngốc, đã phân tích chính sách và hiểu rõ nước Mỹ. Aldrich Ames bắt đầu bán thông tin tuyệt mật cho Liên Xô từ năm 1985 đến khi bị bắt vào năm 1994, ông ta đã làm lộ hơn 100 chiến dịch bí mật và khiến ít nhất 10 điệp viên phương Tây bị hành quyết.
Còn trường hợp Edward Lee Howard. Howard là một sĩ quan CIA, ông ta đã đến Đại sứ quán Liên Xô để xin thị thực nhập cảnh vào Nga, làm việc dưới vỏ bọc ngoại giao. FBI phát hiện ông ta sử dụng chất ma túy, và sau đó có thông tin ông ta đã ăn cắp ví của một phụ nữ trên máy bay. Theo tôi, nếu trong trạng thái hưng phấn, ông ta muốn chứng tỏ sự sẵn sàng làm gián điệp của mình. Những chuyện như vậy vẫn xảy ra ngay cả với những người có tâm lý ổn định, nhưng thực tế, chuyến đi đến Liên Xô của Howard đã bị hủy bỏ.
Howard được huấn luyện để làm việc với Adolph Tolkachev vì Tolkachev là thành viên của một phòng kín thuộc viện nghiên cứu khoa học về radar và nắm giữ thông tin về các thiết bị nhận dạng bạn thù dành cho máy bay của không quân Liên Xô. Đây là bí mật quân sự mang tính tuyệt mật.
EHA: Tại sao điệp viên Mỹ không liên lạc với một điệp viên tiềm năng?
V. Ivanovich: Vào thời điểm đó, trên lãnh thổ Liên Xô, môi trường làm việc của CIA không mấy thuận lợi. KGB vừa phát hiện ra điệp viên Trigon, được tuyển mộ ở Colombia, đó là nhân viên Bộ Ngoại giao Aleksandr Ogorodnik, người đã tự sát trong lúc bị bắt. Nữ sĩ quan CIA Martha Peterson cũng bị bắt trong một chiến dịch giao nhận bí mật. Có thể hiểu được rằng mọi người đều lo sợ những hành động khiêu khích. Tuy nhiên, trưởng trạm CIA ở Moscow, một người quyết đoán và khá dũng cảm, đã mạo hiểm liên lạc với Tolkachev.
EHA: Lý do Edward Lee Howard bị bắt vào năm 1985?
V.Ivanovich: Vào năm 1986, khi tôi trở về từ chuyến công tác ở Mỹ, Howard bất chấp tất cả những gì đã xảy ra với ông ta, là một người rất thông minh và là một điệp viên lão luyện. Khi tình báo Mỹ nhận được thông tin về ông ta từ Vitaly Yurchenko vào năm 1985, FBI đã tiến hành theo dõi ông ta.
Nhận thấy điều này, Howard và vợ cũng là một sĩ quan tình báo khá giàu kinh nghiệm, đã lái xe rời khỏi nhà, và tại một ngã tư, Howard nhảy ra khỏi xe còn vợ ông ta đã nhanh tay đặt một ma-nơ-canh vào ghế trước. FBI không hề nghi ngờ, và Howard đã vượt qua biên giới Mỹ - Mexico, từ đó đi đến châu Âu rồi vào Liên Xô.
EHA: Lý do Tướng Oleg Kalugin và Dmitry Polyakov làm việc cho CIA trong suốt nhiều năm mà không ai biết?
V. Ivanovich: Oleg Kalugin (sinh năm 1934) là cựu Thiếu tướng KGB. Từng là vị tướng trẻ nhất của cơ quan này, nhưng đã đã đào tẩu sang Mỹ vào những năm 1990 và trở thành người chỉ trích gay gắt hệ thống tình báo Liên Xô cũng như các hoạt động của toàn bộ hệ thống tình báo của Liên Xô. Tôi biết Oleg Kalugin rất rõ vì chúng tôi học cùng nhau tại Viện Ngoại ngữ KGB ở Leningrad. Về mặt học vấn, ông ta là một người phi thường.
Còn Thiếu tướng Dmitri Fedorovich Polyakov (1921-1988) là một sĩ quan cấp cao của GRU, đồng thời là điệp viên nhị trùng cho cả CIA lẫn FBI trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Ông ta được giới tình báo phương Tây đánh giá là một trong những điệp viên giá trị nhất. Vấn đề về Polyakov khá phức tạp.
Thông tin đầu tiên về Polyakov xuất hiện vào những năm đầu thập niên 1970, khi ấn phẩm “Legend: The Secret World of Lee Harvey Oswald” của Edward Epstein ra đời, đề cập đến mật danh của các điệp viên CIA trong các cơ quan tình báo Liên Xô - TOPHAT (Polyakov) và FEDORA (sĩ quan của KGB FCD New York Aleksei Kulak). James Angleton, người lúc đó đang chỉ đạo công việc của Cục Phản gián CIA, coi bất cứ ai tự nguyện hợp tác với tình báo là "con tin".
Sau khi bắt đầu làm việc tại Mỹ và nhận thấy sự khốc liệt của chiến tranh hạt nhân, Polyakov tự nguyện làm việc cho CIA vào năm 1961 (mang các mật danh Top Hat, Bourbon).
EHA: Ông có thể nói rõ thêm các cuộc gặp gỡ của Shevchenko với những người điều khiển ông ta từ FBI?
V.Ivanovich: Trước tiên cần nói sơ qua về con người này. Arkady Shevchenko là một cựu nhà ngoại giao cao cấp, cố vấn thân cận của Bộ trưởng Ngoại giao Liên Xô lúc bấy giờ là Andrei Gromyko. Shevchenko nổi tiếng trong lịch sử, là người có chức vụ cao nhất đào tẩu sang phương Tây trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh.
Năm 1987, KGB kỷ niệm 70 năm thành lập. Đứng phía sau là các binh sĩ thuộc Trung đoàn Kremlin tinh nhuệ của KGB. Nguồn: Espionagehistoryarchive.com
Các cuộc gặp tại các nhà an toàn được sắp xếp sao cho càng ít bên thứ ba biết càng tốt. Nhưng các sĩ quan tình báo Liên Xô đã được thông báo có điều gì bất ổn với Arkady Shevchenko, và rằng tình báo Mỹ có thể vây quanh ông ta. Yuri Ivanovich Drozdov, người thường trú tại Cục Điều tra Liên bang (FCD) của KGB ở New York, cũng nắm được thông tin này.
Chỉ đến năm 1985, Cục Điều tra Liên bang (FCD) của KGB mới có cơ hội nhận được thông tin đáng tin cậy ghi lại việc Arkady Shevchenko tự nguyện hợp tác với tình báo Mỹ. Theo tôi được biết, Aldrich Ames là người đã từng làm việc với Shevchenko theo lệnh của CIA.
EHA: Điều gì đã xảy ra khi một công dân Liên Xô làm điệp viên cho CIA bị phát giác?
V.Ivanovich: Thông tin từ nhiều nguồn, ví dụ như Ames cung cấp mà không chứa bất kỳ loại thông tin tình báo nào, ông ta chỉ báo cáo rằng người đó là điệp viên của CIA. Để đưa người đó ra trước công lý vì tội phản bội tổ quốc, chúng ta cần phải thu thập dữ liệu xác nhận điều đó. Và điều này được xem là “lao động địa ngục”.
Theo tôi, hậu quả của việc cá nhân phản bội đất nước còn dựa trên quan điểm khác nhau. Và hình phạt cho tội phản bội tổ quốc cũng có thể khác nhau, tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của hậu quả. Nhưng bản chất của hành vi phạm tội không thay đổi: hoạt động gây tổn hại đến lợi ích của đất nước là tội phản quốc.
Vài nét về Đại tá Viktor Ivanovich Cherkashin
Đại tá Viktor Ivanovich Cherkashin - tác giả chính của cuộc phỏng vấn với EHA (Nguồn: Espionagehistoryarchive.com)
Đại tá V.Cherkashin (tên đầy đủ Viktor Ivanovich Cherkashin, sinh năm 1932, nổi tiếng với vai trò là người trực tiếp tuyển mộ và điều hành các điệp viên hai mang cấp cao của Mỹ trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh.
Các điểm nhấn về sự nghiệp của Cherkashin bao gồm lãnh đạo phản gián ( từ 1979 đến 1986) với cương vị Trưởng phòng Phản gián tại ĐSQ Liên Xô tại Washington, D.C. Trực tiếp điều hành Aldrich Ames (sĩ quan CIA), điệp viên đã cung cấp cho KGB lượng thông tin khổng lồ liên quan đến mạng lưới hoạt động của phương Tây và có công tuyển mộ Robert Hanssen, một điệp viên tai tiếng khác của FBI.
Giữa phố núi Lạng Sơn, có những cán bộ, chiến sĩ không chỉ giữ bình yên cuộc sống cho nhân dân bằng những công việc, nhiệm vụ chuyên môn thầm lặng mà còn bằng những video tuyên truyền pháp luật thu hút hàng triệu lượt xem. Chính từ những việc làm bình dị ấy, một "thế trận lòng dân" đã và đang được bồi đắp vững chắc nơi cửa ngõ biên cương.
Trong bối cảnh khu vực Trung Đông - Bắc Phi (MENA) liên tục phải đối mặt với những bất ổn trong thập kỷ qua, giới tội phạm quốc tế đã tìm thấy ở đây những cơ hội mới để thiết lập mạng lưới của mình. Từ các trung tâm lừa đảo trực tuyến vận hành như những "nhà máy" tội phạm mạng, những tuyến đường ma túy cho tới các mạng lưới buôn người lợi dụng làn sóng di cư, MENA đang trở thành tâm điểm mới của vấn đề an ninh toàn cầu.
Qua hơn 2 tháng liên tục theo dõi, từ giữa tháng 7 cho đến giữa tháng 8/2026, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội (Cảnh sát hình sự) phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ Công an TP Hồ Chí Minh đã triệt phá thành công 6 đường dây tổ chức đánh bạc dưới hình thức cá độ bóng đá. Trong thời gian trên, cơ quan Công an cũng đã tiến hành khởi tố vụ án, khởi tố và tạm giam 40 bị can để điều tra về các tội “Tổ chức đánh bạc” và “Đánh bạc”. Bước đầu xác định tổng số tiền giao dịch lên đến 559 tỷ đồng.
Một nữ thực tập sinh từng làm việc tại SHAPE, Bỉ đã bị bắt với cáo buộc gián điệp sau khi bộ phận an ninh NATO phát hiện dấu hiệu bất thường. Từ thông tin ban đầu, cơ quan chức năng nhanh chóng triển khai điều tra, khám xét nơi ở và nơi làm việc của
Nếu James Bond bước ra từ màn ảnh, có lẽ ông sẽ khó sống sót lâu trong thế giới tình báo thực sự. Ngoài đời, một điệp viên càng nổi tiếng càng dễ bị lộ, còn người thành công thường là kẻ không ai nhớ mặt. Kỳ lạ thay, một trong những nhân vật quan trọng truyền cảm hứng cho Ian Fleming - nhà văn Anh, người sáng tạo nhân vật James Bond - lại là Dusko Popov, một điệp viên hai mang với phong thái hào hoa và khả năng giao tiếp đặc biệt.
Báo cáo phân tích được tổ chức Cảnh sát Hình sự Quốc tế (INTERPOL) chia sẻ với các quốc gia thành viên mới đây đã đưa ra một kết luận đáng chú ý: giới trẻ không còn là nạn nhân thụ động của tuyên truyền cực đoan mà đang trở thành đối tượng bị nhắm tới có chủ đích. Kết luận này đã xác nhận mối lo bấy lâu nay của chúng ta về một thế hệ trẻ đang lớn lên giữa những luồng tư tưởng cực đoan đầy rẫy trên nền tảng số.
Tháng 5/2025, Văn phòng Công tố Rome (Italy) mở cuộc điều tra liên quan đến nghi vấn chuyển giao thông tin mật. Sau quá trình điều tra kéo dài hơn một năm, ngày 7/7/2026, cơ quan chức năng Italy thông báo bắt giữ hai người, trong đó có một cựu sĩ quan Carabinieri 59 tuổi từng làm việc trong cộng đồng tình báo, với cáo buộc chuyển thông tin mật.
Khi một mạng lưới tội phạm có thể vận hành đồng thời tại Campuchia, rửa tiền tại Singapore và nhắm tới nạn nhân ở Mỹ hay Australia chỉ trong một cú nhấp chuột, không một quốc gia đơn lẻ nào còn đủ khả năng ngăn chặn. Vì vậy, những chiến dịch hợp tác lớn như Chiến dịch First Light 2026 đã trở thành minh chứng rõ nét nhất cho việc hợp tác quốc tế trong cuộc chiến chống lừa đảo xuyên biên giới.
Theo trang tin trực tuyến Nga “Đánh giá quân sự” (ETR), trong phim ảnh hay truyền hình, MI.6 và CIA luôn thủ thế tay đôi. Còn trong các tài liệu giải mật, họ lại đứng cùng một phe. Vậy đâu là sự thật?
Đường dây mua bán văn bằng, chứng chỉ giả núp bóng dưới các tên gọi chuẩn chỉnh như, CLB tư vấn pháp luật, trung tâm tư vấn việc làm, thậm chí ẩn mình trong các tiệm in ấn, photocopy. Từ đây, các loại văn bản, tài liệu, giấy tờ từ mọi ngành nghề, công việc được rao bán một cách rất kín đáo và tinh vi.
Chiến dịch Hard Ball được Mỹ và các đồng minh phương Tây đồng loạt triển khai vào những ngày đầu tháng 7/2026 nhằm vào một mạng lưới tội phạm xuyên quốc gia có nguồn gốc từ vùng Punjab, Ấn Độ đã gây tiếng vang lớn. Không chỉ là một chiến công của lực lượng hành pháp, đây còn là hồi chuông cảnh báo về một xu thế đáng ngại về cách các băng nhóm tội phạm địa phương vươn ra toàn cầu.
Do thiếu sự chăm sóc, dạy dỗ của cha mẹ, một số đứa trẻ đã tụ tập thành từng nhóm, học theo phim ảnh ngoài luồng, game lậu và những clip xấu trên mạng xã hội… đặt những loại hung khí như mác, kiếm, dao phóng lợn để thủ thân và khi mâu thuẫn xảy ra thì lập tức ra tay phủ đầu. Nhiều đứa trẻ phạm pháp khi bị cơ quan chức năng xử lý, giáo dục... thì gia đình mới vỡ òa chuyện con cái mình hư hỏng.
Operation Long Jump (Chiến dịch Nhảy xa) hay OLJ do Đức Quốc xã khởi xướng nhằm ám sát đồng thời ba lãnh đạo Đồng minh trong Thế chiến II, J. Stalin (Liên Xô), W.Churchill (Thủ tướng Anh) và Tổng thống Mỹ Roosevelt tại Hội nghị Tehran 1943 đã thất bại do sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan phản gián Đồng minh, đặc biệt là của tình báo Liên Xô.
Sau gần 30 năm lẩn trốn, Matteo Messina Denaro, trùm mafia bị truy nã gắt gao nhất nước Ý, bị bắt vào đầu năm 2023. Nhưng việc sa lưới của “bố già cuối cùng” không đồng nghĩa với sự kết thúc của Cosa Nostra, băng đảng mafia ở đảo Sicily, Ý. Đằng sau ông ta là cả một hệ sinh thái tài chính, chính trị và văn hóa im lặng đã giúp mafia Sicily tồn tại, thích nghi và tiếp tục vận hành trong thế kỷ XXI.
Sau khi Cảnh sát Vương quốc Campuchia tập trung đánh mạnh các “tập đoàn” tội phạm sử dụng công nghệ cao do người nước ngoài cầm đầu, một số đối tượng tìm cách chuyển đến các quốc gia lân cận để hoạt động. Để phòng ngừa, ngăn chặn các đối tượng tìm cách nhập cảnh trái phép vào các tỉnh thành trong nước lén lút hoạt động, Ban giám đốc Công an TP Hồ Chí Minh đã chỉ đạo cho các đơn vị nghiệp vụ vào cuộc và đã phát hiện, triệt phá nhiều ổ nhóm lừa đảo qua mạng, khởi tố 8 vụ án với 26 bị can về tội “Tổ chức, môi giới cho người khác ở lại Việt Nam trái phép”.
Suốt 26 năm sau khi vợ bị sát hại tại căn hộ ở thành phố Nagoya, Nhật Bản, người chồng âm thầm trả tiền thuê nhà để giữ nguyên hiện trường vụ án, một quyết định tưởng chừng vô vọng nhưng cuối cùng lại giúp ông chứng kiến ngày hung thủ lộ diện sau hơn một phần tư thế kỷ trốn tránh công lý.
Đằng sau những lời mời gọi tưởng như thuần túy nghề nghiệp là một phương thức tiếp cận ngày càng tinh vi: dựng lên các công ty tư vấn, công ty nhân sự hoặc tổ chức nghiên cứu không có thực để mở đường cho việc thu thập thông tin.
Hai chiếc điện thoại bị thu giữ trong một vụ án ma túy tại một thị trấn nhỏ của Thụy Điển cuối năm 2023 đã dẫn các điều tra viên lần theo dấu vết của một mạng lưới tội phạm xuyên ba châu lục, hoạt động từ Bắc Âu tới Đông Nam Á và Australia.
Phát biểu mới đây của cố vấn lãnh đạo tối cao Iran Mohsen Rezaei rằng một thỏa thuận với Mỹ chỉ có thể đạt được nếu Washington giải ngân 24 tỷ USD tài sản bị phong tỏa đã mở ra một câu hỏi lớn hơn: Iran đang có bao nhiêu tiền bị giữ ở nước ngoài, vì sao họ không thể lấy lại, và số tiền đó có thể giúp hồi sinh một nền kinh tế đang kiệt sức?
Việc bổ nhiệm người đứng đầu các cơ quan an ninh ở Israel hiếm khi diễn ra mà không có những cuộc đấu đá hậu trường. Tuy nhiên, quá trình phê chuẩn Thiếu tướng Roman Hofman vào chức vụ giám đốc Cơ quan tình báo Mossad đã trở thành một cuộc đối đầu pháp lý chưa từng có tiền lệ. việc Thủ tướng Benjamin Netanyahu đề cử ông đã gây chia rẽ trong giới lãnh đạo cấp cao của đất nước.
