#điệp viên

Thượng úy Vasily Lovchikov bất ngờ nhận lệnh triệu tập tới sở chỉ huy quân đoàn ở Blagoveschensk. Tại đây, ông có cuộc gặp riêng với một đại tá hải quân, người được cho là phái viên của Tổng cục Tình báo Bộ Tổng tham mưu (GRU) từ Moscow đến để tuyển chọn nhân sự cho Học viện Ngoại giao Quân sự. Trước sự ngỡ ngàng của Vasily về cơ hội đào tạo và làm việc ở nước ngoài, vị đại tá trực tiếp đưa ra lời đề nghị mời ông tham gia kỳ thi tuyển sinh.

Một cuộc tình, một vụ bắt giữ vì lái xe trong lúc say rượu và quyết định đào tẩu của một sĩ quan KGB đã dẫn tới một trong những vụ trục xuất nhân viên tình báo lớn nhất thời Chiến tranh Lạnh. Tháng 9/1971, Anh trục xuất 105 quan chức Liên Xô bị nghi hoạt động tình báo; Moscow đáp trả bằng việc trục xuất 18 nhân viên ngoại giao Anh. Nhưng đằng sau vụ bê bối tưởng như bắt đầu từ một cuộc say rượu ấy là cả một chiến dịch phản gián đã được MI5 chuẩn bị từ nhiều năm trước.

Mikhail Fyodorov (1916-2004) và Galina Ivanovna (1920-2010) là cặp vợ chồng điệp viên nằm vùng đầu tiên của Liên Xô được Cơ quan Tình báo Đối ngoại Nga giải mật. Dù đã hoạt động hiệu quả hơn 15 năm, thông tin về họ đến nay vẫn còn khá ít ỏi. Quốc gia nơi hai người thu thập bí mật chỉ được mô tả chung chung là “một nước Tây Âu nào đó”. Đáng chú ý, năm 1959, vợ chồng Fyodorov đã tuyển mộ thành công một nguồn tin đặc biệt quan trọng ngay tại trụ sở NATO.

Trung tâm Quan hệ Công chúng thuộc Cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB) vừa công bố các tài liệu đã được giải mật của Cục An ninh Liên bang Nga tỉnh Kursk, liên quan đến hồ sơ vụ án hình sự đối với Leonid Shevchenko, sinh năm 1922, kẻ bị kết án về tội phản quốc trong những năm chiến tranh và tội hoạt động gián điệp sau chiến tranh.

Đây là cuộc phỏng vấn đặc biệt diễn ra ngày 20/12/2009 giữa Anh hùng, Đại tá KGB Aleksei M. Kozlov với tờ Izvestia của Nga về hoạt động quy mô toàn cầu của “Cục S” hay còn gọi là “Cục tình báo bất hợp pháp” trong thời gian Chiến tranh Lạnh.

Nếu James Bond bước ra từ màn ảnh, có lẽ ông sẽ khó sống sót lâu trong thế giới tình báo thực sự. Ngoài đời, một điệp viên càng nổi tiếng càng dễ bị lộ, còn người thành công thường là kẻ không ai nhớ mặt. Kỳ lạ thay, một trong những nhân vật quan trọng truyền cảm hứng cho Ian Fleming - nhà văn Anh, người sáng tạo nhân vật James Bond - lại là Dusko Popov, một điệp viên hai mang với phong thái hào hoa và khả năng giao tiếp đặc biệt.

Giáo sư Larry Berman là tác giả "Perfect Spy", cuốn sách được độc giả Việt Nam biết đến với tên gọi "X6 - Điệp viên hoàn hảo" viết về Thiếu tướng tình báo Phạm Xuân Ẩn. Trong câu chuyện với chúng tôi, Larry Berman nói rằng khi viết về Phạm Xuân Ẩn, ông muốn giải đáp một câu hỏi: Vì sao nhiều người Mỹ từng bị Phạm Xuân Ẩn che giấu sự thật lớn nhất đời mình, sau này vẫn tiếp tục kính trọng và yêu quý ông?

Sau khi khuất phục được toán Castor và Phạm Chuyên, Ban Chuyên án quyết định triển khai “trò chơi nghiệp vụ” khi cho Phạm Chuyên và Lò Văn Piếng lên máy liên lạc vào Nam, một cuộc chiến qua sóng điện đài chính thức bắt đầu.

Năm 1985 - Năm gián điệp (Year of the Spy) được truyền thông Mỹ dùng trong thời Chiến tranh Lạnh, sau khi FBI (Cục Điều tra Liên bang Mỹ) bắt giữ hàng loạt điệp viên hoạt động cho Liên Xô. Cuộc phỏng vấn dưới đây của cựu Đại tá tình báo KGB Viktor Cherkashin với tạp chí trực tuyến Lưu trữ lịch sử gián điệp Nga (EHA) đã “giải mật” phần nào những vụ scandal này.

Trung tuần tháng 3/2025, Mỹ đã công bố những tài liệu cuối cùng liên quan đến vụ ám sát Tổng thống John F. Kennedy tại Dallas năm 1963. Nhân sự kiện trên, tạp chí Chuyện xứ người (ODC) Mỹ cập nhật nhiều hồ sơ còn “thú vị hơn” cả vụ ám sát JKF đã được CIA giải mã “toàn tập”.

Tháng 4/1961, sau khi huấn luyện kỹ lưỡng, điệp viên đơn tuyến Phạm Chuyên, bí danh Ares, xâm nhập miền Bắc Việt Nam bằng đường biển, mở màn chiến dịch của CIA đưa gián điệp biệt kích phá hoại miền Bắc. Theo kế hoạch, sau khoảng 1 đến 2 năm, khi đã gây dựng được cơ sở vững và guồng máy hoạt động tốt, Phạm Chuyên có thể chọn người thay thế và trở lại miền Nam. Trong trường hợp bị lộ, Chuyên rút vào rừng trốn, chờ Trung tâm đưa tàu ra đón bằng đường biển…
Nhưng Phạm Chuyên không ngờ mình lại trở thành nhân vật chính trong một chuyên án vô tiền khoáng hậu của lực lượng Công an miền Bắc.

Hoạt động tình báo luôn là động lực thúc đẩy sự đổi mới và các phát minh mang tính đột phá. Trong những năm 1960-1970, các cơ quan tình báo trên thế giới đã tạo ra một khối lượng công nghệ khổng lồ phục vụ cho Chiến tranh Lạnh. Nhiều công nghệ gián điệp được phát triển và sử dụng trong thế kỷ XX hiện vẫn được giữ bí mật. Nhưng ngay cả những gì đã biết cũng đủ khiến người ta phải ngạc nhiên.

Giới tình báo có luật chơi riêng. Tất nhiên, không phải tất cả các nhân viên tình báo đều đối xử với nhau như anh em, đồng đội. Nhưng đúng như câu “cáo không ăn thịt cáo”, một điệp viên sẽ không chơi xỏ đồng nghiệp phía bên kia chiến tuyến nếu không rơi vào tình huống cực chẳng đã.

Tháng 11/1896. Paul Rosbaud theo học trường dạy nghề trong thành phố nhưng đến tháng 3/1915 thì ông nhập ngũ với tư cách binh nhì trong quân đội Áo. Tới tháng 10/1917, ông tham gia chiến đấu trong trận đánh Caporetto. Paul Rosebud phục vụ trong quân đội cho đến cuối Thế chiến I và bị quân Anh bắt giữ.

Nam Tước Akashi Motojiro (1/9/1864 - 26/10/1919) là một viên tướng của Lục quân đế quốc Nhật Bản và là Toàn quyền thứ 7 của Đài Loan tính từ ngày 6/6/1918 đến ngày 26/10/1919.

George James Doundoulakis (18/10/1921 - 17/3/2007) là một nhà vật lý kiêm quân nhân người Mỹ gốc Hy Lạp đã từng làm việc cho tình báo Anh trong thời Thế chiến II cùng với điệp viên Patrick Leigh Fermor (nhân viên của Cục chiến dịch chiến lược - OSS) và sau đó làm việc cho Cục tình báo chiến lược (OSS) ở Thessaly (Hy Lạp).

Tên ông gần như không được nhắc đến trong lịch sử tình báo thế giới. Giống như nhà tình báo Liên Xô vĩ đại Richard Sorge, Nghiêm Bảo Hán thông báo cho Moscow về ngày Đức Quốc xã tấn công Liên Xô. Gần đây, nhân dịp kỷ niệm 80 năm chiến thắng Phát xít Đức, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình  đã nhắc đến ông trong bài phát biểu của mình.

Rene Joyeuse (17/1/1920 - 12/6/2012) có tên khai sinh là Rene Veuve, sinh ra trong một gia đình có cha mẹ (người cha gốc Pháp làm thợ mộc, còn mẹ gốc Ý làm  hầu phòng) là những người nghèo khổ tại Zurich (Thụy Sỹ). Joyeuse lớn lên và học hành ở Pháp và Thụy Sỹ, ông học triết học tại các trường đại học danh tiếng như Besancon và Montpellier, tốt nghiệp với tấm bằng danh dự vào năm 1940.

Mather Howard Burnham (27/5/1870 - 4/5/1917), là một người Mỹ có tên là Howard; anh trai của ông là Frederick Russell Burnham vốn là một trinh sát lừng danh. Howard chu du khắp thế giới và thường làm việc với tư cách kỹ sư khai mỏ. Trong thời Thế chiến II, Howard làm sĩ quan tình báo và gián điệp cho chính phủ Pháp. Ông có một cái chân gỗ và dùng nó để che giấu những công cụ phục vụ cho hoạt động gián điệp khi ông hoạt động sau chiến tuyến địch.

Joseph Bertony (14/3/1922 - 7/4/2019) là một kỹ sư người Pháp gốc Australia. Được đào tạo về kiến trúc hải quân, ông đã phục vụ trong Hải quân Pháp trong Thế chiến II, sau sự kiện Nước Pháp thất thủ, Joseph (hay Joe) làm gián điệp cho cục tình báo Pháp. Joe Bertony bị người Đức bắt giữ 2 lần và được chuyển đến các trại tập trung, nhưng cả 2 lần ông đều đào tẩu thành công. Sau chiến tranh, Joe được trao Huân chương vì lòng dũng cảm và di cư sang Australia.