Nhiều lớp tội phạm chồng chéo
Theo các chuyên gia của Tổ chức Cảnh sát hình sự Quốc tế (INTERPOL), bức tranh tội phạm tại MENA hiện nay mang tính đa tầng, đan xen giữa tội phạm truyền thống và những hình thái mới nổi lên nhờ công nghệ số. Một vấn đề nổi cộm là tình trạng sử dụng ma túy gia tăng đáng báo động. Theo báo cáo sơ bộ của Văn phòng Liên hợp quốc về Ma túy và Tội phạm (UNODC) công bố cuối năm 2025, ít nhất 177 triệu viên captagon (loại ma túy tổng hợp phổ biến trong khu vực), tương đương 30 tấn bị thu giữ trên khắp khu vực Ả Rập. Chúng ta đều biết, lượng thu giữ được thường chỉ chiếm phần nhỏ trong tổng lượng tiêu thụ. Điều này cho thấy mức độ phức tạp của tình trạng buôn bán và sử dụng ma túy tại MENA, nơi mà vốn những điều luật nghiêm khắc của đạo Hồi vẫn cấm hoàn toàn việc sử dụng ma túy cũng như phần lớn các chất kích thích.
Các cuộc điều tra của INTERPOL cho thấy, sự bất ổn chính trị tại một số nước trong khu vực đã thúc đẩy mô hình "kinh doanh phi nhà nước" phân tán, khi các thủ lĩnh vũ trang, bộ tộc, gia tộc có thế lực và các nhóm dân quân tham gia vào hoạt động sản xuất và buôn bán ma túy khiến bức tranh trở nên phức tạp và khó kiểm soát hơn. Song song đó, UNODC ghi nhận sự trỗi dậy mạnh mẽ của ma túy đá methamphetamine (vốn phổ biến tại thị trường Tây Âu và Đông Bắc Á) trong khu vực MENA. Riêng trong quý I/2026, lực lượng chức năng Iran đã thu giữ hơn 3 tấn methamphetamine trên đường vận chuyển tới châu Âu và vùng Vịnh. Trong giai đoạn 2022 đến 2025, lượng ma túy đá nói chung bị thu giữ trong toàn khu vực đã tăng từ 20 tấn/năm lên hơn 50 tấn. Có thể thấy MENA không chỉ bị xâm lấn mà còn đang trở thành khu vực trung chuyển của những loại ma túy tổng hợp mới này.
Vấn đề buôn người và đưa người di cư trái phép vẫn luôn là điểm nóng dai dẳng, khi MENA vừa là điểm xuất phát, vừa là điểm trung chuyển của các luồng di cư từ châu Phi cận Sahara, Nam Á hướng tới châu Âu và vùng Vịnh. Nhưng nguy hiểm hơn, những hình thức tội phạm cũ này đang được cập nhật công nghệ để trở nên nguy hiểm hơn. Đây chính là tầng tội phạm mạng đang phát triển với tốc độ chóng mặt nhờ hạ tầng số hóa ngày càng phổ biến trong khu vực.
Operation Ramz: Cuộc trấn áp tội phạm mạng quy mô chưa từng có tại MENA
Trước thực trạng đó, INTERPOL đã triển khai chiến dịch trấn áp tội phạm mạng đầu tiên có quy mô toàn khu vực từng được tổ chức này điều phối tại MENA. Chiến dịch diễn ra từ tháng 10/2025 đến ngày 28/2/2026 có tên Operation Ramz. Chiến dịch quy tụ 13 quốc gia gồm Algeria, Bahrain, Ai Cập, Iraq, Jordan, Liban, Libya, Morocco, Oman, Palestine, Qatar, Tunisia và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, tập trung vào việc điều tra, làm gián đoạn hạ tầng độc hại liên quan tới lừa đảo trực tuyến, phần mềm độc hại và các hình thức gian lận tài chính số.
Kết quả của Operation Ramz cho thấy quy mô đáng kinh ngạc của vấn nạn này. Chỉ sau hơn 4 tháng triển khai, 201 nghi phạm bị bắt giữ, 382 đối tượng tình nghi khác được xác định, 3.867 nạn nhân được nhận diện và 53 máy chủ phục vụ hoạt động tội phạm mạng bị thu giữ. Trong quá trình triển khai, gần 8.000 dữ liệu và thông tin tình báo quan trọng đã được chia sẻ giữa các quốc gia tham gia nhằm khởi động và hỗ trợ các cuộc điều tra.
Ông Neal Jetton, Giám đốc phụ trách Tội phạm mạng của INTERPOL, nhận định rằng: “Tội phạm mạng ngày nay hoạt động không còn ranh giới địa lý, khiến hợp tác quốc tế trở thành yếu tố sống còn trong cuộc chiến chống lại các mối đe dọa số”, đồng thời khẳng định: “Operation Ramz đã chứng minh cách hành động phối hợp toàn cầu có thể phá vỡ hiệu quả các mạng lưới tội phạm mạng và đưa thủ phạm ra trước công lý”.
Operation Ramz thực tế không phải là một nỗ lực đơn lẻ. Đây là một phần trong khuôn khổ Chiến lược 5 năm giai đoạn 2026-2030 mới của INTERPOL, được xây dựng trên ba trụ cột chính: trở thành trung tâm thông tin đáng tin cậy toàn cầu cho lực lượng thực thi pháp luật, cung cấp hỗ trợ kỹ thuật và đóng vai trò tiếng nói dẫn dắt trong lĩnh vực an ninh quốc tế. Ông Valdecy Urquiza, Tổng Thư ký INTERPOL - người nhậm chức từ tháng 11/2024 từng có nhiều năm phụ trách trực tiếp mảng tội phạm buôn người đặc biệt quan tâm tới những thách thức mà khu vực MENA đang đối mặt.
Trong một chiến dịch toàn cầu khác có liên quan mật thiết tới MENA mang tên Operation Liberterra III, diễn ra từ 10 đến 21/11/2025, lực lượng thực thi pháp luật quốc tế đã huy động hơn 14.000 sĩ quan, tiến hành giám sát các điểm nóng và các cuộc đột kích có mục tiêu, dẫn tới việc bắt giữ 3.744 nghi phạm, trong đó hơn 1.800 người liên quan tới tội phạm buôn người và đưa người di cư trái phép, đồng thời phát hiện 13.000 người di cư bất hợp pháp và mở hơn 720 cuộc điều tra mới. Ông Urquiza nhấn mạnh rằng: “Mức độ hành động thực thi pháp luật cho thấy sự hợp tác mạnh mẽ”, nhưng “những xu hướng rộng hơn được phát hiện qua chiến dịch cũng quan trọng không kém”, bởi “các mạng lưới tội phạm đang không ngừng tiến hóa, khai thác những tuyến đường mới, nền tảng số và các nhóm dân cư dễ bị tổn thương”.
MENA khẳng định tầm quan trọng
Tại phiên họp Đại hội đồng INTERPOL lần thứ 93 năm 2025, Tổng thư ký Valdecy Urquiza đã khẳng định: "Vì các thách thức an ninh ngày nay đã vượt qua mọi ranh giới quốc gia, việc xây dựng các cấu trúc an ninh chung và thống nhất là yêu cầu cấp thiết. Trong đó, các đối tác quốc gia cần hợp tác chặt chẽ với INTERPOL và các bên liên quan trên toàn cầu”. Việc Morocco đại diện cho MENA lần đầu được chọn đăng cai Đại hội đồng INTERPOL mang ý nghĩa biểu tượng quan trọng khẳng định vị thế và tầm quan trọng của khu vực trong cấu trúc an ninh toàn cầu. Việc thành lập Văn phòng khu vực MENA tại Saudi Arabia sau đó không lâu là một bước tiến mới trong sự hợp tác quốc tế của khu vực với tổ chức quốc tế này. Chủ tịch INTERPOL, ông Ahmed Naser Al-Raisi khẳng định về việc thành lập văn phòng MENA:"Chúng tôi ghi nhận mối quan hệ đối tác bền chặt với các quốc gia trong khu vực MENA. Việc thành lập Văn phòng Khu vực không chỉ củng cố năng lực cho lực lượng cảnh sát địa phương mà còn đóng vai trò then chốt trong nỗ lực chung nhằm duy trì an ninh, ổn định và ứng phó hiệu quả với các mối đe dọa tội phạm xuyên quốc gia”. Mới nhất, trong hai ngày 1-2/9/2026, lãnh đạo cảnh sát MENA đã cùng họp tại Cairo, Ai Cập để bàn về việc xây dựng mô hình tác chiến đặc nhiệm tác nghiệp Operational Task theo tiêu chuẩn của INTERPOL để tập trung nhằm vào các tổ chức tội phạm xuyên quốc gia. Đối với INTERPOL, đây không phải một cuộc họp đơn lẻ mà nằm trong một quá trình tổ chức này đang xây dựng kiến trúc hợp tác an ninh - cảnh sát mới cho MENA.
Nhìn chung, bức tranh phối hợp an ninh giữa INTERPOL và khu vực MENA trong giai đoạn hiện nay phản ánh đúng tình hình hiện tại ở khu vực. Một mặt, tình hình an ninh phức tạp đòi hỏi các quốc gia khu vực phải gia tăng hợp tác cũng như tìm thêm hỗ trợ quốc tế. Đối với INTERPOL, những hoạt động này cũng phản ánh đúng tinh thần mà tổ chức này theo đuổi: xây dựng một hạ tầng thông tin và tác nghiệp chung đủ linh hoạt để bắt kịp tốc độ tiến hóa của tội phạm xuyên quốc gia tại một trong những khu vực phức tạp nhất thế giới. Thành công của những chiến dịch gần đây cho thấy điều then chốt không phải là sự đồng nhất về thể chế hay chính trị giữa các quốc gia, mà là khả năng cùng nhau xác định một mục tiêu chung đủ rõ ràng để vượt qua những khác biệt. Đó là một bài học có lẽ sẽ còn được kiểm chứng nhiều lần nữa trong những năm tới, khi tội phạm ở MENA tiếp tục tiến hóa nhanh hơn bất kỳ khuôn khổ hợp tác nào.
