Một chiến dịch nhắm vào những chợ đen đã chết
Ngày 12/11/2026 vừa qua, Cơ quan Hợp tác thực thi pháp luật Liên minh châu Âu (Europol) cùng cảnh sát 14 quốc gia châu Âu đã công bố kết quả Chiến dịch TorNado nhắm vào tội phạm mạng. Những con số thu được khá ấn tượng với 354 đối tượng bị bắt, gần 5,7 tấn ma túy và hơn 234 triệu USD tiền mặt, tiền mã hóa bị thu giữ. Theo thông báo, TorNado đã diễn ra từ tháng 5/2025 đến tháng 10/2026, do Europol hỗ trợ điều phối cùng lực lượng thực thi pháp luật của 14 quốc gia bao gồm cả FBI của Mỹ. Theo số liệu của Europol, tại Mỹ ghi nhận 132 vụ bắt giữ, tiếp đến là Anh với 59, Hungary với 45, Đức với 41 và Pháp với 23. Phía Mỹ thu giữ hơn 4,8 tấn ma túy, 152 khẩu súng và trên 150 triệu euro tiền mặt cùng tiền mã hóa, trong khi châu Âu thu 950 kg ma túy, 57 khẩu súng, hơn một triệu viên thuốc kê đơn và trên 60 triệu euro. Lượng ma túy Mỹ thu giữ lớn gấp khoảng năm lần châu Âu, một chênh lệch có thể phản ánh trọng tâm của Washington là cuộc khủng hoảng fentanyl đang hiện hữu.
Khác với Tổ chức Cảnh sát hình sự quốc tế (Interpol) là một tổ chức liên chính phủ độc lập. Europol là một thiết chế của Liên minh châu Âu nên có những quyền hạn sâu hơn ở cấp chính phủ để tiến hành các hoạt động điều tra. Trong chiến dịch lần này, Europol đã cử cán bộ hỗ trợ tại chỗ ở Séc và Slovenia để đối chiếu dữ liệu giữa các nước. Từ đó, các đội điều tra không đuổi theo cùng một đối tượng hai lần mà điều động nhóm phân tích để lần theo các giao dịch bất hợp pháp. Với một chiến dịch kéo dài hơn một năm rưỡi trên 14 quốc gia, khâu "chống trùng lặp" tưởng nhàm chán ấy lại là điều kiện để hàng trăm hồ sơ được xử lý song song. Việc loại bỏ được sự trùng lặp này đã giúp Europol hướng TorNado đến những đối tượng “sâu” hơn bao gồm cả việc nhắm vào những “khách hàng cũ” của hệ thống web đen.
Trong thông cáo công bố kết quả, Europol nhận định chiến dịch cho thấy “sức bền” ngày càng lớn của các chợ web đen vốn liên tục thích nghi bất chấp những đợt triệt phá. Báo cáo Đánh giá Mối đe dọa tội phạm có tổ chức qua Internet (IOCTA) năm 2026, công bố ngày 28/4/2026, đưa ra bằng chứng cụ thể. Chợ Archetyp, từng là chợ ma túy lâu đời nhất thế giới bị đánh sập vào tháng 6/2025 với khoảng 600.000 người dùng và giao dịch trị giá tới 250 triệu euro mỗi tháng. Hai chợ lớn khác là Abacus và MGM Grand cũng biến mất. Nhưng ngay sau đó, “chợ mới” BlackOps ra mắt tháng 7/2025 và chỉ trong vài tháng đã tăng số mặt hàng niêm yết lên gấp rưỡi khi người dùng từ các chợ bị đóng cửa di cư sang. Theo Europol, các chợ đa năng từng là trung tâm của thương mại bất hợp pháp đang suy giảm nhường chỗ cho những nền tảng nhỏ, chuyên biệt hơn, tuổi thọ ngắn hơn và dựa vào các diễn đàn để người mua, người bán kịp di tản sau mỗi đợt truy quét. Điều này phản ánh thực tế về một thị trường chợ đen chưa bao giờ ngừng tái sinh với mức độ phức tạp ngày càng cao. Do đó, Europol đã thực hiện một cách làm mới.
Từ website sang con người: logic của việc "ra đòn muộn"
Từ báo cáo của Europol, chúng ta thấy một chiến lược khác dần hình thành. Lực lượng thực thi pháp luật coi mỗi vụ triệt phá chợ là lúc thu thập dữ liệu chứ không chỉ là điểm kết thúc. Khi một máy chủ bị thu giữ, cảnh sát nắm trong tay lịch sử giao dịch, thông tin tài khoản và các liên kết giữa người bán với người mua để truy cứu dần trong nhiều tháng sau. Với TorNado, đối tượng bị nhắm đến là người dùng của cả năm chợ đã sập là ví dụ rõ nhất. Việc này khiến quá trình điều tra kéo dài hơn mức bình thường (chiến dịch tới 17 tháng) nhưng nó giải thích vì sao người từng giao dịch trên một chợ đã đóng cửa vẫn có thể bị bắt nhiều tháng sau. Do đó nguy cơ của tội phạm không kết thúc khi trang web biến mất.
Các vụ án phía Mỹ cho thấy mức độ nghiêm trọng của những đối tượng bị nhắm tới. Theo hồ sơ của Bộ Tư pháp Mỹ, hai nghi phạm tại Bắc Carolina bị cáo buộc điều hành gian hàng "STARLABS" trên chợ DrugHub, nơi chỉ chấp nhận tiền mã hóa Monero, với hai ca tử vong do quá liều được gắn với nhóm này. Từ năm 2025, hai đối tượng này đã bị cáo buộc điều hành tài khoản bán oxycodone giả có chứa nitazene tại Florida. Công tố viên tại hơn 20 khu vực tư pháp liên bang đã đệ đơn truy tố liên quan đến nhóm này. Mặc dù vậy, cơ quan chức năng đã “bình tĩnh” theo dõi trong thời gian dài cho đến khi đủ bằng chứng mới tiến hành bắt giữ. Điều này khiến cuộc điều tra lâu hơn, đối tượng bị bắt muộn hơn nhưng nguy cơ thoát tội cũng thấp hơn nhiều.
Nếu dấu vết người dùng là một nửa của chiến lược mới thì nửa còn lại là dòng tiền. Ông Jarod Koopman, người đứng đầu bộ phận điều tra hình sự của Sở Thuế vụ Mỹ (IRS-CI), nhấn mạnh vai trò then chốt của truy vết tài chính trong thành công của TorNado: “Tổ chức tội phạm có thể ẩn náu ở những ngóc ngách khó với tới của Internet, nhưng hoạt động của chúng vẫn phụ thuộc vào việc di chuyển và cất giữ tiền”. Giám đốc FBI Kash Patel mô tả: “Đây là hành động liên cơ quan lớn nhất từ trước tới nay nhắm vào mạng lưới ma túy trên web đen”.
Tuy nhiên, chính IOCTA 2026 cảnh báo cuộc đua này đang khó hơn. Báo cáo ghi nhận xu hướng gia tăng sử dụng các đồng tiền mã hóa có độ ẩn danh cao và dịch vụ trộn giao dịch. Cuộc điều tra cũng cho thấy tội phạm tận dụng thêm dịch vụ tài chính ngoài khơi và nền tảng công nghệ để che giấu tiền. Đáng lưu ý, cơ quan chức năng chưa công bố cơ cấu của khoản 234 triệu USD bị thu giữ gồm bao nhiêu là tiền mặt, bao nhiêu là tiền mã hóa. Khoảng trống thông tin này quan trọng, bởi nó quyết định việc chiến dịch chứng minh được năng lực truy vết đến đâu.
Những bài học rút ra
TorNado là một bước tiến mới của hoạt động điều tra tội phạm mạng. Đồng thời, nó cũng phơi bày một khía cạnh ít được nhắc tới là kết quả giữa các nước chênh lệch rất lớn. Phần Lan chỉ ghi nhận một vụ bắt giữ nhưng tiến hành tới 159 cuộc thẩm vấn, trong khi Mỹ bắt 132 người và Anh bắt 59 người. Sự chênh lệch ấy gợi ý rằng khoảng trống của hợp tác quốc tế có thể nằm ở khung pháp lý hơn là ở công nghệ. Cùng một hành vi mua bán có thể dẫn tới bắt giữ ở nước này nhưng chỉ là điều tra ở nước khác. Khi dữ liệu về khách hàng được chia sẻ xuyên biên giới, cách mỗi nước xử lý đối tượng trở nên quan trọng, nhất là khi trong số hàng trăm người bị bắt có cả người bán chuyên nghiệp lẫn người mua lẻ, hai nhóm có mức độ nghiêm trọng rất khác nhau.
Thêm vào đó, với môi trường web đen bị chia nhỏ, mỗi chợ bị triệt phá kéo theo những cuộc điều tra song song ở hàng chục quốc gia, đòi hỏi các cơ quan phải thống nhất cả cách thu thập chứng cứ, phân tích dữ liệu lẫn quy trình chuyển giao dữ liệu. Một chiến dịch như TorNado không thể chỉ do một nước làm mà đòi hỏi cả hệ thống đồng bộ mọi mặt.
Từ TorNado có thể rút ra ít nhất ba bài học. Thứ nhất, triệt phá hạ tầng chỉ bền vững khi đi kèm khả năng truy ra người đứng sau. Như IOCTA 2026 chỉ ra, thị trường đen có thể tái sinh trong vài tuần nếu chúng ta không tiêu diệt được từ gốc. Thứ hai, năng lực phân tích dữ liệu số đã trở thành công cụ điều tra cốt lõi đòi hỏi mỗi quốc gia phải đầu tư có chiều sâu. Thứ ba, hợp tác không thể dừng ở chia sẻ tình báo mà cần cả sự tương thích về pháp lý để dữ liệu thu được ở nước này trở thành chứng cứ ở nước khác.
TorNado có thể không phải là chiến dịch lớn nhất hay thành công nhất nhưng cách làm “chậm và chắc” của nó đã đem đến những kết quả cụ thể. Đây chính là hướng điều tra mà các lực lượng cảnh sát trên khắp thế giới có thể học theo. Thay vì những chiến dịch truy quét hoành tráng, những cuộc điều tra sâu, kéo dài sẽ tiếp cận được những đối tượng buôn bán nhỏ nhất để làm sạch lại cộng đồng. TorNado chính là lời khẳng định cho thấy cảnh sát cũng đang học cách kiên nhẫn hơn tội phạm.