Châu Phi trong cuộc chiến với tội phạm mạng

Chiến dịch truy quét tội phạm mạng lớn nhất lịch sử châu Phi vừa kết thúc với những con số tổng kết rất đáng chú ý. Độ lớn của những con số đã đặt ra câu hỏi đáng suy nghĩ về quy mô của mối đe dọa số tại châu Phi hiện nay cũng như mức độ sẵn sàng của các quốc gia tại châu lục với tội phạm công nghệ cao đang ngày càng nguy hiểm này.

Những con số đáng báo động

Ngày 22/10/2026, INTERPOL đã công bố báo cáo kết quả của Chiến dịch Serengeti III. Trong hai tháng, từ 29/6 đến 31/8/2026, lực lượng thực thi pháp luật của 21 quốc gia chủ yếu đến từ châu Phi dưới sự điều phối của INTERPOL đã bắt giữ 1.462 nghi phạm và thu hồi hơn 105 triệu USD tiền lừa đảo. Theo báo cáo, các hoạt động điều tra đã xác định được 65.929 nạn nhân của 10.909 mạng lưới tội phạm với tổng số tiền lừa đảo lên tới 385 triệu USD. Đây là những kết quả vượt dự đoán ban đầu của chính INTERPOL và các nước tham gia chiến dịch.

giam-doc-toi-pham-mang-cua-interpol-dua-ra-nhung-canh-bao-cho-cac-nuoc-chau-phi-anh-interpol.jpg
Giám đốc Tội phạm mạng của INTERPOL đưa ra những cảnh báo cho các nước châu Phi. Ảnh: INTERPOL

Trong quá khứ, chiến dịch Serengeti lần đầu tiên do INTERPOL phát động năm 2024 bắt 1.006 đối tượng và xác định hơn 35 nghìn người bị lừa đảo. Lần thứ hai năm 2025, Serengeti II bắt 1.209 người và thu hồi 97 triệu USD. Nhưng tất cả đều kém xa so với kết quả thu được từ chiến dịch lần thứ ba năm nay. Một cách lạc quan, chúng ta có thể cho rằng năng lực của cảnh sát châu Phi đang tăng lên đáng kể. Tuy nhiên, những con số vượt hẳn lên cũng phản ánh sự thật rằng tội phạm lừa đảo cũng đang phình to đến mức đáng báo động. Đây cũng là xu hướng chung trên toàn thế giới khi tội phạm mạng, lừa đảo công nghệ cao đang ngày càng mở rộng hoạt động.

Những gương mặt của tội phạm số

Báo cáo tổng kết chi tiết của INTERPOL cũng cho thấy, các vụ việc nổi bật nhất của chiến dịch Serengeti III phơi bày sự đa dạng và tinh vi của hệ sinh thái tội phạm mạng tại châu lục đen hiện nay. Tại Uganda, lực lượng chức năng triệt phá hai đường dây lừa đảo xuyên quốc gia và bắt giữ tới 365 công dân nước ngoài. Theo INTERPOL, nhóm này vận hành mô hình trung tâm cuộc gọi luân phiên, dùng kịch bản thoại soạn sẵn, sàn giao dịch giả và website lừa đảo để dụ người nghỉ hưu đầu tư vào những cơ hội không tồn tại, với nạn nhân từ khắp thế giới. Đây là minh chứng rõ nét cho việc châu Phi không chỉ là nạn nhân mà còn đang bị biến thành địa điểm đặt "nhà máy lừa đảo" nhắm vào nạn nhân ở lục địa khác.

INTERPOL đứng sau điều phối đã đem đến kết quả ấn tượng cho các chiến dịch truy quét. Ảnh: INTERPOL

INTERPOL đứng sau điều phối đã đem đến kết quả ấn tượng cho các chiến dịch truy quét. Ảnh: INTERPOL

Tại Angola, cảnh sát phá hủy hai trung tâm đào tiền mã hóa bất hợp pháp, bắt 9 nghi phạm, thu giữ hơn 2000 thiết bị đào và 6 trạm biến áp điện trái phép. Ước tính riêng hạ tầng điện tại những cơ sở này đã có trị giá trên 1 triệu USD. Tại Nigeria, một nghi phạm bị bắt vì điều hành chiến dịch lừa đảo qua email doanh nghiệp đã thu thập khoảng 2,1 triệu địa chỉ email. Trong khi một vụ khác phát hiện hơn 2,4 triệu USD tiền phạm pháp được luân chuyển, phần lớn qua tiền mã hóa. Điều này cho thấy quy mô đầu tư cho hoạt động lừa đảo tại châu Phi cũng không hề thua kém các châu lục khác trên thế giới.

Tại Tanzania, lực lượng chức năng đã triệt phá một đường dây cho vay qua ứng dụng di động. Cảnh sát Gabon phá một mạng lừa đảo nhập khẩu xe hơi qua mạng xã hội. Sự đa dạng này cho thấy tội phạm mạng tại châu Phi đã trở thành một nền công nghiệp có quy mô và tổ chức bài bản. Những yếu tố này phản ánh đúng thực tế của “ngành lừa đảo” vốn rất dễ mở rộng và phát triển trong thời đại số hóa hiện nay.

AI: chất xúc tác biến lừa đảo thành quy mô công nghiệp

Bối cảnh của chiến dịch Serengeti III cũng đã được phác họa trong “Báo cáo đánh giá mối đe dọa mạng châu Phi 2026” của INTERPOL, công bố ngày 3/8/2026. Báo cáo cho thấy 55% số vụ tội phạm mạng được ghi nhận tại châu Phi hiện có yếu tố AI, trong khi thiệt hại tài chính liên quan đã tăng hơn gấp đôi từ năm 2024. Báo cáo mô tả tội phạm mạng đã tiến hóa thành một hệ sinh thái "công nghiệp hóa không biên giới". Trong đó, các trung tâm lừa đảo hoạt động tại 72% số quốc gia được khảo sát. Về mặt công nghệ, các sản phẩm do AI can thiệp đã vượt qua được các biện pháp bảo mật sinh trắc học thông thường.

chau-phi-can-co-mot-mang-luoi-bao-ve-chung.jpg
Châu Phi cần có một mạng lưới bảo vệ chung

Ông Neal Jetton, Giám đốc Tội phạm mạng của INTERPOL, nhận định: “AI đang tự động hóa mọi giai đoạn của một cuộc tấn công mạng, từ do thám, lừa đảo qua tin nhắn cho tới tống tiền và né tránh truy vết”. Điều này không chỉ khiến các cuộc tấn công tinh vi hơn mà còn dễ nhân rộng hơn, cho phép một nhóm tội phạm nhắm đồng thời vào nhiều quốc gia. Các dạng thức cũng khác nhau theo từng khu vực. Tại Trung và Tây Phi, hình thức phạm tội nổi bật là lừa đảo email doanh nghiệp và lừa đảo tình cảm. Tại Nam Phi, nhờ mức độ kết nối cao, nơi đây đã trở thành điểm hút các nhóm tin tặc toàn cầu. Với hơn 1,1 tỷ thuê bao di động ghi nhận trong năm 2025, bề mặt tấn công của châu lục đen đang mở rộng với tốc độ vượt xa năng lực phòng vệ của các cơ quan bảo vệ pháp luật. Cơ quan Truyền thông Kenya cho biết đã phát hiện 3,37 tỷ sự kiện đe dọa mạng chỉ trong quý I/2026.

Chiến dịch Serengeti III cũng phô bày điểm yếu của các nước tại châu Phi khi hiệu quả truy quét cũng chỉ được thực hiện theo đợt khi có sự hỗ trợ đủ mạnh. Trước khi bắt đầu, INTERPOL đã phải cung cấp cho các nhà điều tra thông tin tình báo với sự hỗ trợ của các đối tác tư nhân cũng như của Liên minh châu Âu. Năng lực phát hiện then chốt vì thế vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn lực bên ngoài, chứ chưa phải năng lực nội tại thường trực của từng quốc gia châu Phi.

Báo cáo “Đánh giá mối đe dọa mạng châu Phi 2026” đem đến cái nhìn toàn cảnh về tội phạm châu lục

Báo cáo “Đánh giá mối đe dọa mạng châu Phi 2026” đem đến cái nhìn toàn cảnh về tội phạm châu lục

Những cảnh báo và bài học

Phía sau những con số ấn tượng của chiến dịch là hàng loạt cảnh báo đáng lo ngại. Trước hết, báo cáo của INTERPOL thừa nhận mức độ sẵn sàng về AI của lực lượng thực thi pháp luật tại châu Phi thấp một cách đáng báo động, trong khi khung pháp lý còn manh mún. Các chuyên gia chỉ ra rằng tốc độ phát triển của công nghệ AI đang bỏ xa những văn kiện nền tảng của Liên minh châu Phi về An ninh mạng và Bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Một số nhà phân tích lưu ý, mẫu số của báo cáo là các vụ việc từ 36 quốc gia trên tổng số 55 nước tại châu lục. Điều này cho thấy, năng lực ghi nhận của các nước chênh lệch rất lớn. Ở các nước có đơn vị chống tội phạm mạng hoạt động tốt sẽ tạo ra nhiều dữ liệu hơn, vô hình trung làm thống kê của những nơi thiếu thốn nguồn lực trông "đẹp" hơn thực tế. Nói cách khác, con số 484 triệu USD nhiều khả năng mới chỉ là phần nổi và khoảng cách giữa các quốc gia về khả năng phát hiện cũng chính là khoảng cách mà tội phạm có thể khai thác.

Những trung tâm lừa đảo được đầu tư quy mô đem đến cái nhìn mới về tội phạm tại châu Phi. Ảnh: INTERPOL

Những trung tâm lừa đảo được đầu tư quy mô đem đến cái nhìn mới về tội phạm tại châu Phi. Ảnh: INTERPOL

Cuối cùng, phòng chống tội phạm mạng không còn là câu chuyện riêng của châu Phi. Việc Uganda trở thành điểm đặt trung tâm lừa đảo nhắm vào nạn nhân châu Á hay thông tin tình báo của chiến dịch được chia sẻ cả cho cả các điều tra viên ở Mỹ cho thấy dòng tiền và nạn nhân của tội phạm mạng không còn tuân theo ranh giới địa lý. Do đó, không quốc gia nào có thể tự bảo vệ mình riêng lẻ.

Ông Jetton nhấn mạnh thông điệp của INTERPOL sau khi kết thúc chiến dịch Serengeti III: “Tội phạm mạng ngày càng không biên giới, nhưng hợp tác quốc tế vẫn là một trong những công cụ hiệu quả nhất để triệt phá mạng lưới, thu hồi tài sản và bảo vệ cộng đồng”. Bài học ở đây vẫn là chia sẻ thông tin, phối hợp với các đối tác công tư bên ngoài, hoàn thiện thể chế và tự xây dựng khả năng chống lại tội phạm của các nước. Chỉ khi làm được những điều đó, châu Phi mới có thể đứng vững trước làn sóng tội phạm mạng đang bắt đầu càn quét này.

Tiểu Phong

Các tin khác

An ninh hàng không: Khi mối đe dọa đã đổi chiều vào trong buồng lái

An ninh hàng không: Khi mối đe dọa đã đổi chiều vào trong buồng lái

Sáng ngày 30/9/2026, chuyến bay FZ1073 của flydubai từ Dubai tới Tel Aviv, chở hơn 170 hành khách, đột ngột chúi mũi ở độ cao hàng nghìn mét giữa không trung. Vụ việc sau đó được chính Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu xác nhận là do một phi công muốn “cố tình tìm cách cho máy bay lao xuống đất” nhưng đã được ngăn chặn kịp thời bởi các hành khách đã giúp "ngăn chặn một thảm họa kiểu 11/9". Nhưng chính vụ việc này lại đang làm chúng ta phải nhìn lại vấn đề an ninh hàng không theo cách ngược lại với vụ 11/9.

Vợ chồng nhà tình báo Liên Xô thâm nhập “thánh địa” NATO

Vợ chồng nhà tình báo Liên Xô thâm nhập “thánh địa” NATO

Mikhail Fyodorov (1916-2004) và Galina Ivanovna (1920-2010) là cặp vợ chồng điệp viên nằm vùng đầu tiên của Liên Xô được Cơ quan Tình báo Đối ngoại Nga giải mật. Dù đã hoạt động hiệu quả hơn 15 năm, thông tin về họ đến nay vẫn còn khá ít ỏi. Quốc gia nơi hai người thu thập bí mật chỉ được mô tả chung chung là “một nước Tây Âu nào đó”. Đáng chú ý, năm 1959, vợ chồng Fyodorov đã tuyển mộ thành công một nguồn tin đặc biệt quan trọng ngay tại trụ sở NATO.

Khi các quốc gia Mỹ Latin phải học cách chiến đấu chung

Khi các quốc gia Mỹ Latin phải học cách chiến đấu chung

Trong thời gian qua, trước tình trạng an ninh phức tạp, nhiều quốc gia khu vực Nam Mỹ đã đồng loạt tuyên chiến với các băng đảng tội phạm có tổ chức. Nhưng khi tội phạm xuyên quốc gia ngày càng phát triển, để thực hiện thành công những chiến dịch truy quét lớn, sự chia sẻ thông tin và phối hợp cùng hành động là yêu cầu bắt buộc.

Lật tẩy những “tổng đài” lừa đảo xuyên quốc gia

Lật tẩy những “tổng đài” lừa đảo xuyên quốc gia

Sau khi bị truy quét tại nhiều nước trong khu vực, các nhóm lừa đảo xuyên quốc gia có xu hướng dịch chuyển địa bàn, thuê căn hộ, biệt thự, khách sạn để hoạt động. Những vụ việc vừa bị phát hiện tại Hà Nội, Bắc Ninh, Phú Thọ, TP Hồ Chí Minh… cho thấy thủ đoạn tổ chức ngày càng khép kín, tinh vi; đặt ra yêu cầu siết chặt quản lý cư trú và kịp thời nhận diện những điểm bất thường.

Tàu cá chở lượng ma túy khủng xuyên lãnh hải

Tàu cá chở lượng ma túy khủng xuyên lãnh hải

1,16 tấn ma túy được vận chuyển bằng tàu cá tại vùng biển giáp ranh Việt Nam - Indonesia bị thu giữ, 9 đối tượng bị khởi tố với nhiều tội danh. Đây được xác định là đường dây mua bán, vận chuyển ma túy xuyên quốc gia trên biển có quy mô, tính chất đặc biệt nghiêm trọng với lượng tang vật thu giữ trên biển lớn nhất từ trước đến nay tại Việt Nam. Đồng thời cho thấy sự tinh vi trong phương thức, thủ đoạn, liều lĩnh của các đối tượng buôn ma túy.

Thắp lửa bình yên nơi phố núi Lạng Sơn

Thắp lửa bình yên nơi phố núi Lạng Sơn

Giữa phố núi Lạng Sơn, có những cán bộ, chiến sĩ không chỉ giữ bình yên cuộc sống cho nhân dân bằng những công việc, nhiệm vụ chuyên môn thầm lặng mà còn bằng những video tuyên truyền pháp luật thu hút hàng triệu lượt xem. Chính từ những việc làm bình dị ấy, một "thế trận lòng dân" đã và đang được bồi đắp vững chắc nơi cửa ngõ biên cương.

Cuộc chiến của INTERPOL trước làn sóng tội phạm mới ở Trung Đông - Bắc Phi

Cuộc chiến của INTERPOL trước làn sóng tội phạm mới ở Trung Đông - Bắc Phi

Trong bối cảnh khu vực Trung Đông - Bắc Phi (MENA) liên tục phải đối mặt với những bất ổn trong thập kỷ qua, giới tội phạm quốc tế đã tìm thấy ở đây những cơ hội mới để thiết lập mạng lưới của mình. Từ các trung tâm lừa đảo trực tuyến vận hành như những "nhà máy" tội phạm mạng, những tuyến đường ma túy cho tới các mạng lưới buôn người lợi dụng làn sóng di cư, MENA đang trở thành tâm điểm mới của vấn đề an ninh toàn cầu.

Triệt phá nhiều đường dây cờ bạc dưới dạng cá độ bóng đá

Triệt phá nhiều đường dây cờ bạc dưới dạng cá độ bóng đá

Qua hơn 2 tháng liên tục theo dõi, từ giữa tháng 7 cho đến giữa tháng 8/2026, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội (Cảnh sát hình sự) phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ Công an TP Hồ Chí Minh đã triệt phá thành công 6 đường dây tổ chức đánh bạc dưới hình thức cá độ bóng đá. Trong thời gian trên, cơ quan Công an cũng đã tiến hành khởi tố vụ án, khởi tố và tạm giam 40 bị can để điều tra về các tội “Tổ chức đánh bạc” và “Đánh bạc”. Bước đầu xác định tổng số tiền giao dịch lên đến 559 tỷ đồng.

Điệp viên vào vai thực tập sinh tại trụ sở NATO

Điệp viên vào vai thực tập sinh tại trụ sở NATO

Một nữ thực tập sinh từng làm việc tại SHAPE, Bỉ đã bị bắt với cáo buộc gián điệp sau khi bộ phận an ninh NATO phát hiện dấu hiệu bất thường. Từ thông tin ban đầu, cơ quan chức năng nhanh chóng triển khai điều tra, khám xét nơi ở và nơi làm việc của

James Bond - sự thật phía sau huyền thoại

James Bond - sự thật phía sau huyền thoại

Nếu James Bond bước ra từ màn ảnh, có lẽ ông sẽ khó sống sót lâu trong thế giới tình báo thực sự. Ngoài đời, một điệp viên càng nổi tiếng càng dễ bị lộ, còn người thành công thường là kẻ không ai nhớ mặt. Kỳ lạ thay, một trong những nhân vật quan trọng truyền cảm hứng cho Ian Fleming - nhà văn Anh, người sáng tạo nhân vật James Bond - lại là Dusko Popov, một điệp viên hai mang với phong thái hào hoa và khả năng giao tiếp đặc biệt.

Vì sao ngày càng nhiều thanh thiếu niên bị lôi kéo vào con đường cực đoan?

Vì sao ngày càng nhiều thanh thiếu niên bị lôi kéo vào con đường cực đoan?

Báo cáo phân tích được tổ chức Cảnh sát Hình sự Quốc tế (INTERPOL) chia sẻ với các quốc gia thành viên mới đây đã đưa ra một kết luận đáng chú ý: giới trẻ không còn là nạn nhân thụ động của tuyên truyền cực đoan mà đang trở thành đối tượng bị nhắm tới có chủ đích. Kết luận này đã xác nhận mối lo bấy lâu nay của chúng ta về một thế hệ trẻ đang lớn lên giữa những luồng tư tưởng cực đoan đầy rẫy trên nền tảng số.

Cựu nhân viên tình báo Italy và dấu hỏi về kênh chuyển tin mật

Cựu nhân viên tình báo Italy và dấu hỏi về kênh chuyển tin mật

Tháng 5/2025, Văn phòng Công tố Rome (Italy) mở cuộc điều tra liên quan đến nghi vấn chuyển giao thông tin mật. Sau quá trình điều tra kéo dài hơn một năm, ngày 7/7/2026, cơ quan chức năng Italy thông báo bắt giữ hai người, trong đó có một cựu sĩ quan Carabinieri 59 tuổi từng làm việc trong cộng đồng tình báo, với cáo buộc chuyển thông tin mật.

Chung sức ngăn chặn tội phạm lừa đảo toàn cầu

Chung sức ngăn chặn tội phạm lừa đảo toàn cầu

Khi một mạng lưới tội phạm có thể vận hành đồng thời tại Campuchia, rửa tiền tại Singapore và nhắm tới nạn nhân ở Mỹ hay Australia chỉ trong một cú nhấp chuột, không một quốc gia đơn lẻ nào còn đủ khả năng ngăn chặn. Vì vậy, những chiến dịch hợp tác lớn như Chiến dịch First Light 2026 đã trở thành minh chứng rõ nét nhất cho việc hợp tác quốc tế trong cuộc chiến chống lừa đảo xuyên biên giới.

Hệ lụy từ mối quan hệ tình báo giữa Anh và Mỹ

Hệ lụy từ mối quan hệ tình báo giữa Anh và Mỹ

Theo trang tin trực tuyến Nga “Đánh giá quân sự” (ETR), trong phim ảnh hay truyền hình, MI.6 và CIA luôn thủ thế tay đôi. Còn trong các tài liệu giải mật, họ lại đứng cùng một phe. Vậy đâu là sự thật?

Thâm nhập “chợ đen” giấy tờ giả

Thâm nhập “chợ đen” giấy tờ giả

Đường dây mua bán văn bằng, chứng chỉ giả núp bóng dưới các tên gọi chuẩn chỉnh như, CLB tư vấn pháp luật, trung tâm tư vấn việc làm, thậm chí ẩn mình trong các tiệm in ấn, photocopy. Từ đây, các loại văn bản, tài liệu, giấy tờ từ mọi ngành nghề, công việc được rao bán một cách rất kín đáo và tinh vi.

Khi những băng đảng địa phương vươn vòi bạch tuộc ra toàn cầu

Khi những băng đảng địa phương vươn vòi bạch tuộc ra toàn cầu

Chiến dịch Hard Ball được Mỹ và các đồng minh phương Tây đồng loạt triển khai vào những ngày đầu tháng 7/2026 nhằm vào một mạng lưới tội phạm xuyên quốc gia có nguồn gốc từ vùng Punjab, Ấn Độ đã gây tiếng vang lớn. Không chỉ là một chiến công của lực lượng hành pháp, đây còn là hồi chuông cảnh báo về một xu thế đáng ngại về cách các băng nhóm tội phạm địa phương vươn ra toàn cầu.

Mở cơ hội làm lại cuộc đời cho người vị thành niên phạm tội

Mở cơ hội làm lại cuộc đời cho người vị thành niên phạm tội

Do thiếu sự chăm sóc, dạy dỗ của cha mẹ, một số đứa trẻ đã tụ tập thành từng nhóm, học theo phim ảnh ngoài luồng, game lậu và những clip xấu trên mạng xã hội… đặt những loại hung khí như mác, kiếm, dao phóng lợn để thủ thân và khi mâu thuẫn xảy ra thì lập tức ra tay phủ đầu. Nhiều đứa trẻ phạm pháp khi bị cơ quan chức năng xử lý, giáo dục... thì gia đình mới vỡ òa chuyện con cái mình hư hỏng.

Đại tá KGB giải mật những phi vụ đình đám…

Đại tá KGB giải mật những phi vụ đình đám…

Năm 1985 - Năm gián điệp (Year of the Spy) được truyền thông Mỹ dùng trong thời Chiến tranh Lạnh, sau khi FBI (Cục Điều tra Liên bang Mỹ) bắt giữ hàng loạt điệp viên hoạt động cho Liên Xô. Cuộc phỏng vấn dưới đây của cựu Đại tá tình báo KGB Viktor Cherkashin với tạp chí trực tuyến Lưu trữ lịch sử gián điệp Nga (EHA) đã “giải mật” phần nào những vụ scandal này.

Thiếu tướng tình báo Nga và công lao trong chiến dịch OLJ

Thiếu tướng tình báo Nga và công lao trong chiến dịch OLJ

Operation Long Jump (Chiến dịch Nhảy xa) hay OLJ do Đức Quốc xã khởi xướng nhằm ám sát đồng thời ba lãnh đạo Đồng minh trong Thế chiến II, J. Stalin (Liên Xô), W.Churchill (Thủ tướng Anh) và Tổng thống Mỹ Roosevelt tại Hội nghị Tehran 1943 đã thất bại do sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan phản gián Đồng minh, đặc biệt là của tình báo Liên Xô.

30 năm săn lùng “Bố già cuối cùng”

30 năm săn lùng “Bố già cuối cùng”

Sau gần 30 năm lẩn trốn, Matteo Messina Denaro, trùm mafia bị truy nã gắt gao nhất nước Ý, bị bắt vào đầu năm 2023. Nhưng việc sa lưới của “bố già cuối cùng” không đồng nghĩa với sự kết thúc của Cosa Nostra, băng đảng mafia ở đảo Sicily, Ý. Đằng sau ông ta là cả một hệ sinh thái tài chính, chính trị và văn hóa im lặng đã giúp mafia Sicily tồn tại, thích nghi và tiếp tục vận hành trong thế kỷ XXI.