Vì đâu nên nỗi “lùm xùm”?

• Cố nhà thơ Xuân Quỳnh sẽ được xét bổ sung giải thưởng Hồ Chí Minh
• Công bố giải thưởng Hồ Chí Minh
• Tiếp tục xét tặng “Giải thưởng Hồ Chí Minh” cho nhà thơ Xuân Quỳnh và Thu Bồn
• Trao giải thưởng Hồ Chí Minh và giải thưởng Nhà nước về KH&CN cho 16 công trình

Từ giữa tháng 1-2017, khi "theo những nguồn tin riêng", một số "cái tên" được tiết lộ đã khiến dư luận dấy lên những câu hỏi chất vấn, nhất là những tên tuổi như nhà thơ Xuân Quỳnh, nhà văn Thu Bồn, nhạc sĩ Thuận Yến, nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn đã không còn nằm trong danh sách cuối cùng...

Thực tế, từ ngày 5-1-2017, Chủ tịch nước đã có các Quyết định kèm theo danh sách những tác giả được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật, nhưng mãi tới ngày 20-1 vừa qua, danh sách này mới được Bộ Văn hóa - Thể thao & Du lịch (VH-TT&DL) cung cấp cho báo chí. Còn trước đó, danh sách này mới được rò rỉ qua đường "tiểu ngạch".

Theo đó, trong quyết định số 42-QĐ/CTN, có 7 tác giả được tặng thưởng giải thưởng Hồ Chí Minh bao gồm: GS.TS. NSND Lê Ngọc Canh (sách: "Đại cương nghệ thuật Múa", "Nghệ thuật múa Chèo", "Nghệ thuật múa tộc người Mạ"); NSND Chu Thúy Quỳnh (các tiết mục múa: "Mùa xuân trên bản H'Mông", "Hoa xuân đất nước", "Hầu văn Xá Thượng Ngàn"); TS Trần Đình Ngôn (Kịch bản sân khấu: "Duyên nợ ba sinh", "Nàng chúa ong", "Những vần thơ thép"); nhà nghiên cứu sân khấu Mịch Quang (sách: "Đặc trưng nghệ thuật Tuồng", "Khơi nguồn mỹ học dân tộc"); GS. NGND Trọng Bằng (ca khúc: "Bão nổi lên rồi", "Chúng ta là chiến sĩ công an", "Vang mãi bản tình ca", "Giao hưởng thơ Người về đem tới niềm vui", Hợp xướng và dàn nhạc giao hưởng "Trường ca Tây Bắc- Điện Biên Phủ"…); TS Doãn Nho (Thanh xướng kịch: "Trẩy hội Đền Hùng", "Hoa Lư Thăng Long - Bài ca dời đô", Giao hưởng "Khúc tưởng niệm", Liên khúc Giao hưởng 3 chương "Chiến thắng"); PGS Chu Minh (các ca khúc: "Tên người đẹp mãi Bến Tre", "Non nước tên Người", "Ngày ấy người đi dặm dài thế kỷ"…).

Các cơ quan chức năng đang tiếp tục xem xét để có thể trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh cho nhà thơ Xuân Quỳnh và nhà thơ Thu Bồn.

Ngoài 7 tác giả vinh dự được trao tặng giải thưởng cao quý này còn có 3 cố tác giả được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh gồm có nhà văn Xuân Thiều (tiểu thuyết thiếu nhi: "Khúc hát mở đầu", tiểu thuyết "Huế mùa mai đỏ"); nhà văn Hữu Mai (tiểu thuyết "Đêm yên tĩnh" ,"Người lữ hành lặng lẽ"); nhạc sĩ Hoàng Hà (Giao hưởng hợp xướng: "Côn Đảo", ca khúc: "Gặp nhau trên đỉnh Trường Sơn", "Cùng hành quân giữa mùa xuân", "Đất nước trọn niềm vui", "Tiếng rừng dương").

Ngoài danh sách nói trên, Chủ tịch nước cũng ký quyết định trao tặng Giải thưởng Nhà nước cho 56 tác giả - đồng tác giả và 11 cố tác giả có đóng góp xuất sắc cho nền văn học, nghệ thuật nước nhà, trong đó có các tên tuổi như Đạo diễn - NSND Nhuệ Giang, nhà viết kịch Chu Thơm, nhà văn Dương Hướng, đạo diễn, NSND Đào Bá Sơn, NGND Hoàng Cương, GS. TS Trần Thế Bảo, NSND Lê Văn Thi, NSND Trần Thế Dân, TS Ngô Phương Lan, KTS Lê Thành Vinh, NSND Hà Bắc, nhà biên kịch Nguyễn Đăng Chương...

Có thể nói, sau 5 đợt xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật bắt đầu từ năm 1996 đến nay, chưa có năm nào không có những vấn đề "lùm xùm" đáng tiếc xảy ra. Đặc biệt là, khi danh sách 10 tác giả đoạt Giải thưởng Hồ Chí Minh được "rỉ tai" nhau ra ngoài từ giữa tháng 1-2017, đặc biệt ở lĩnh vực "nhạy cảm" là văn học chỉ còn lại 2 tác giả là Hữu Mai và Nguyễn Xuân Thiều được giải thưởng khiến dư luận không khỏi ngạc nhiên và gia đình, thân nhân của hai nhà văn quá cố còn lại bức xúc. Bởi theo thông tin được công bố trước đó, nhiều người đã nghĩ rằng, khả năng cố nữ thi sĩ Xuân Quỳnh và cố nhà văn Thu Bồn sẽ là những người được xướng tên là khá cao...

Theo tìm hiểu của phóng viên, từ 25 hồ sơ được đệ trình lên Hội đồng cấp Nhà nước đề nghị xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh, có 18 hồ sơ đủ tiêu chuẩn với trên 90% số phiếu đồng ý từ các thành viên của Hội đồng này, trong đó vẫn có tên nhà thơ Xuân Quỳnh và nhà văn Thu Bồn. Đến khi danh sách này được "gút" lại còn 13 hồ sơ, tờ trình của Bộ VH-TT& DL trình lên Thủ tướng Chính phủ vẫn có tên nhà thơ Xuân Quỳnh và nhà văn Thu Bồn. Nhưng đến danh sách được Chủ tịch nước ký và công bố gần đây nhất thì tên hai tác giả này đã bị "trật ra" sau khi đối chiếu với các quy định tại Khoản 3, Điều 9, Nghị định số 90/2014/NĐ-CP của Chính phủ về "Giải thưởng Hồ Chí Minh", "Giải thưởng Nhà nước" về Văn học nghệ thuật.

Bức xúc trước thông tin nữ thi sĩ Xuân Quỳnh không có tên trong danh sách được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh, PGS Lưu Khánh Thơ - em chồng của nữ thi sĩ Xuân Quỳnh, đồng thời là người trực tiếp kê khai hồ sơ đã có bức "Thư ngỏ" gửi đến một số cơ quan thẩm quyền mong muốn có câu trả lời chính thức "về lý do nhà thơ Xuân Quỳnh không có tên trong danh sách được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt 2016".

Sau đó, bằng những nỗ lực của cá nhân và tình cảm dành cho vợ chồng người anh tài hoa bạc mệnh của mình, PGS Lưu Khánh Thơ - đại diện gia đình của cố tác giả Xuân Quỳnh đã có Đơn đề nghị Thủ tướng Chính phủ và các cơ quan liên quan xem xét hồ sơ đề nghị xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh cho tác giả Xuân Quỳnh do gia đình đã xin được Giấy xác nhận của Hội Nhà văn Việt Nam về việc tập thơ thiếu nhi "Bầu trời trong quả trứng" của tác giả Xuân Quỳnh từng được Giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam năm 1982-1983…

Giống với tâm trạng của PGS Lưu Khánh Thơ, NSƯT Hồ Thanh Hương - vợ của cố nhạc sĩ Thuận Yến cũng tỏ ra ngạc nhiên và bức xúc trước thông tin chồng mình không có tên trong danh sách được vinh danh ở hạng mục Giải thưởng Hồ Chính Minh. Bà Hương cho biết, bà cũng sẽ làm đơn đề nghị xem xét lại trường hợp của chồng mình và những đóng góp đáng kể của ông đối với nền văn học nghệ thuật của nước nhà.

Ngày 24-2 vừa qua, Bộ trưởng Nguyễn Ngọc Thiện đã ký văn bản số 39/BC-BVHTTDL trình Thủ tướng Chính phủ nhằm báo cáo chi tiết về công tác xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2016.

Theo báo cáo được Bộ này đề nghị phổ biến thì: "Ngày 14-2-2017, Bộ VH-TT&DL đã có Tờ trình số 31/TTr-HĐGT trình Thủ tướng Chính phủ xét trình Chủ tịch nước xét tặng "Giải thưởng Hồ Chí Minh" về văn học, nghệ thuật cho 2 cố tác giả: Nguyễn Thị Xuân Quỳnh và Hà Đức Trọng (Thu Bồn), có hồ sơ đủ điều kiện và tỷ lệ phiếu bầu đồng ý từ 90% trở lên của tổng số thành viên Hội đồng cấp Nhà nước. Hồ sơ này tuy thiếu Giải thưởng theo quy định tại Khoản 3 Điều 9 Nghị định số 90/2014/NĐ-CP của Chính phủ nhưng các tác phẩm này được Hội đồng đánh giá có giá trị rất cao về nội dung tư tưởng và hình thức nghệ thuật; có tác dụng to lớn phục vụ sự nghiệp cách mạng, ảnh hưởng rộng lớn và lâu dài trong đời sống xã hội, tác dụng giáo dục và định hướng thẩm mỹ cao cho thanh, thiếu niên; góp phần quan trọng vào việc thay đổi nhận thức của nhân dân trong sự nghiệp phát triển văn học, nghệ thuật, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc".

Đây được xem là nỗ lực đáng ghi nhận của Bộ trưởng Bộ VH-TT&DL trong hoạt động này và thực tế  cho thấy, những quy định tại Khoản 3 Điều 9 Nghị định số 90/2014/NĐ-CP đã bộc lộ những bất cập cần phải có những điều chỉnh kịp thời. Lễ trao Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật đang đến rất gần, dự kiến sẽ diễn ra vào ngày 11-3 tới.