Vai trò trung tâm của ASEAN được tăng cường trong đại dịch COVID-19

Dịch bệnh COVID-19 dường như là một đòn giáng mạnh vào khả năng lãnh đạo toàn cầu của Mỹ và Trung Quốc. Quả thực, sẽ là quá sớm để biết thế giới hậu COVID-19 sẽ ra sao nhưng với ASEAN, tổ chức này dường như đang tận dụng tốt cơ hội trong đại dịch để củng cố vai trò trung tâm của mình.

Căng thẳng Mỹ-Trung làm giảm thiểu vai trò lãnh đạo toàn cầu

Quan hệ Mỹ-Trung đã ở trong tình trạng bất ổn hơn một thập kỷ qua với những căng thẳng thương mại đã tồn tại từ lâu, những cáo buộc về việc Trung Quốc ăn cắp công nghệ và việc nước này đẩy mạnh chính sách quân sự. Đại dịch COVID-19 càng khoét sâu mâu thuẫn, đẩy quan hệ giữa hai nước xuống đáy.

Ngày 27/4, Tổng thống Trump cho biết ông sẽ cân nhắc việc yêu cầu Trung Quốc bồi thường đáng kể vì virus “lẽ ra có thể được ngăn chặn ngay từ nơi bắt nguồn”. Ngày 16-5, báo Wall Street Journal đưa tin, gần như toàn bộ các quan chức trong chính quyền Mỹ đều chấp nhận lập trường thù địch hoặc từ bỏ các chương trình hợp tác đã có với Bắc Kinh.

ASEAN đang có cơ hội thể hiện vai trò kết nối trung tâm của mình. Ảnh: TTXVN.

ASEAN đang có cơ hội thể hiện vai trò kết nối trung tâm của mình. Ảnh: TTXVN.

Thế kỷ 20, Mỹ đã nắm vai trò lãnh đạo trong ứng phó với các cuộc khủng hoảng toàn cầu. Tuy nhiên, dù khủng hoảng do đại dịch đang hết sức cấp bách, Mỹ đã thoái thác vai trò đứng đầu. Thay vì thúc đẩy việc duy trì trật tự trong hệ thống thương mại quốc tế mở, cường quốc kinh tế số một thế giới đã đẩy mạnh xung đột thương mại Mỹ-Trung, áp đặt thêm các rào cản và hạn chế thương mại.

Chính sách “nước Mỹ trước hết” đã cản trở việc Mỹ đi đầu xây dựng liên minh toàn cầu đối phó với đại dịch. Tổng thống Donald Trump kiên quyết cho rằng vaccine chống COVID-19 phải được sản xuất trên đất Mỹ, đồng thời tranh giành các chuyến hàng vật tư y tế của Canada, Pháp và Đức.

Về phía Trung Quốc, thông qua việc tổ chức Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc với gần 3.000 đại biểu Quốc hội từ 22 đến 28/5, Bắc Kinh muốn gửi đi thông điệp, cuộc khủng hoảng COVID-19 đã được kiểm soát. Thủ tướng Lý Khắc Cường cho biết Trung Quốc sẽ tiếp tục có cách tiếp cận khoa học, cởi mở và minh bạch trong công tác ứng phó với dịch bệnh viêm đường hô hấp cấp này.

Dẫu vậy, các chuyên gia cho rằng Trung Quốc cũng chưa sẵn sàng đóng vai trò này, cả từ góc độ khả năng và ý chí nhận trách nhiệm lãnh đạo tương xứng với sức nặng kinh tế. Việc hai nước này không quan tâm hoặc chưa sẵn sàng nhận trách nhiệm đi đầu chống đại dịch tạo ra một khoảng trống quyền lực trên toàn cầu.

Ứng phó với đại dịch khẳng định vai trò trung tâm của ASEAN

Người ta đã tốn rất nhiều giấy mực để dự đoán về việc liệu Trung Quốc hay Mỹ sẽ nổi lên với tầm ảnh hưởng và uy thế lớn hơn trong một thế giới hậu COVID-19, đặc biệt là ở khu vực Đông Nam Á, một khu vực chủ chốt trong cuộc cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Trong số những sự kiện đã diễn ra, kể cả chính sách ngoại giao y tế được nhiều người bàn tán của Trung Quốc, không gì có thể làm thay đổi căn bản dư luận hoặc các dàn xếp chính sách đối ngoại ở Đông Nam Á.

Cả Mỹ và Trung Quốc đều có những nỗ lực đáng chú ý nhằm hỗ trợ 10 nước thành viên ASEAN khi những nước này phải đối phó với đại dịch. Tuy nhiên, dù được đánh giá cao nhưng những nỗ lực này vẫn không thể làm suy chuyển thế cân bằng địa chính trị ở bất kỳ quốc gia Đông Nam Á nào.

Đối với ASEAN, điều gì là đúng trước khi đại dịch diễn ra cũng sẽ đúng sau khi đại dịch kết thúc: Cả Mỹ và Trung Quốc  đều là các đối tác vô cùng quan trọng và do đó, các nước ASEAN sẽ cố gắng hết sức để duy trì sự cân bằng trong mối quan hệ với cả hai cường quốc này, hành động thận trọng và tránh bị lôi kéo về bất cứ phe nào.

Câu hỏi mang tính hiện sinh cho ASEAN là liệu chiến lược này có còn khả thi trong một thế giới hậu COVID-19 hay không?

Khu vực Đông Nam Á có rất nhiều nước lớn cạnh tranh với nhau và muốn gạt những nước lớn này ra khỏi Đông Nam Á là điều không thể và không thực tế. Tuy nhiên, cung cấp diễn đàn và kênh tiếp xúc cho các nước lớn lại là lựa chọn khả thi. Điều này giống như vai trò trung tâm mang tính chức năng mà nhiều học giả đã đề cập. Cả Mỹ và Trung Quốc đều muốn nắm cơ hội lợi dụng đại dịch để giành lợi thế bằng những chiêu tuyên truyền với ý định thuyết phục ASEAN rằng họ là đối tác đáng tin cậy hơn và có giá trị hơn.

Dẫu vậy, dịch bệnh COVID-19 có thể đã làm gia tăng sự ngờ vực của ASEAN đối với hai cường quốc này. Khi dịch bệnh COVID-19 bắt đầu có dấu hiệu bùng phát, cách hành xử sai lầm của Trung Quốc về sự thiếu minh bạch trước những lời chỉ trích của dư luận cũng như cách xử lý khủng hoảng lộn xộn và thiếu nhất quán của chính quyền Tổng thống Trump càng khiến cho các nước ASEAN thúc đẩy nỗ lực xác định vị thế của chính mình.

Cùng với việc phạm vi cạnh tranh chiến lược Trung-Mỹ ngày càng rộng, mức độ ngày càng sâu hơn, các nước Đông Nam Á thực sự không muốn phải lựa chọn đứng về bên nào. Một mặt, các quốc gia ASEAN vẫn giữ thái độ cảnh giác trước ảnh hưởng từ sự trỗi dậy của Trung Quốc.

Mặt khác, các nước ASEAN luôn thực hiện sách lược cân bằng nước lớn, tăng cường sức đề kháng trước tác động từ cạnh tranh Trung-Mỹ. 

Trong cuộc thăm dò dư luận vào tháng 3/2020 của Viện Nghiên cứu Đông Nam Á tại Singapore (ISEAS), đa số nhận định ASEAN cần tăng cường tính linh hoạt và đoàn kết để kiểm soát những khác biệt căn bản gây chia rẽ ở khu vực.

Đến nay, ASEAN đã cố gắng duy trì vai trò trung tâm trong khuôn khổ hợp tác khu vực và phần lớn các nước thành viên ASEAN thực hiện chiến lược cân bằng nước lớn. Trong bối cảnh đại dịch COVID-19 diễn biến phức tạp trong khu vực và trên thế giới, những thách thức về an ninh vẫn đang tồn tại, ASEAN vẫn có những cách hoạt động tham vấn của mình để có thể phát huy được vai trò trung tâm ở mức cao nhất có thể.

Điển hình là trong công tác ứng phó với dịch bệnh COVID-19, trên cương vị Chủ tịch ASEAN 2020, Việt Nam đã nỗ lực thúc đẩy đoàn kết, chủ động thích ứng của ASEAN trước dịch bệnh.

Tại các hội nghị Cấp cao đặc biệt trực tuyến ASEAN và ASEAN+3 về ứng phó với dịch bệnh COVID-19, các nhà lãnh đạo khẳng định đoàn kết và hợp tác chính là sức mạnh giúp ASEAN chiến thắng đại dịch COVID-19, cùng nhau đề ra các biện pháp hợp tác cụ thể nhằm kiểm soát, ngăn chặn, giảm thiểu các tác động về kinh tế-xã hội của dịch bệnh, đồng thời bảo đảm sự phát triển năng động, bền vững của khu vực về dài hạn.

Thanh Bình

Các tin khác

Kỳ vọng khác biệt từ nỗ lực duy trì đối thoại Mỹ - Trung Quốc

Kỳ vọng khác biệt từ nỗ lực duy trì đối thoại Mỹ - Trung Quốc

Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump từ ngày 13-15/5 tới đang thu hút sự quan tâm rộng rãi của cộng đồng quốc tế. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới tiếp tục gia tăng, hội nghị thượng đỉnh tại Bắc Kinh được đánh giá khó tạo ra đột phá mang tính lịch sử, nhưng vẫn được kỳ vọng sẽ góp phần duy trì các “lan can an toàn”, hạn chế nguy cơ đối đầu vượt tầm kiểm soát và tạo thêm dư địa ổn định cho kinh tế toàn cầu.

WHO trấn an dư luận trước cuộc sơ tán tàu có virus Hanta

WHO trấn an dư luận trước cuộc sơ tán tàu có virus Hanta

Sự hiện diện của người đứng đầu WHO diễn ra ngay trước thời điểm sơ tán hành khách khỏi con tàu du lịch MV Hondius, nơi phát hiện virus Hanta khiến ba người tử vong, không chỉ mang tính chất giám sát chuyên môn mà còn là một động thái chính trị và nhân đạo quan trọng nhằm đảm bảo sự an toàn tuyệt đối cho cư dân địa phương cũng như gần 150 hành khách đang mắc kẹt trên tàu.

EU, Brazil và Trung Quốc bắt tay lập liên minh carbon toàn cầu

EU, Brazil và Trung Quốc bắt tay lập liên minh carbon toàn cầu

Liên minh châu Âu (EU), Brazil và Trung Quốc mới đây chính thức ra mắt “Liên minh mở về thị trường carbon bắt buộc” trong lễ ký kết diễn ra tại thành phố Florence của Italy, đánh dấu bước tiến mới trong nỗ lực tăng cường hợp tác quốc tế nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu và thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp.

Chuyên gia: Virus Hanta nguy hiểm, nhưng không lây lan như COVID-19

Chuyên gia: Virus Hanta nguy hiểm, nhưng không lây lan như COVID-19

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và nhiều chuyên gia nhận định ổ dịch virus Hanta trên tàu du lịch vượt Đại Tây Dương nguy hiểm, nhưng không lây lan như virus SARS-CoV-2 gây ra đại dịch COVID-19. Hiện các nước đang khẩn trương truy vết tiếp xúc để hạn chế tối đa số ca mắc mới.

Châu Á chật vật ứng phó cú sốc năng lượng từ chiến sự Trung Đông

Châu Á chật vật ứng phó cú sốc năng lượng từ chiến sự Trung Đông

Cuộc xung đột tại Trung Đông đang đẩy khu vực châu Á – nơi tiêu thụ dầu mỏ lớn nhất thế giới – vào một phép thử về năng lực ứng phó khủng hoảng năng lượng. Trong bối cảnh nguồn cung bị gián đoạn nghiêm trọng, nhiều chính phủ trong khu vực đang gấp rút triển khai các biện pháp nhằm tìm kiếm nguồn thay thế, ổn định thị trường và giảm thiểu tác động lan tỏa đến tăng trưởng kinh tế.

Mỹ-Iran tiếp tục căng thẳng, nút thắt Hormuz chưa thể tháo gỡ

Mỹ-Iran tiếp tục căng thẳng, nút thắt Hormuz chưa thể tháo gỡ

Căng thẳng tại khu vực Trung Đông tiếp tục gia tăng khi Iran ngày 4/5 phát đi cảnh báo cứng rắn đối với các lực lượng Mỹ, yêu cầu không tiến vào eo biển Hormuz, trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump tuyên bố Washington sẽ triển khai chiến dịch hỗ trợ các tàu bị mắc kẹt trong khu vực do ảnh hưởng của xung đột Mỹ - Israel với Iran.

Bước ngoặt lớn trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương

Bước ngoặt lớn trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương

Liên minh giữa Mỹ và châu Âu, với nòng cốt là NATO, nhiều thập niên được xem là trụ cột bảo đảm an ninh phương Tây. Tuy nhiên, những bất đồng ngày càng sâu sắc liên quan tới tình hình Trung Đông đang khiến mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương rạn nứt.

Nga đề xuất tiếp quản uranium của Iran: Phương án cũ trong cục diện mới

Nga đề xuất tiếp quản uranium của Iran: Phương án cũ trong cục diện mới

Trong bối cảnh chảo lửa Trung Đông vẫn chưa hạ nhiệt, hồ sơ hạt nhân Iran một lần nữa trở thành tâm điểm của các nỗ lực ngoại giao quốc tế. Mới đây, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cho biết đang tiến hành đàm phán với Nga và một số quốc gia về khả năng đưa uranium làm giàu ra khỏi lãnh thổ Iran. Động thái này diễn ra khi Washington liên tục đặt điều kiện Tehran phải từ bỏ kho dự trữ và đình chỉ việc làm giàu uranium như một chìa khóa then chốt cho bất kỳ giải pháp hòa bình nào.

Mỹ duy trì phong tỏa Iran, bế tắc hạt nhân kéo dài, giá dầu tăng mạnh

Mỹ duy trì phong tỏa Iran, bế tắc hạt nhân kéo dài, giá dầu tăng mạnh

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ tiếp tục duy trì phong tỏa hải quân đối với Iran cho đến khi đạt được một thỏa thuận về chương trình hạt nhân, trong bối cảnh căng thẳng giữa hai nước chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ bất ổn kéo dài tại khu vực Trung Đông và tác động lan rộng tới kinh tế toàn cầu.

Thấy gì từ cú xoay trục của Abu Dhabi?

Thấy gì từ cú xoay trục của Abu Dhabi?

Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) tuyên bố rời Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ và cơ chế OPEC+ sau 60 năm là thành viên, nhấn mạnh ưu tiên lợi ích quốc gia. Động thái này được giới phân tích đánh giá có thể tạo hiệu ứng dây chuyền trong nội bộ liên minh dầu mỏ, đồng thời làm gia tăng những toan tính địa chính trị và mang lại ưu thế cho Mỹ.

Nguy cơ đổ vỡ lệnh ngừng bắn mong manh giữa Pakistan và Afghanistan

Nguy cơ đổ vỡ lệnh ngừng bắn mong manh giữa Pakistan và Afghanistan

Căng thẳng ngoại giao và quân sự giữa Pakistan và Afghanistan vừa có bước leo thang nguy hiểm mới khi hai bên liên tiếp cáo buộc nhau tiến hành các cuộc tấn công xuyên biên giới, đe dọa phá vỡ thỏa thuận ngừng bắn mong manh được thiết lập hồi tháng 3 vừa qua.

Bước khởi đầu cho tiến trình chính trị mới ở dải Gaza

Bước khởi đầu cho tiến trình chính trị mới ở dải Gaza

Người Palestine tại khu vực Deir al-Balah thuộc dải Gaza lần đầu tiên tham gia một cuộc bầu cử địa phương sau hai thập kỷ gián đoạn, động thái được mô tả là bước tiến trong nỗ lực khôi phục đời sống chính trị và các thiết chế dân sự tại vùng lãnh thổ bị xung đột tàn phá.

Bài toán sức bền của Iran trong vòng siết tại Hormuz

Bài toán sức bền của Iran trong vòng siết tại Hormuz

Gần hai tháng kể từ ngày xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran nổ ra tại Trung Đông, Tehran được cho là vẫn đang vận dụng chiến thuật bất đối xứng, tận dụng lợi thế địa lý và khả năng gây gián đoạn để bù đắp chênh lệch sức mạnh. Tuy nhiên, gần đây, khi Washington tuyên bố phong tỏa các cảng biển Iran và triển khai đồng thời ba nhóm tàu sân bay cùng hàng chục nghìn binh sĩ tới khu vực – đặt ra một câu hỏi lớn rằng liệu Tehran có thể cầm cự được bao lâu trong vòng siết ngày càng khép chặt tại eo biển Hormuz?

Báo chí Hàn Quốc: Tổng thống Lee muốn cùng Việt Nam tạo nên “kỳ tích sông Hồng”

Báo chí Hàn Quốc: Tổng thống Lee muốn cùng Việt Nam tạo nên “kỳ tích sông Hồng”

Truyền thông Hàn Quốc dẫn lời Tổng thống Lee Jae Myung ví von dòng sông Hàn và sông Hồng như đang hòa nhịp, biểu trưng cho sự gắn kết giữa hai dân tộc. Trong khi đó, dư luận nước này cũng đặc biệt chú ý tới chia sẻ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khi so sánh tương đậu nành Doenjang với tương Bần Việt Nam – càng ủ lâu càng đậm đà, như một ẩn dụ cho tình hữu nghị Việt Nam – Hàn Quốc ngày càng bền chặt theo thời gian.

EU gia cố “lá chắn chung” giữa sóng gió an ninh châu Âu

EU gia cố “lá chắn chung” giữa sóng gió an ninh châu Âu

Liên minh châu Âu (EU) nhóm họp thượng đỉnh đột xuất với nội dung then chốt xoay quanh cách thức vận dụng điều khoản phòng thủ chung giữa các thành viên khi một nước bị tấn công quân sự. Đây được xem là chủ đề nóng bỏng ở thời điểm quan hệ xuyên Đại Tây Dương có những rạn nứt.

Liên hợp quốc trước vận hội cải tổ lịch sử

Liên hợp quốc trước vận hội cải tổ lịch sử

Nhiệm kỳ của Tổng Thư ký Liên hợp quốc (LHQ) thứ 10 sẽ bắt đầu vào năm 2027, trong bối cảnh tổ chức đa phương lớn nhất hành tinh đối mặt nhiều khó khăn, từ xung đột vũ trang leo thang đến khủng hoảng niềm tin và tài chính chưa từng có. Đây không chỉ là một cuộc bầu cử nhân sự, mà là cuộc đua tìm kiếm một “kiến trúc sư” đủ tầm vóc để tái thiết lập trật tự thế giới trong một kỷ nguyên đầy biến động.

Dầu loang trên vịnh Ba Tư nhìn rõ từ không gian, cảnh báo hệ lụy khó lường

Dầu loang trên vịnh Ba Tư nhìn rõ từ không gian, cảnh báo hệ lụy khó lường

Những hình ảnh vệ tinh mới nhất được công bố bởi Cơ quan Vũ trụ châu Âu cho thấy các vệt dầu loang diện rộng trên vịnh Ba Tư có thể quan sát rõ từ không gian. Diễn biến này không chỉ phản ánh mức độ nghiêm trọng của ô nhiễm môi trường biển, mà còn làm dấy lên lo ngại về những tác động lâu dài đối với hệ sinh thái, chuỗi cung ứng năng lượng và an ninh khu vực.

Cơ hội ngoại giao mong manh giữa căng thẳng Trung Đông

Cơ hội ngoại giao mong manh giữa căng thẳng Trung Đông

Tổng thống Donald Trump ngày 21/4 tuyên bố gia hạn thỏa thuận ngừng bắn với Iran, trong khi chính quyền Washington đồng thời áp đặt một vòng trừng phạt mới nhằm gia tăng sức ép đối với Tehran trước thềm các cuộc đàm phán quan trọng dự kiến diễn ra tại Pakistan. Động thái này phản ánh chiến lược vừa kiềm chế xung đột quân sự, vừa tăng đòn bẩy kinh tế nhằm buộc Iran nhượng bộ trên bàn thương lượng.