Trung Quốc và giấc mơ trở thành trung tâm AI toàn cầu

Trung Quốc vừa công bố ý tưởng thành lập một "tổ chức hợp tác trí tuệ nhân tạo (AI) thế giới", với trụ sở tại Thượng Hải nhằm thúc đẩy phối hợp toàn cầu về quản trị AI. Kế hoạch trên được Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường đưa ra tại Hội nghị AI thế giới (WAIC) 2025 diễn ra hôm 26/7 ở Thượng Hải.

Phát biểu tại sự kiện này, Thủ tướng Lý Cường nhấn mạnh, nếu thiếu một khung khổ quản trị toàn cầu, AI sẽ trở thành "cuộc chơi độc quyền" của một số quốc gia và tập đoàn công nghệ. Điểm nhấn của đề xuất là "Kế hoạch Hành động 13 điểm" kêu gọi phát triển mã nguồn mở, chia sẻ dữ liệu xuyên biên giới, xây dựng diễn đàn đối thoại quốc tế và hạ tầng điện toán đám mây hỗ trợ các nước đang phát triển.

Trung Quốc cam kết khuyến khích mô hình AI mở và hợp tác toàn diện, với sự tham gia của chính phủ, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp và giới nghiên cứu. Đây là bước tiếp nối của các sáng kiến trước như "Sáng kiến Quản trị AI Toàn cầu" và "Tuyên bố Thượng Hải về AI", đồng thời là thông điệp mạnh mẽ về việc Bắc Kinh sẵn sàng dẫn dắt một trật tự AI đa phương. Việc chọn Thượng Hải làm trụ sở không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng, mà còn giúp Trung Quốc củng cố vị thế là trung tâm điều phối các quy chuẩn công nghệ trong tương lai.

Trung Quốc và giấc mơ trở thành trung tâm AI toàn cầu -0
Địa điểm tổ chức WAIC 2025 tại Thượng Hải.

Sáng kiến này nhận được sự quan tâm đáng kể từ giới chuyên gia. "Cha đẻ của AI" Geoffrey Hinton tại WAIC đã nhấn mạnh rằng, hợp tác quốc tế về an toàn AI là "lợi ích sống còn" của nhân loại. Theo ông, các nước có thể cạnh tranh công nghệ, nhưng phải sẵn sàng chia sẻ các phương pháp kiểm soát rủi ro và cơ chế an toàn. Ông ví sự phát triển AI siêu thông minh như "nuôi hổ" và cảnh báo cần dạy AI "làm điều đúng" để tránh hậu quả khó kiểm soát. Sự hiện diện của ông và việc ký kết "Đồng thuận An toàn AI Thượng Hải" được coi là dấu hiệu ủng hộ đáng kể cho sáng kiến của Bắc Kinh.

Bày tỏ sự đồng thuận, Cựu CEO Google Eric Schmidt ca ngợi xu hướng AI mã nguồn mở ở Trung Quốc và nhấn mạnh việc tích hợp "lan can an toàn" ngay từ giai đoạn huấn luyện. Ông cảnh báo vài năm tới AI có thể tự cải tiến với tốc độ nhanh, và "chỉ có hợp tác quốc tế mới giúp nhân loại kiểm soát được sức mạnh công nghệ". Sự ủng hộ của những nhân vật hàng đầu như Hinton và Schmidt phần nào củng cố tính chính danh của sáng kiến này trong cộng đồng khoa học và công nghệ.

Tuy nhiên, phản ứng chính trị từ phương Tây vẫn còn dè dặt. Mỹ và đồng minh đã hình thành các cơ chế quản trị AI riêng như GPAI trong OECD và tiến trình Hiroshima của G7. Một tổ chức do Trung Quốc dẫn dắt có thể bị xem là công cụ để Bắc Kinh gia tăng ảnh hưởng và thúc đẩy tiêu chuẩn có lợi cho mình.

Giới phân tích của Brookings nhận định rằng, các liên minh hẹp giữa các quốc gia "cùng chí hướng" dễ đạt đồng thuận hơn so với một cơ chế bao trùm nhiều nước với lợi ích đối nghịch. Liên minh châu Âu (EU), với khung pháp lý nghiêm ngặt như Đạo luật AI, cũng tỏ ra thận trọng. Dù chưa có tuyên bố công khai phản đối, sự im lặng của phương Tây cho thấy tổ chức này khó nhận được sự tham gia tích cực từ Mỹ và EU trong giai đoạn đầu.

Ngược lại, các quốc gia đang phát triển và nhiều tổ chức quốc tế lại đánh giá cao thông điệp "AI cho tất cả" của Trung Quốc. Đại diện hơn 30 quốc gia, trong đó có Nga, Nam Phi, Qatar và Hàn Quốc, đã tham dự các buổi tọa đàm về sáng kiến này. Bắc Kinh nhấn mạnh việc chia sẻ lợi ích công nghệ với các nước Nam bán cầu, cam kết hỗ trợ hạ tầng và đào tạo nhân lực AI, điều này nhận được sự hưởng ứng của nhiều nước vốn lo ngại bị bỏ lại phía sau trong cuộc cách mạng công nghệ.

Các tổ chức quốc tế như Liên hợp quốc (LHQ), Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của LHQ (UNESCO) hay Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) đều theo dõi chặt chẽ động thái này. LHQ từ lâu đã thảo luận khả năng thành lập cơ quan giám sát AI ở tầm toàn cầu, tương tự mô hình IAEA. UNESCO, với vai trò tiên phong về đạo đức AI, coi đây là cơ hội thúc đẩy các nguyên tắc mà tổ chức đã đề xuất thành hành động cụ thể, miễn là đảm bảo minh bạch và nhân quyền. OECD, vốn xây dựng bộ nguyên tắc AI từ năm 2019, quan tâm tới việc tránh xung đột tiêu chuẩn và có thể phối hợp nếu sáng kiến này được ủng hộ rộng rãi.

Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) cũng nhấn mạnh sự cần thiết của cách tiếp cận "đa bên" với sự tham gia của doanh nghiệp và xã hội dân sự. Về mặt chiến lược, sáng kiến này giúp Trung Quốc khẳng định vị thế "nhà lãnh đạo công nghệ có trách nhiệm", đồng thời tạo nền tảng mở rộng ảnh hưởng tới các nước đang phát triển.

Đặt trụ sở tại Thượng Hải không chỉ gia tăng sức hút công nghệ mà còn cho phép Trung Quốc tham gia sâu hơn vào việc định hình các quy chuẩn toàn cầu. Đây cũng là phản ứng trực tiếp trước các hạn chế xuất khẩu chip và công nghệ AI của Mỹ. Bắc Kinh muốn chứng minh không chỉ đứng vững mà còn sẵn sàng thiết lập một trật tự hợp tác thay thế, trong đó mô hình AI mở là công cụ quan trọng. Tuy vậy, nhiều chuyên gia quốc tế cảnh báo về những nghi ngại xoay quanh tính minh bạch và động cơ của Trung Quốc.

Một số quốc gia phương Tây lo ngại rằng các nguyên tắc do Bắc Kinh đề xuất có thể phản ánh ưu tiên kiểm soát của nhà nước, hơn là các giá trị phổ quát như quyền riêng tư và tự do thông tin. Nguy cơ hình thành hai hệ thống quản trị AI song song - một do phương Tây dẫn dắt, một do Trung Quốc - có thể làm trật tự công nghệ thêm phân mảnh. Khi đó, doanh nghiệp và quốc gia có thể chọn tuân thủ hệ thống "mềm" hơn, gây ra tình trạng "chảy chạy luật lệ" và làm suy yếu mục tiêu xây dựng AI an toàn, công bằng cho toàn nhân loại.

Thành công của tổ chức AI toàn cầu do Trung Quốc đề xuất sẽ phụ thuộc lớn vào khả năng dung hòa lợi ích giữa các cường quốc và việc tích hợp với các cơ chế sẵn có như UNESCO, OECD hay WEF. Nếu minh bạch và toàn diện, nó có thể trở thành bước tiến quan trọng cho một trật tự AI đa phương. Ngược lại, nếu bị xem là công cụ chính trị, sáng kiến này khó đạt được sự đồng thuận quốc tế cần thiết.

Khổng Hà

Các tin khác

Sự điều chỉnh nhân sự từ Lãnh tụ Tối cao Iran mang thông điệp gì?

Sự điều chỉnh nhân sự từ Lãnh tụ Tối cao Iran mang thông điệp gì?

Giữa thời điểm Iran đứng trước những quyết định then chốt về eo biển Hormuz và đàm phán với Mỹ, việc Lãnh tụ tối cao đưa cựu Tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran Mohsen Rezaei trở lại trung tâm hoạch định an ninh phản ánh những tính toán đáng chú ý của Tehran.

Thoả thuận Iran - Oman liệu có đủ để tháo nút thắt Hormuz?

Thoả thuận Iran - Oman liệu có đủ để tháo nút thắt Hormuz?

Iran cho biết, đàm phán với Oman về một cơ chế hàng hải mới tại eo biển Hormuz đang tiến gần tới thỏa thuận, song Tehran cảnh báo việc đạt được thỏa thuận với Muscat chưa đủ để tuyến đường biển chiến lược này được khơi thông hoàn toàn.

Washington phủ nhận lo ngại kho vũ khí suy giảm nghiêm trọng

Washington phủ nhận lo ngại kho vũ khí suy giảm nghiêm trọng

Nhà Trắng và Lầu Năm Góc vừa lên tiếng bác bỏ những báo cáo gần đây của loạt hãng tin cho rằng kho vũ khí tấn công và phòng thủ của Mỹ đã sụt giảm xuống mức nguy hiểm sau 5 tháng chiến sự với Iran. Bất chấp những tuyên bố trấn an từ giới chức, các chuyên gia cảnh báo tình trạng thiếu hụt đạn tên lửa phòng không, đặc biệt là hệ thống Patriot và THAAD, có thể đặt lực lượng Mỹ và các đồng minh vào tình thế rủi ro cao.

Thoả thuận khôi phục Hormuz – Phép thử 48 giờ của Washington và Tehran

Thoả thuận khôi phục Hormuz – Phép thử 48 giờ của Washington và Tehran

Sau nhiều tháng đối đầu quân sự, Mỹ và Iran đang tiến rất gần tới một thỏa thuận nhằm khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, đằng sau những tín hiệu lạc quan là cuộc mặc cả phức tạp về quyền kiểm soát tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới.

Sau cú sốc Ceuta, EU tìm cách "vá" rạn nứt về di cư

Sau cú sốc Ceuta, EU tìm cách "vá" rạn nứt về di cư

Làn sóng hàng chục nghìn người di cư tràn vào vùng lãnh thổ Ceuta chỉ trong vài ngày đã khiến khu vực biên giới của Tây Ban Nha rơi vào tình trạng hỗn loạn, đồng thời trở thành phép thử đầu tiên đối với Hiệp ước Di cư và Tị nạn mới của Liên minh châu Âu (EU).

Mỹ tạm gác lựa chọn quân sự để tìm lối thoát cho khủng hoảng

Mỹ tạm gác lựa chọn quân sự để tìm lối thoát cho khủng hoảng

Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây tuyên bố Washington và Tehran sẽ bước vào một vòng đàm phán mới dự kiến diễn ra vào chiều 3/8 (giờ địa phương), động thái được đưa ra ngay sau khi ông hủy bỏ chiến dịch không kích mạnh tay nhắm vào Iran ở những phút cuối cùng. Quyết định đình chiến nhường chỗ cho ngoại giao không chỉ đánh dấu sự thay đổi quan trọng trong cuộc đối đầu dai dẳng Mỹ - Iran, mà còn cứu vãn thị trường năng lượng toàn cầu khỏi một cú sốc tồi tệ.

Ceuta "thất thủ", châu Âu có rơi vào một cuộc khủng hoảng mới?

Ceuta "thất thủ", châu Âu có rơi vào một cuộc khủng hoảng mới?

Hàng chục ngàn người ùn ùn vượt qua biên giới từ Morocco vào thành phố tự trị Ceuta của Tây Ban Nha trong hai ngày, khiến vùng lãnh thổ nhỏ bé ở cửa ngõ châu Âu rơi vào cảnh hỗn loạn. Tuy nhiên, khác với cuộc khủng hoảng năm 2015, châu Âu hiện sở hữu một hệ thống kiểm soát biên giới và chính sách nhập cư chặt chẽ hơn, khiến làn sóng di cư lần này khó lan rộng ra toàn lục địa.

Dải Gaza trước ngưỡng cửa hòa bình

Dải Gaza trước ngưỡng cửa hòa bình

Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo Hội đồng Hòa bình đã đạt thỏa thuận lịch sử với phong trào Hamas và các nhóm vũ trang người Palestine về lộ trình giải giáp dải Gaza, mở đường thiết lập hòa bình lâu dài tại vùng lãnh thổ.

Tính toán của Iran khi chủ động tập kích căn cứ Mỹ tại Trung Đông

Tính toán của Iran khi chủ động tập kích căn cứ Mỹ tại Trung Đông

Mới đây, Iran đã chủ động tấn công các căn cứ Mỹ tại Trung Đông, dẫn đến việc "đáp trả mạnh mẽ" từ phía Washington nhằm vào nhiều địa điểm ở khu vực phía Nam nước này. Động thái trên không chỉ đánh dấu một vòng leo thang mới trong căng thẳng Mỹ - Iran, mà còn phản ánh sự điều chỉnh đáng chú ý trong cách tiếp cận của Tehran.

Mở rộng không gian phát triển tại thị trường tỷ dân

Mở rộng không gian phát triển tại thị trường tỷ dân

Trong thời đại ngày nay, đối ngoại tiếp tục giữ vai trò tiên phong trong việc tạo lập, giữ vững môi trường hòa bình và huy động tối đa các nguồn lực bên ngoài phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước. Trong bức tranh chiến lược đó, châu Phi, tiêu biểu là Tanzania và Angola, đang nổi lên như những đối tác đầy tiềm năng và là cánh cửa quan trọng để Việt Nam mở rộng không gian phát triển, đa dạng hóa thị trường toàn cầu.

Cơ hội tháo nút thắt Hormuz từ sáng kiến mới của Oman

Cơ hội tháo nút thắt Hormuz từ sáng kiến mới của Oman

Việc Oman gửi tới Iran một kế hoạch được các nước Vùng Vịnh hậu thuẫn nhằm quản lý eo biển Hormuz có thể xem là nỗ lực ngoại giao đáng chú ý nhất trong những tuần gần đây, nhằm xử lý điểm nghẽn lớn của tiến trình giảm căng thẳng tại Trung Đông.

Mỹ và Iran tạm ngừng leo thang căng thẳng, hé mở hy vọng ngoại giao

Mỹ và Iran tạm ngừng leo thang căng thẳng, hé mở hy vọng ngoại giao

Mỹ và Iran bước sang ngày thứ hai tạm ngừng các cuộc tấn công nhằm vào nhau, trong bối cảnh xung đột từng đứng bên bờ vực vượt ngoài tầm kiểm soát. Khoảng lặng hiếm hoi sau hai tuần giao tranh với các cuộc không kích ban đêm của Mỹ nhằm vào Iran cùng các đòn đáp trả của Tehran nhằm vào các đồng minh của Washington ở Vùng Vịnh đã làm dấy lên hy vọng hai bên có thể quay trở lại bàn đàm phán.

Ai sẽ dẫn dắt Liên hợp quốc sau Tổng Thư ký António Guterres?

Ai sẽ dẫn dắt Liên hợp quốc sau Tổng Thư ký António Guterres?

Sau gần 10 năm lãnh đạo Liên hợp quốc, Tổng Thư ký António Guterres sẽ kết thúc nhiệm kỳ thứ hai vào cuối năm 2026. Trong bối cảnh đó, cuộc đua tìm người kế nhiệm đã bước vào giai đoạn quyết định, khi sáu ứng viên lần đầu tiên cùng trình bày tầm nhìn về tương lai của tổ chức đa phương lớn nhất thế giới, trước thềm các vòng thăm dò quan trọng tại Hội đồng Bảo an.

Cộng đồng quốc tế bày tỏ quan ngại khi Biển Đỏ lại dậy sóng

Cộng đồng quốc tế bày tỏ quan ngại khi Biển Đỏ lại dậy sóng

Liên hợp quốc cùng nhiều tổ chức quốc tế đã đồng loạt bày tỏ quan ngại sau khi lực lượng Houthi nối lại các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại trên Biển Đỏ. Các cảnh báo cho rằng diễn biến mới không chỉ đe dọa an ninh hàng hải mà còn có nguy cơ kéo Yemen trở lại vòng xoáy xung đột sau nhiều năm tương đối lắng dịu.

Cháy rừng lan rộng, thời tiết cực đoan nối tiếp tại châu Âu

Cháy rừng lan rộng, thời tiết cực đoan nối tiếp tại châu Âu

Châu Âu đang phải đối mặt với một trong những mùa hè khắc nghiệt nhất trong nhiều năm trở lại đây khi các đợt nắng nóng kéo dài liên tiếp đẩy nguy cơ cháy rừng lên mức báo động, trong khi nhiều khu vực khác lại hứng chịu các cơn dông, mưa đá và thời tiết cực đoan. Từ Tây Ban Nha, Pháp đến khu vực Balkan, lực lượng cứu hỏa và chính quyền các nước đang phải chạy đua với thời gian nhằm kiểm soát các thảm họa thiên nhiên ngày càng nghiêm trọng.