Trò chơi “đuổi bắt” giữa Mỹ và Trung Quốc nên dừng lại

Sau 70 năm, bối cảnh kinh tế và chính trị thế giới đã thay đổi. Cả Mỹ và Trung Quốc đều chịu những ràng buộc về hệ thống và cấu trúc. Thay vì đối đầu và cạnh tranh quyền lực, sự cấp bách của các vấn đề toàn cầu đòi hỏi Washington và Bắc Kinh phải thu hẹp bất đồng và chung tay gánh vác trách nhiệm.

Cạnh tranh vai trò dẫn đầu

Bất chấp những con đường khác nhau mà Mỹ và Trung Quốc đang theo đuổi, ông John Mearsheimer, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Chicago (Mỹ) dự đoán rằng, hành trình hiện đại hóa của Trung Quốc sẽ diễn ra giống với hành trình vươn lên trở thành siêu cường của Mỹ.

Theo lập luận của vị chuyên gia này, trong một hệ thống quốc tế, các quốc gia luôn được thúc đẩy để tìm kiếm vai trò dẫn đầu thế giới. Trong khi đó, giáo sư ngành khoa học chính trị của Trường Chính sách John F Kennedy thuộc Đại học Harvard, ông Graham Allison đã cảnh báo về “Bẫy Thucydides” ám chỉ những nguy hiểm có thể leo thang thành chiến tranh giữa cường quốc cũ và mới nổi. Điểm mấu chốt ở đây là Mỹ sẽ không chịu nhượng bộ trước các đối thủ cạnh tranh và nước này luôn giữ lập trường phải trở thành người chiến thắng cuối cùng trong mọi cuộc chơi.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã theo đuổi một chính sách đầy tham vọng vượt qua mọi giới hạn. Ông cố gắng kiềm chế sự mở rộng ảnh hưởng về kinh tế của Trung Quốc bằng cách nhắm vào lĩnh vực công nghệ của nước này. Bất chấp những chao đảo và rạn nứt trong chính quyền, người đứng đầu Nhà Trắng đã bước đầu gặt hái được một số thành công trong chính sách gây sức ép với Bắc Kinh. Bằng chứng là ông đã khiến tập đoàn viễn thông khổng lồ Huawei và nhiều công ty hàng đầu khác của Trung Quốc liên tiếp đối mặt với khó khăn.

Song giới phân tích cho rằng, về lâu về dài, cách tiếp cận này có thể có lợi cho Trung Quốc bởi nó giúp nước này lấp đầy những lỗ hổng trong chuỗi cung ứng và tăng cường đổi mới. Tổng thống đắc cử Joe Biden được cho là sẽ vượt ra khỏi những toan tính được thúc đẩy dưới thời người tiền nhiệm Donald Trump, phối hợp với các quốc gia cùng chí hướng buộc Trung Quốc hành xử “theo chuẩn mực quốc tế” và tôn trọng trật tự toàn cầu.

Theo quan điểm của ông Joe Biden, nền chính trị thế giới nên hoạt động theo những giá trị và quy tắc được hoạch định một cách có tổ chức, do Mỹ dẫn đầu. Im ắng trong suốt 4 năm cầm quyền của ông Donald Trump, các nhà hoạch định chính sách ở cả hai bờ Thái Bình Dương giờ đây sẽ bận rộn với việc lập kế hoạch hợp tác cho tương lai.

Trong một bài bình luận được xuất bản vào cuối năm 2020, các nhà phân tích Jake Sullivan và Kurt Campbell đánh giá, chính sách của ông Joe Biden có thể tạo ra sự “cưỡng chế mềm” đối với trật tự toàn cầu. “Nếu Trung Quốc hy vọng được tiếp cận một cách bình đẳng với một liên minh kinh tế mới, thì các khuôn khổ pháp lý và kinh tế của họ phải đáp ứng các tiêu chuẩn tương tự. Sức mạnh đến từ liên minh này sẽ buộc Trung Quốc phải lựa chọn: hạn chế tự do hóa và bắt đầu tuân thủ các quy tắc thương mại, hoặc chấp nhận những điều khoản ít mang lại lợi ích cho nước này từ hơn một nửa các nền kinh tế trên toàn cầu”.

Đã đến lúc Mỹ và Trung Quốc dừng chơi trò “đuổi bắt”.
Đã đến lúc Mỹ và Trung Quốc dừng chơi trò “đuổi bắt”.

Cần biết đâu là giới hạn

Từng có ý kiến cho rằng Mỹ và Trung Quốc đang đứng trên bờ vực của một cuộc Chiến tranh Lạnh mới. Cuộc chiến này nếu xảy ra sẽ rất khác so với các cuộc xung đột trong quá khứ. Trước kia, sự cạnh tranh giữa Mỹ và Liên Xô tập trung vào ý thức hệ, vũ khí hạt nhân, tạo ra hai lăng kính riêng biệt về thế giới. Thì nay, sự cạnh tranh giữa Washington và Bắc Kinh tập trung vào lĩnh vực công nghệ, thương mại, quân sự quốc phòng, mà trong đó Trung Quốc đang nỗ lực vươn lên để thay thế vai trò dẫn đầu của Mỹ.

Trong bối cảnh tình hình địa chính trị thay đổi kết hợp với những thách thức nảy sinh do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, giới phân tích cho rằng nền tảng của sự ổn định trên toàn cầu ngày càng dễ lung lay và một cuộc đối đầu toàn diện có thể dẫn đến sự thay đổi trật tự toàn cầu. Sau Thế chiến II, Mỹ đã trỗi dậy thành một quốc gia hùng mạnh. Hiệp định Bretton Woods năm 1944 giúp đồng USD thống lĩnh thị trường tiền tệ, buộc các đồng tiền khác quy đổi theo giá trị của nó.

Tiếp sau đó là sự ra đời của Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Ngân hàng Thế giới vào năm 1945. Liên hợp quốc cũng được thành lập vào năm này nhằm duy trì hòa bình và an ninh quốc tế. Trong khuôn khổ kế hoạch phục hồi châu Âu (hay còn gọi là kế hoạch Marshall năm 1948), Mỹ đã có những hỗ trợ đáng kể giúp các nước châu Âu phục hồi nền kinh tế do ảnh hưởng của Thế chiến II. Các tổ chức và thỏa thuận nói trên đã trải qua những thách thức của thời gian, đóng vai trò trụ cột cho sự ổn định toàn cầu. Thế nhưng, trong 4 năm cầm quyền của Tổng thống Donald Trump, Mỹ đã giảm dần vai trò lãnh đạo khi lần lượt rút khỏi các tổ chức quốc tế, tạo khoảng cách với đồng minh.

Chính sách đối phó Trung Quốc của ông Joe Biden dường như tập trung vào một chiến lược ngăn chặn “tinh vi” hơn, dựa trên những giá trị và các mục tiêu mà chính quyền mới của ông vạch ra. Dù trong chiến dịch tranh cử, ông Joe Biden đã bày tỏ thái đội cứng rắn với Trung Quốc, nhưng nhiều người vẫn hy vọng quan hệ giữa Washington và Bắc Kinh sẽ được cải thiện đáng kể sau khi ông lên nắm quyền.

Bối cảnh kinh tế và chính trị thế giới đã thay đổi sau hơn 70 năm. Cả Mỹ và Trung Quốc đều chịu những ràng buộc về hệ thống và cấu trúc. Thay vì đối đầu và cạnh tranh quyền lực, hoặc rơi vào Bẫy Thucydides do tư duy tổng bằng không, sự cấp bách của các vấn đề toàn cầu đòi hỏi các bên phải thu hẹp bất đồng và chung tay gánh vác trách nhiệm.

Minh Hải (theo SCMP)

Các tin khác

Kỳ vọng khác biệt từ nỗ lực duy trì đối thoại Mỹ - Trung Quốc

Kỳ vọng khác biệt từ nỗ lực duy trì đối thoại Mỹ - Trung Quốc

Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump từ ngày 13-15/5 tới đang thu hút sự quan tâm rộng rãi của cộng đồng quốc tế. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới tiếp tục gia tăng, hội nghị thượng đỉnh tại Bắc Kinh được đánh giá khó tạo ra đột phá mang tính lịch sử, nhưng vẫn được kỳ vọng sẽ góp phần duy trì các “lan can an toàn”, hạn chế nguy cơ đối đầu vượt tầm kiểm soát và tạo thêm dư địa ổn định cho kinh tế toàn cầu.

WHO trấn an dư luận trước cuộc sơ tán tàu có virus Hanta

WHO trấn an dư luận trước cuộc sơ tán tàu có virus Hanta

Sự hiện diện của người đứng đầu WHO diễn ra ngay trước thời điểm sơ tán hành khách khỏi con tàu du lịch MV Hondius, nơi phát hiện virus Hanta khiến ba người tử vong, không chỉ mang tính chất giám sát chuyên môn mà còn là một động thái chính trị và nhân đạo quan trọng nhằm đảm bảo sự an toàn tuyệt đối cho cư dân địa phương cũng như gần 150 hành khách đang mắc kẹt trên tàu.

EU, Brazil và Trung Quốc bắt tay lập liên minh carbon toàn cầu

EU, Brazil và Trung Quốc bắt tay lập liên minh carbon toàn cầu

Liên minh châu Âu (EU), Brazil và Trung Quốc mới đây chính thức ra mắt “Liên minh mở về thị trường carbon bắt buộc” trong lễ ký kết diễn ra tại thành phố Florence của Italy, đánh dấu bước tiến mới trong nỗ lực tăng cường hợp tác quốc tế nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu và thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp.

Chuyên gia: Virus Hanta nguy hiểm, nhưng không lây lan như COVID-19

Chuyên gia: Virus Hanta nguy hiểm, nhưng không lây lan như COVID-19

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và nhiều chuyên gia nhận định ổ dịch virus Hanta trên tàu du lịch vượt Đại Tây Dương nguy hiểm, nhưng không lây lan như virus SARS-CoV-2 gây ra đại dịch COVID-19. Hiện các nước đang khẩn trương truy vết tiếp xúc để hạn chế tối đa số ca mắc mới.

Châu Á chật vật ứng phó cú sốc năng lượng từ chiến sự Trung Đông

Châu Á chật vật ứng phó cú sốc năng lượng từ chiến sự Trung Đông

Cuộc xung đột tại Trung Đông đang đẩy khu vực châu Á – nơi tiêu thụ dầu mỏ lớn nhất thế giới – vào một phép thử về năng lực ứng phó khủng hoảng năng lượng. Trong bối cảnh nguồn cung bị gián đoạn nghiêm trọng, nhiều chính phủ trong khu vực đang gấp rút triển khai các biện pháp nhằm tìm kiếm nguồn thay thế, ổn định thị trường và giảm thiểu tác động lan tỏa đến tăng trưởng kinh tế.

Mỹ-Iran tiếp tục căng thẳng, nút thắt Hormuz chưa thể tháo gỡ

Mỹ-Iran tiếp tục căng thẳng, nút thắt Hormuz chưa thể tháo gỡ

Căng thẳng tại khu vực Trung Đông tiếp tục gia tăng khi Iran ngày 4/5 phát đi cảnh báo cứng rắn đối với các lực lượng Mỹ, yêu cầu không tiến vào eo biển Hormuz, trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump tuyên bố Washington sẽ triển khai chiến dịch hỗ trợ các tàu bị mắc kẹt trong khu vực do ảnh hưởng của xung đột Mỹ - Israel với Iran.

Bước ngoặt lớn trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương

Bước ngoặt lớn trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương

Liên minh giữa Mỹ và châu Âu, với nòng cốt là NATO, nhiều thập niên được xem là trụ cột bảo đảm an ninh phương Tây. Tuy nhiên, những bất đồng ngày càng sâu sắc liên quan tới tình hình Trung Đông đang khiến mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương rạn nứt.

Nga đề xuất tiếp quản uranium của Iran: Phương án cũ trong cục diện mới

Nga đề xuất tiếp quản uranium của Iran: Phương án cũ trong cục diện mới

Trong bối cảnh chảo lửa Trung Đông vẫn chưa hạ nhiệt, hồ sơ hạt nhân Iran một lần nữa trở thành tâm điểm của các nỗ lực ngoại giao quốc tế. Mới đây, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cho biết đang tiến hành đàm phán với Nga và một số quốc gia về khả năng đưa uranium làm giàu ra khỏi lãnh thổ Iran. Động thái này diễn ra khi Washington liên tục đặt điều kiện Tehran phải từ bỏ kho dự trữ và đình chỉ việc làm giàu uranium như một chìa khóa then chốt cho bất kỳ giải pháp hòa bình nào.

Mỹ duy trì phong tỏa Iran, bế tắc hạt nhân kéo dài, giá dầu tăng mạnh

Mỹ duy trì phong tỏa Iran, bế tắc hạt nhân kéo dài, giá dầu tăng mạnh

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ tiếp tục duy trì phong tỏa hải quân đối với Iran cho đến khi đạt được một thỏa thuận về chương trình hạt nhân, trong bối cảnh căng thẳng giữa hai nước chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ bất ổn kéo dài tại khu vực Trung Đông và tác động lan rộng tới kinh tế toàn cầu.

Thấy gì từ cú xoay trục của Abu Dhabi?

Thấy gì từ cú xoay trục của Abu Dhabi?

Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) tuyên bố rời Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ và cơ chế OPEC+ sau 60 năm là thành viên, nhấn mạnh ưu tiên lợi ích quốc gia. Động thái này được giới phân tích đánh giá có thể tạo hiệu ứng dây chuyền trong nội bộ liên minh dầu mỏ, đồng thời làm gia tăng những toan tính địa chính trị và mang lại ưu thế cho Mỹ.

Nguy cơ đổ vỡ lệnh ngừng bắn mong manh giữa Pakistan và Afghanistan

Nguy cơ đổ vỡ lệnh ngừng bắn mong manh giữa Pakistan và Afghanistan

Căng thẳng ngoại giao và quân sự giữa Pakistan và Afghanistan vừa có bước leo thang nguy hiểm mới khi hai bên liên tiếp cáo buộc nhau tiến hành các cuộc tấn công xuyên biên giới, đe dọa phá vỡ thỏa thuận ngừng bắn mong manh được thiết lập hồi tháng 3 vừa qua.

Bước khởi đầu cho tiến trình chính trị mới ở dải Gaza

Bước khởi đầu cho tiến trình chính trị mới ở dải Gaza

Người Palestine tại khu vực Deir al-Balah thuộc dải Gaza lần đầu tiên tham gia một cuộc bầu cử địa phương sau hai thập kỷ gián đoạn, động thái được mô tả là bước tiến trong nỗ lực khôi phục đời sống chính trị và các thiết chế dân sự tại vùng lãnh thổ bị xung đột tàn phá.

Bài toán sức bền của Iran trong vòng siết tại Hormuz

Bài toán sức bền của Iran trong vòng siết tại Hormuz

Gần hai tháng kể từ ngày xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran nổ ra tại Trung Đông, Tehran được cho là vẫn đang vận dụng chiến thuật bất đối xứng, tận dụng lợi thế địa lý và khả năng gây gián đoạn để bù đắp chênh lệch sức mạnh. Tuy nhiên, gần đây, khi Washington tuyên bố phong tỏa các cảng biển Iran và triển khai đồng thời ba nhóm tàu sân bay cùng hàng chục nghìn binh sĩ tới khu vực – đặt ra một câu hỏi lớn rằng liệu Tehran có thể cầm cự được bao lâu trong vòng siết ngày càng khép chặt tại eo biển Hormuz?

Báo chí Hàn Quốc: Tổng thống Lee muốn cùng Việt Nam tạo nên “kỳ tích sông Hồng”

Báo chí Hàn Quốc: Tổng thống Lee muốn cùng Việt Nam tạo nên “kỳ tích sông Hồng”

Truyền thông Hàn Quốc dẫn lời Tổng thống Lee Jae Myung ví von dòng sông Hàn và sông Hồng như đang hòa nhịp, biểu trưng cho sự gắn kết giữa hai dân tộc. Trong khi đó, dư luận nước này cũng đặc biệt chú ý tới chia sẻ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khi so sánh tương đậu nành Doenjang với tương Bần Việt Nam – càng ủ lâu càng đậm đà, như một ẩn dụ cho tình hữu nghị Việt Nam – Hàn Quốc ngày càng bền chặt theo thời gian.

EU gia cố “lá chắn chung” giữa sóng gió an ninh châu Âu

EU gia cố “lá chắn chung” giữa sóng gió an ninh châu Âu

Liên minh châu Âu (EU) nhóm họp thượng đỉnh đột xuất với nội dung then chốt xoay quanh cách thức vận dụng điều khoản phòng thủ chung giữa các thành viên khi một nước bị tấn công quân sự. Đây được xem là chủ đề nóng bỏng ở thời điểm quan hệ xuyên Đại Tây Dương có những rạn nứt.

Liên hợp quốc trước vận hội cải tổ lịch sử

Liên hợp quốc trước vận hội cải tổ lịch sử

Nhiệm kỳ của Tổng Thư ký Liên hợp quốc (LHQ) thứ 10 sẽ bắt đầu vào năm 2027, trong bối cảnh tổ chức đa phương lớn nhất hành tinh đối mặt nhiều khó khăn, từ xung đột vũ trang leo thang đến khủng hoảng niềm tin và tài chính chưa từng có. Đây không chỉ là một cuộc bầu cử nhân sự, mà là cuộc đua tìm kiếm một “kiến trúc sư” đủ tầm vóc để tái thiết lập trật tự thế giới trong một kỷ nguyên đầy biến động.

Dầu loang trên vịnh Ba Tư nhìn rõ từ không gian, cảnh báo hệ lụy khó lường

Dầu loang trên vịnh Ba Tư nhìn rõ từ không gian, cảnh báo hệ lụy khó lường

Những hình ảnh vệ tinh mới nhất được công bố bởi Cơ quan Vũ trụ châu Âu cho thấy các vệt dầu loang diện rộng trên vịnh Ba Tư có thể quan sát rõ từ không gian. Diễn biến này không chỉ phản ánh mức độ nghiêm trọng của ô nhiễm môi trường biển, mà còn làm dấy lên lo ngại về những tác động lâu dài đối với hệ sinh thái, chuỗi cung ứng năng lượng và an ninh khu vực.

Cơ hội ngoại giao mong manh giữa căng thẳng Trung Đông

Cơ hội ngoại giao mong manh giữa căng thẳng Trung Đông

Tổng thống Donald Trump ngày 21/4 tuyên bố gia hạn thỏa thuận ngừng bắn với Iran, trong khi chính quyền Washington đồng thời áp đặt một vòng trừng phạt mới nhằm gia tăng sức ép đối với Tehran trước thềm các cuộc đàm phán quan trọng dự kiến diễn ra tại Pakistan. Động thái này phản ánh chiến lược vừa kiềm chế xung đột quân sự, vừa tăng đòn bẩy kinh tế nhằm buộc Iran nhượng bộ trên bàn thương lượng.