Trao Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 2021: Chờ đợi những trang viết nhân văn
Sáng 14-2-2022, Hội Nhà văn Việt Nam đã tổ chức lễ trao Giải thưởng năm 2021 và kết nạp hội viên mới cho 34 tác giả. Theo nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, từ năm nay, lễ Trao Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam và kết nạp hội viên mới sẽ được tổ chức vào dịp rằm tháng giêng hàng năm. Sự thay đổi này nhằm tạo ra không khí mới mẻ, tươi vui, khí thế, nguồn lực mới và điều này cũng như một sự khích lệ, động viên, chờ đợi những trang viết nhân văn sẽ ra đời...
Có thể nói, giải thưởng thường niên của Hội Nhà văn Việt Nam cho đến nay vẫn là giải thưởng được người viết cũng như độc giả chờ đợi, bởi vì đó là sự tổng kết, đánh giá cho thành tựu sáng tạo của các nhà văn ở mọi lứa tuổi. Năm 2021 vừa qua, tổng số các tác phẩm mà Hội Nhà Văn Việt Nam nhận được đề cử xét giải thưởng văn học là 216 tác phẩm, trong đó có 70 tác phẩm văn xuôi, 91 tác phẩm thơ, 20 tác phẩm văn học dịch, 19 tác phẩm văn học thiếu nhi và 16 tác phẩm thuộc thể loại lý luận phê bình. Hội đồng sơ khảo đã đề cử lên Hội đồng chung khảo các tác phẩm ưu tú để bàn luận, đánh giá và bỏ phiếu.
Chung cuộc, các tác phẩm được trao giải thưởng Hội Nhà văn năm nay gồm có: Ở thể loại văn xuôi: Tiểu thuyết "Một ví dụ xoàng" của nhà văn Nguyễn Bình Phương. Về lý luận phê bình: "Văn bản và sự bất ổn của chữ" của Trương Đăng Dung. Về văn học dịch: Tác phẩm hồi ký "Châu Phi nghìn trùng" (Isak Dinesen - dịch giả Hàn Thế Giang). Văn học thiếu nhi: "Mùa tiểu học cuối cùng" của cố nhà văn Lê Văn Nghĩa và không có giải thưởng ở hạng mục thơ. Ngoài ra, năm nay Hội Nhà văn Việt Nam cũng trao giải "Nhà văn nữ ấn tượng" cho 2 nhà văn là Mai Hường và Huệ Triệu (làm việc và sinh sống tại TP. Hồ Chí Minh).
Đồng chí Nguyễn Trọng Nghĩa - Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương (bìa trái) và nhà thơ Nguyễn Quang Thiều trao giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 2021 cho các tác giả.
Lý giải về việc tại sao ở hạng mục giải thưởng thơ năm nay lại để trống, nhà thơ Trần Đăng Khoa - Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam thay mặt cho Ban Chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam chia sẻ: "Ở thể loại thơ, có 3 tập thơ vào chung khảo đó là: "Xứ, rung một ngọn mây" của tác giả Trần Lê Khánh, "Hoa linh thảo" của Nguyễn Linh Khiếu và "Ghi chú sau mây" của Hữu Thỉnh. Nhưng đến phút cuối, nhà thơ Hữu Thỉnh lại đề nghị xin rút khỏi giải thưởng, còn lại 2 tác phẩm thì qua vòng bỏ phiếu lại không có tác phẩm nào đạt số phiếu quá bán. Cuối cùng, Ban Chấp hành đã thống nhất đề cử tập thơ "Xứ, rung một ngọn mây" của tác giả Trần Lê Khánh là tác phẩm có số phiếu cao nhất của Hội đồng thơ và cả Ban Chấp hành cho giải thưởng của Hội Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam và tác phẩm đã được trao giải thưởng xuất sắc…".
Đối với văn xuôi, có 2 tác phẩm được đề cử lên Hội đồng chung khảo là tiểu thuyết "Một ví dụ xoàng" của nhà văn Nguyễn Bình Phương và tập truyện ngắn "Nhà thánh" của Vũ Thanh Lịch. Tác phẩm "Một ví dụ xoàng" đạt số phiếu tuyệt đối cả ở Hội đồng văn xuôi và Hội đồng chung khảo (là các thành viên Ban Chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam) để đoạt giải.
Về thể loại văn học thiếu nhi, sau hơn 10 năm vắng bóng trong hệ thống giải thưởng hàng năm của Hội Nhà văn, ở lần trở lại này, Hội nhà văn Việt Nam đã trao vinh dự này cho nhà văn Lê Văn Nghĩa với tác phẩm "Mùa tiểu học cuối cùng". Rất tiếc, nhà văn Lê Văn Nghĩa vừa qua đời hồi cuối tháng 7-2021 do bạo bệnh, nên giải thưởng này sẽ được Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam Nguyễn Quang Thiều trao tới tận tay gia đình trong chuyến công tác tới đây của ông vào TP. Hồ Chí Minh.
Còn ở hạng mục văn học dịch, đã có 3 tác phẩm lọt vào chung khảo đó là: "Ngày tàn để lại" (Kazuo Ishiguro - dịch giả An Lý), "Mông Cổ bí sử" do Ngô Trần Trung Nghĩa dịch và "Châu Phi nghìn trùng" (Isak Dinesen - dịch giả Hàn Thế Giang). Trong đó, "Châu Phi nghìn trùng" là cuốn hồi ký đặc sắc mà tác giả của nó đã 2 lần được đề cử giải Nobel Văn học vào năm 1954 và 1957. Bản dịch của dịch giả Hàn Thế Giang được đánh giá là đã chuyển ngữ rất thành công tác phẩm này khi chuyển tải đúng nội dung văn bản gốc, lời văn tiếng Việt tự nhiên, trong sáng với ngôn ngữ văn chương chau chuốt, tinh tế. Đây là một trong những tác phẩm dịch mà không nhìn thấy sự vấp váp của ngôn tự và người đọc có thể cảm nhận vẻ đẹp của ngôn ngữ tương xứng với vẻ đẹp mà nó diễn tả.
Tại buổi lễ trao Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 2021 và kết nạp hội viên mới cho 34 tân hội viên, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam cùng các đại biểu, các nhà văn, nhà thơ có mặt đã dành một phút mặc niệm tưởng nhớ 35 nhà văn Việt Nam đã ra đi trong hơn 1 năm qua. Ông cũng vui mừng chia sẻ: "Sau khi phát động cuộc thi viết cho thiếu nhi, NXB Hội Nhà văn đã chuẩn bị in lứa sách đầu tiên để đem sách đến tận tay cho thiếu thi các vùng miền khó khăn như miền núi phía Bắc, đồng bằng sông Cửu Long bằng nguồn kinh phí được xã hội hóa. Chúng tôi sẽ vẫn tiếp tục chờ đợi những trang viết nhân văn cất tiếng!".
Nhà thơ Trần Đăng Khoa: Mỗi tác phẩm của Nguyễn Bình Phương là một sáng tạo độc đáo
"Một ví dụ xoàng" có tính khái quát rất cao một thực trạng không thể chối bỏ của xã hội chúng ta. Từ vụ án người buôn 4 cân chè mà mất 2 mạng người từng rúng động đất Thái Nguyên thời bao cấp, nhà văn Nguyễn Bình Phương đã dựng lại cả một thời đói khổ, vô lý, ấu trĩ, khốn đốn, nghiệt ngã, cái ác đã lên ngôi. Đặc biệt, qua nhân vật chính, tác phẩm đã khai thác sâu sắc về thân phận của một con người. Ở anh ta đã tập hợp đủ các tính cách: trí thức có, giang hồ, anh hùng hảo hán có, tình yêu đích thực có, sấp ngửa với cơm áo gạo tiền… và cuối cùng phải cay đắng chấp nhận cái chết vì một lý do vớ vẩn không thể chấp nhận được ở bất kỳ thời đại nào.
Cả tiểu thuyết chỉ có mấy nhân vật, nhưng tác giả đã tạo dựng từng nhân vật một cách độc đáo. Tiểu thuyết dựng lên một không gian mà cái ác bao trùm khiến người đọc bị cuốn theo mê trận, đau đớn, xót xa và bừng tỉnh. Cuộc truy tìm đến tận cùng nguyên nhân của một cái chết, cái kết của một vụ án là cuộc truy tìm thời cuộc. Cái chết của một con người cho dù con người thế nào cũng không thể là một ví dụ xoàng. Vụ án hình sự có thể chỉ kết thúc trong một phiên tòa, nhưng vụ án lương tâm vẫn tiếp tục mở ra ngày ngày để phán xử sự vô cảm và giá lạnh của con người trước sinh mệnh của con người đang có nguy cơ mỗi lúc một lan rộng.
"Một ví dụ xoàng" là một bản luận tội một thứ tội ác không có bản án. Mỗi tác phẩm của Nguyễn Bình Phương là một sáng tạo mới mẻ, độc đáo và hiện đại. Nguyễn Bình Phương đã dựng lên một giọng điệu riêng biệt của tiểu thuyết đương đại Việt Nam qua từng tác phẩm cho tới "Một ví dụ xoàng".
Nhà thơ Trương Đăng Dung: "Lý luận văn học với tôi như một diễn ngôn khác"
Có thể nói, giải thưởng này là sự ghi nhận, động viên của giới nghiên cứu và sáng tác cho những nỗ lực của tôi trên hành trình học tập, nghiên cứu và sáng tác văn học nhiều năm qua. Cách đây hơn 10 năm, trong lời cảm ơn Hội Nhà văn Hà Nội đã trao giải thưởng cho tập thơ "Những kỷ niệm tưởng tượng" của tôi, tôi có nói: "Thơ là sự diễn đạt các trạng thái tồn tại người một cách tự nguyện", thì hôm nay tôi xin phép được nói thêm rằng: "Lý luận văn học là sự khám phá cái đặc trưng bản thể của văn bản văn học một cách khoa học".
Đối với tôi, hai lĩnh vực nghiên cứu lý luận văn học và sáng tác thơ không có gì mâu thuẫn mà bổ sung cho nhau bằng sự khác biệt để ngỏ của mỗi lĩnh vực. Lý luận phê bình diễn giải cái thế giới nghệ thuật của nhà thơ qua văn bản văn học, còn nhà thơ thì khám phá thế giới bên ngoài thông qua thế giới bên trong của chính mình. Tôi cần đến thơ như một diễn ngôn có khả năng thể hiện được "cái tôi bất an" trước thế giới. Và tôi cần đến lý luận văn học như một diễn ngôn khác có thể khám phá những "bất ổn học thuật" trước cái đối tượng phức tạp mang tên tác phẩm văn học - điều mà trong thơ tôi không thực hiện được.
Trước thềm lễ trao giải Oscar lần thứ 99 dự kiến diễn ra vào năm 2027, Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Hoa Kỳ (AMPAS) vừa công bố những thay đổi mang tính bước ngoặt. Đây được đánh giá là một trong những sự lắng nghe cần thiết trong bối cảnh ngành công nghiệp điện ảnh đang thay đổi một cách nhanh chóng trước sức ép của trí tuệ nhân tạo (AI) và trải nghiệm ngày càng đa dạng trong cách thưởng thức nghệ thuật.
Là một trong những gương mặt tiêu biểu dành trọn tâm huyết cho việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc qua ngôn ngữ sân khấu hiện đại, mới đây đạo diễn Vạn Nguyễn là người Việt đầu tiên được UNESCO Nhật Bản vinh danh “Đạo diễn vì sứ mệnh bảo tồn giá trị văn hóa UNESCO 2025”. Chuyên đề Văn nghệ Công an đã có cuộc trò chuyện cùng đạo diễn Vạn Nguyễn về hành trình bảo tồn và lan tỏa bản sắc văn hóa Việt.
Trong hơn 20 năm qua, ông Nguyễn Lân Bình đã dày công nghiên cứu và tìm tòi được nhiều tư liệu quý giá về ông nội mình - học giả Nguyễn Văn Vĩnh. Những tư liệu ấy đã góp phần quan trọng làm sáng rõ công lao, thành tựu quan trọng về học giả Nguyễn Văn Vĩnh đối với nền văn học, báo chí nước nhà, trong đó có sự phổ cập và phát triển chữ quốc ngữ với bản dịch “Truyện Kiều” được in lần đầu tiên ở miền Bắc vào năm 1913.
“Cuộc thi dịch Văn học Việt - Trung, Trung - Việt” năm 2026 vừa chính thức khởi động tại TP Hồ Chí Minh. Bước qua mùa giải thứ hai, cuộc thi không chỉ là nơi giao lưu văn chương giữa hai nước mà còn được kỳ vọng trở thành mảnh đất màu mỡ để phát hiện và bồi dưỡng những “mầm xanh” dịch thuật.
Trong mạch nguồn linh thiêng của những ngày tháng Ba âm lịch, khi cả dân tộc hướng về vùng đất kinh đô cổ, Triển lãm giao lưu mỹ thuật quốc tế "Dòng chảy văn hóa" đã diễn ra.
Khi đến thăm họa sĩ Tô Chiêm sau cơn đột quỵ cách đây 2 năm, tôi không hình dung có một ngày lại được trò chuyện và chia sẻ với anh trong sự kiện trưng bày nghệ thuật “Khói” với tâm thế của một người họa sĩ điềm tĩnh trở lại với hội họa sau tất cả.
Những năm gần đây, với sự ra đời của show diễn thực cảnh được tổ chức tại các địa điểm du lịch đã đem đến cho khán giả là khách du lịch nhiều trải nghiệm mới mẻ. Việc tổ chức các show diễn thực cảnh tại các địa chỉ du lịch nổi tiếng đang được xem là hoạt động tích cực không chỉ để thu hút khách du lịch mà còn là dấu ấn của sự kết nối giữa du lịch với văn hóa và di sản.
Những năm gần đây, giới xuất bản thế giới đã liên tục cảnh báo về mối đe dọa của trí tuệ nhân tạo (AI) đến quá trình sáng tạo, trong việc các “ông lớn công nghệ” sử dụng trái phép vô số tác phẩm để huấn luyện thuật toán cũng như thực trạng ngày càng khó phân biệt đâu là tác phẩm đến từ con người, đâu là sản phẩm đến từ máy móc…
Giữa những ngày tháng tư lịch sử, một loạt sản phẩm âm nhạc mang tinh thần yêu nước ra mắt công chúng đã tạo nên điểm nhấn đặc biệt trong đời sống âm nhạc. Nỗ lực làm mới cảm hứng truyền thống bằng những sáng tạo độc đáo và hơi thở hiện đại góp phần lan tỏa tình yêu Tổ quốc một cách gần gũi và giàu cảm xúc.
Việt Nam và New Zealand đã có hơn 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Tuy nhiên vẫn có một khoảng trống lớn trong giao lưu văn chương giữa hai nước. Không chờ đợi sự thúc đẩy và đầu tư từ phía Chính phủ hai bên, các nhà thơ của hai nước sau hơn một năm kết nối, đã tổ chức được bước đi đầu tiên khởi động cho việc giới thiệu tác phẩm văn chương cho nhau, và xúc tiến các hoạt động chung nhằm thắt chặt hơn nữa tình đoàn kết và thấu hiểu tâm hồn của nhau.
Trong nhiều thập kỷ, bảo tàng và các không gian di sản chủ yếu tồn tại như những “kho lưu trữ sống” - nơi hiện vật được bảo quản cẩn trọng, nhưng lại mang tính tĩnh, đôi khi tạo cảm giác xa cách với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Dọc dãy hành lang dài của bệnh viện, nghệ sĩ Nguyệt Thu trong bộ quần áo bệnh nhân đã chơi bản nhạc chữa lành "Secret garden". Giữa lằn ranh sinh tử, âm nhạc, kỳ diệu thay, đã giúp trái tim chị khỏe lại. Khán giả của chị là những bệnh nhân, bác sĩ...
Theo thông lệ hàng năm, tạp chí “TIME” nổi tiếng của Mỹ vừa công bố danh sách “TIME100” của năm 2026, qua đó ghi dấu 100 cá nhân có sức ảnh hưởng toàn cầu. Những gương mặt này trải rộng ở đa dạng lĩnh vực, từ chính trị, đứng sau những nỗ lực tiên phong đến các nghệ sĩ và những nhà đổi mới. Điều nổi bật trong danh sách năm nay là sự góp mặt đông đảo của thế hệ trẻ.
Giữa không gian rực rỡ và tiếng nhạc Latin cuồng nhiệt tại thủ đô Manila, Philippines vào những ngày tháng 4 năm 2026, quốc kỳ Việt Nam đã ba lần được kéo lên ở vị trí cao nhất.
Điện ảnh Việt được ví như người khổng lồ đang vươn vai thức giấc. Thế nhưng “người khổng lồ” ấy vẫn chưa có một “đại bản doanh” đúng nghĩa để thỏa sức tung hoành. Đôi chân “người khổng lồ” vẫn chật vật trong những phim trường nhỏ lẻ hoặc bối cảnh tạm bợ, quay xong rồi dỡ bỏ.
Những năm gần đây, tại Hà Nội, mô hình sân khấu học đường đang được quan tâm, xây dựng như một hướng tiếp cận mới trong giáo dục thẩm mỹ cho lứa tuổi học sinh. Việc đưa nghệ thuật sân khấu đến với học đường không chỉ là "gieo mầm" tình yêu nghệ thuật cho thế hệ tương lai mà còn mở ra cơ hội cho ngành sân khấu khi đưa nghệ thuật đến gần hơn với thế hệ trẻ.
Nhà văn Nguyễn Chiến Thắng thường được đồng nghiệp, bạn đọc biết đến với bút danh Thăng Sắc. Ông là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, hiện nghỉ hưu và sống tại Hà Nội. Ông từng được trao giải Văn học sông Mekong năm 2010.
"Phăng đỏ" là tiểu thuyết đầu tay của nhà văn Trương Vân Ngọc (sinh năm 1973, quê Hưng Yên, hiện công tác tại Hà Nội) viết về đề tài hình tượng người chiến sĩ Công an nhân dân, sách đoạt giải C cuộc thi viết tiểu thuyết, truyện ký đề tài "Vì An ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống" do Bộ công an và Hội nhà văn Việt Nam tổ chức năm 2025, được Nhà xuất bản Công an Nhân dân tuyển chọn và ấn hành tháng 12 năm 2025.
Trong đời sống văn học, có một dòng chảy lặng lẽ nhưng lại đóng vai trò khá quan trọng trong đời sống, đó chính là tiểu thuyết lịch sử. Lấy chất liệu từ lịch sử, tái hiện lịch sử qua những trang văn chính là những đóng góp thầm lặng, tích cực của các nhà văn cho bề dày truyền thống văn hóa nước nhà...
Nếu việc dán nhãn phân loại độ tuổi đã trở thành điều kiện bắt buộc với tác phẩm điện ảnh, xuất bản... trước khi đến tay công chúng thì ở lĩnh vực âm nhạc, tấm biển cảnh báo này gần như bỏ ngỏ. Thế nên không lạ khi làng nhạc liên tục vấp phải tranh cãi vì những MV có nội dung người lớn.
