Tín hiệu liên kết mới trên trục Á – Âu

Đằng sau những cái bắt tay và tuyên bố hợp tác là nỗ lực củng cố các trục liên kết chiến lược mới, trong đó New Delhi và Moscow đều muốn giữ cho mình một biên độ linh hoạt, tự chủ.

Chuyến thăm lần này trước hết là lời khẳng định về tính liên tục và độ bền của quan hệ Nga - Ấn trong một giai đoạn mà nhiều mối quan hệ giữa các cường quốc đang phải điều chỉnh sâu. Sau ba năm, Tổng thống Nga Vladimir Putin trở lại New Delhi trong khuôn khổ cơ chế thượng đỉnh thường niên đã được duy trì hơn hai thập niên. Việc cả hai bên kiên trì giữ nhịp gặp gỡ đều đặn ở cấp cao nhất cho thấy đây không chỉ là một “nghi lễ ngoại giao” mang tính tượng trưng, mà là một kênh điều phối chiến lược thực chất, nơi những vấn đề cốt lõi về năng lượng, quốc phòng, hạ tầng kết nối và phối hợp lập trường Á - Âu được đặt lên bàn.

Trong bối cảnh nhiều mối quan hệ song phương khác phải tạm dừng, giãn nhịp hoặc chịu sức ép từ bên ngoài, việc Nga và Ấn Độ tiếp tục duy trì cơ chế này đã tự thân là một thông điệp về sự ổn định. Bối cảnh khu vực Á - Âu hiện nay khiến chuyến thăm mang thêm nhiều tầng hàm ý. Nga đang tích cực mở rộng và làm sâu sắc hơn các quan hệ với những đối tác lớn ở châu Á, đặc biệt là các nước thuộc nhóm “phương Nam toàn cầu”, nhằm đa dạng hóa kênh hợp tác kinh tế - thương mại và giảm sự lệ thuộc vào bất kỳ hướng đi đơn lẻ nào. Ấn Độ, với quy mô dân số, sức nặng kinh tế và vị trí địa - chiến lược ở trung tâm Ấn Độ Dương, được Moscow coi là một trong những điểm tựa quan trọng nhất. Với Nga, việc duy trì và nâng cấp quan hệ với New Delhi không chỉ mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp, mà còn có giá trị về hình ảnh: nó cho thấy không gian hợp tác quốc tế của Nga vẫn rộng mở và linh hoạt, bất chấp những biến động phức tạp của môi trường bên ngoài.

Với Ấn Độ, chuyến thăm của Tổng thống Nga là dịp để nước này thể hiện rõ hơn triết lý “tự chủ chiến lược” vốn đã trở thành sợi chỉ đỏ trong đường lối đối ngoại. New Delhi tăng cường hợp tác với nhiều đối tác lớn khác nhau, nhưng tránh rơi vào vị thế phải lựa chọn giữa các cực. Trong bức tranh đó, quan hệ với Nga được đặt trong nhóm những mối quan hệ nền tảng, vừa mang tính lịch sử, vừa đáp ứng các nhu cầu an ninh - phát triển thực chất.

Năng lượng là một trong những “mạch máu” rõ nét nhất của trục liên kết Nga - Ấn trên bản đồ Á - Âu. Trong những năm gần đây, Ấn Độ vươn lên trở thành một trong những khách hàng hàng đầu của dầu thô Nga, giúp Moscow duy trì dòng xuất khẩu ổn định và tạo thêm dư địa ngân sách, trong khi New Delhi tận dụng nguồn cung này để kiềm chế lạm phát và bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh giá cả toàn cầu biến động. Thượng đỉnh lần thứ 23 là cơ hội để hai bên thảo luận sâu hơn về các cơ chế thanh toán bền vững, các kênh vận chuyển và những thỏa thuận dài hạn, nhằm biến quan hệ năng lượng từ “giải pháp ứng phó” thành một cấu phần chiến lược ổn định.

Trên trục Á - Âu, khi các tuyến vận tải và chuỗi cung ứng được vẽ lại, việc Nga và Ấn Độ tìm được tiếng nói chung về năng lượng có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa cho nhiều đối tác quanh khu vực. Không kém phần quan trọng là hợp tác quốc phòng, lĩnh vực từ lâu đã là một trụ cột đặc biệt trong quan hệ song phương. Một tỷ lệ đáng kể trang bị chiến lược của Ấn Độ mang dấu ấn hợp tác với Nga. Trong những năm gần đây, Ấn Độ triển khai mạnh mẽ chương trình nội địa hóa quốc phòng, nhấn mạnh sản xuất trong nước và chuyển giao công nghệ. Điều này không làm giảm vai trò của Nga, mà ngược lại mở ra những “thế hệ hợp tác” mới.

Tại thượng đỉnh ở New Delhi, việc rà soát các dự án hiện tại, thảo luận những lĩnh vực mới có thể hợp tác - từ phòng không, tác chiến hải quân đến an ninh mạng - sẽ giúp hai nước thiết kế lại “bản đồ” hợp tác quốc phòng cho giai đoạn tới. Ngoài ra, hạt nhân dân sự và không gian là hai mảng hợp tác thể hiện rõ nhất mức độ tin cậy chính trị giữa Moscow và New Delhi. Nếu được cụ thể hóa bằng các thỏa thuận mới, đây sẽ là những “mắt xích” bổ sung quan trọng cho trục liên kết Á - Âu trên bình diện khoa học - công nghệ.

Một trong những điểm được dư luận châu Á đặc biệt chú ý là việc thượng đỉnh Nga - Ấn tái kích hoạt thảo luận về các hành lang kết nối lục địa, trong đó nổi bật là Hành lang Vận tải Bắc - Nam (INSTC). Tuyến vận tải này, nếu được phát triển đầy đủ, sẽ cho phép hàng hóa đi từ Ấn Độ qua Iran tới Nga và sâu hơn vào châu Âu với quãng đường và thời gian vận chuyển rút ngắn đáng kể so với nhiều tuyến biển truyền thống. Đối với New Delhi, đây là con đường giúp giảm chi phí logistics, mở rộng hiện diện thương mại ở không gian Á - Âu, hạn chế phụ thuộc vào những tuyến hải trình dễ bị tổn thương bởi các biến động an ninh.

Đối với Moscow, INSTC góp phần củng cố vị thế là “cầu nối” giữa Bắc và Nam, Đông và Tây, ngay cả khi cấu trúc thương mại toàn cầu đang đổi thay. Khi hai nhà lãnh đạo Nga và Ấn Độ thảo luận về các khâu hạ tầng, tài chính và pháp lý của hành lang này, họ cũng đang gửi đi một thông điệp rộng hơn: trục Á - Âu sẽ không chỉ là khái niệm địa lý, mà là không gian liên kết hữu hình với những dòng hàng, dòng vốn và dòng công nghệ cụ thể. Trên tầng nấc rộng hơn, chuyến thăm New Delhi của người đứng đầu Điện Kremlin cũng gắn với những điều chỉnh bên trong các cơ chế hợp tác đa phương mà cả hai bên cùng tham gia, từ BRICS mở rộng đến Tổ chức Hợp tác Thượng Hải.

Các diễn đàn này ngày càng thu hút sự quan tâm của nhiều nước đang phát triển, trong đó có không ít quốc gia mong muốn có thêm lựa chọn về đối tác, nguồn vốn và công nghệ. Sự ổn định của quan hệ Nga - Ấn, cùng với việc hai bên duy trì đối thoại thường xuyên, khiến tiếng nói chung của họ trong các diễn đàn ấy có sức nặng đáng kể, dù mỗi bên vẫn giữ những ưu tiên chiến lược riêng. Theo nhận định của một số nhà nghiên cứu, đây có thể là cơ sở để hình thành những “lớp liên kết mềm” trên trục Á - Âu, nơi các nước lớn phối hợp trong một số vấn đề cùng lợi ích mà không nhất thiết phải trở thành một khối liên minh khép kín.

Giới phân tích quốc tế cho rằng, điểm đáng chú ý nhất trong quan hệ Nga - Ấn không chỉ là khối lượng hợp tác hay số lượng thỏa thuận, mà là khả năng thích ứng của mối quan hệ này trước những thay đổi nhanh chóng của môi trường toàn cầu. Khi trật tự quốc tế đứng trước nhiều phép thử, từ cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc đến suy thoái kinh tế, biến đổi khí hậu và rủi ro an ninh phi truyền thống, những quan hệ có “độ bền” và “độ linh hoạt” như giữa Moscow và New Delhi trở nên đặc biệt giá trị. Thay vì chạy theo các trục đối đầu, hai nước ưu tiên củng cố các trụ cột hợp tác thiết thực, tạo ra lợi ích cụ thể cho người dân và doanh nghiệp, từ giá năng lượng ổn định, cơ hội việc làm trong các dự án công nghiệp quốc phòng tới dòng đầu tư mới cho hạ tầng.

Ở góc nhìn đó, có thể thấy chuyến thăm cấp Nhà nước tới Ấn Độ của Tổng thống Vladimir Putin nhân dịp Hội nghị thượng đỉnh thường niên lần thứ 23 không chỉ là một mốc trong quan hệ song phương, mà còn là “tín hiệu liên kết mới trên trục Á - Âu”. Tín hiệu ấy không được thể hiện bằng những tuyên bố ồn ào, mà bằng việc hai bên kiên trì duy trì một cơ chế đối thoại cao nhất, tiếp tục bổ sung các lớp hợp tác vào những trụ cột truyền thống, mở rộng kết nối trên bản đồ năng lượng, hạ tầng và công nghệ.

Trong một thế giới nhiều bất định, khi không ít cầu nối đang bị gián đoạn hoặc xói mòn, việc Nga và Ấn Độ lựa chọn cách tăng cường đối thoại, làm mới liên kết của mình là một thông điệp đáng chú ý về cách các nước lớn có thể chủ động định hình môi trường an ninh - phát triển xung quanh, thay vì chỉ bị cuốn theo các vòng xoáy cạnh tranh.