Tôi trở về với dòng sông tuổi thơ
Mẹ cắt cỏ dáng cong vầng trăng khuyết
Cha đẩy thuyền oằn lưng mưa gió tạt
Phồng rộp bàn tay, con kéo vó đêm đêm.
Cùng đồng đội vượt qua Vàm Cỏ Đông
Tím lục bình che mắt giặc
O du kích dẫn vào hầm bí mật
Tấm khăn rằn hay châu thổ thêu lên.
Sông Mã, Thu Bồn, Thạch Hãn, Đồng Nai...
Máu đồng đội một thời loang đỏ
Mặt sông Hồng, mảnh B52 lả tả
Sóng nhấn chìm tàu giặc ở bao sông.
Gặp em giữa bãi bờ chạng vạng hoàng hôn
Như lúa gặp phù sa ngày hạn
Còn đây nơi chia tay hò hẹn
Kỷ niệm đầu đời thành nhựa sống men say.
Sông thì thầm với những người hôm nay
Trong xanh biếc một mầm cây cỏ
Bao nhiêu giọt quê hương thắm đỏ
Sông -
Mẹ hiền -
Đất nước thiêng liêng!
(Thơ Nguyễn Hồng Vinh)
Nhạc sĩ Hoàng Hiệp trong ca khúc "Trở về dòng sông tuổi thơ" có viết: "Trong tim ai cũng có một dòng sông riêng mình/ Tim tôi luôn gắn bó với dòng sông tuổi thơ/ Con sông tôi tắm mát/ Con sông tôi đã hát/ Con sông cho tôi đậm một tình yêu nước non quê nhà". Quả thật hình ảnh con sông đã in đậm trong tâm trí mỗi người Việt. Tác giả Nguyễn Hồng Vinh với trái tim nồng ấm sau những ngày lăn lộn và trải nghiệm với đời lại cất tiếng gọi "Thì thầm những dòng sông" như tiếng nói ân tình anh gửi gắm cho mọi người, cho quê hương đất nước. Mở đầu là hồi ức về tuổi thơ chẳng mấy êm đềm:
Tôi trở về với dòng sông tuổi thơ
Mẹ cắt cỏ dáng cong vầng trăng khuyết
Cha đẩy thuyền oằn lưng mưa gió tạt
Phồng rộp bàn tay, con kéo vó đêm đêm
 |
| Mùa lục bình trên sông Vàm Cỏ Đông. |
Một tuổi thơ thật dữ dội, lần lượt các hình ảnh "Mẹ", "Cha" và bản thân hiện lên rõ nét như những bức phù điêu tạc sâu vào ký ức. Đó là dáng "Mẹ cắt cỏ" được so sánh "Cong như vầng trăng khuyết", nét duyên dáng trong lao động vất vả. Còn bóng cha "oằn lưng mưa gió tạt" không chỉ riêng tôi mà bất cứ độc giả nào đọc những câu thơ này đều bị thuyết phục bởi cách thể hiện của tác giả vừa hiện thực vừa bay bổng, lại rất đúng với người mẹ, người cha tảo tần, tắm nắng, gội mưa để nuôi lớn chúng ta. Khác bao người khi nhắc đến dòng sông và tuổi thơ thường là các kỷ niệm: Chăn trâu, thả diều, tắm mát... Nguyễn Hồng Vinh lại nhắc đến việc kéo vó hàng đêm đến mức: "Phồng rộp bàn tay", rõ ràng vì mưu sinh cả gia đình phải gồng mình trong lao động.
Rồi theo năm tháng trôi, con người cũng lớn lên, trưởng thành, bàn chân tác giả đặt lên miền cực Nam của Tổ quốc:
Cùng đồng đội vượt qua Vàm Cỏ Đông
Tím lục bình che mắt giặc
O du kích dẫn vào hầm bí mật
Tấm khăn rằn hay châu thổ thêu lên
Đến đây không còn là con sông của tuổi thơ, gia đình, quê hương nữa mà là con sông Vàm Cỏ Đông "Đuổi Pháp đi rồi nay đuổi Mỹ xâm lăng" (Hoài Vũ), con sông đã đi vào lịch sử, đi vào lòng người dân nước Việt. Tác giả nhắc tới những ngày chiến đấu gian khổ trên chiến trường Nam bộ có sông nước, cỏ cây che chở, đó là hoa lục bình tím trên sông "che mắt giặc". Mặt khác, có con người yêu thương giúp đỡ "O du kích" dẫn đường và những "hầm bí mật" của các mẹ, các chị đã tạo nên thế trận lòng dân. Hình ảnh "tấm khăn rằn" với câu hỏi tu từ "hay châu thổ thêu lên" thể hiện được nét đẹp của mảnh đất, con người châu thổ. Đây là câu thơ thể hiện được sự tài hoa của người nghệ sĩ.
Từ con sông Vàm Cỏ Đông, Nguyễn Hồng Vinh lại nhắc đến những con sông khác trên khắp vùng miền Tổ quốc mà trong đó - mỗi con sông là một huyền thoại:
Sông Mã, Thu Bồn, Thạch Hãn, Đồng Nai...
Máu đồng đội một thời loang đỏ
Mặt sông Hồng, mảnh B52 lả tả
Sóng nhấn chìm tàu giặc ở bao sông
Những con sông sáng bừng trang sử và khắc sâu trong tâm trí bao người bởi nơi đó "Máu đồng đội" đã từng "loang đỏ" trên sông đón nhận "mảnh B52 lả tả" rơi còn có bao sông đã vùi chôn tàu giặc. Ôi những dòng sông đất nước thiêng liêng hào hùng, nơi thấm máu đồng bào, đồng đội để nở hoa chiến thắng, ta muốn được hát lên lời ca về những dòng sông. Một lẽ thường tình trên dải đất hình chữ S này, đời sống cũng như đời người đều gắn liền với lịch sử thăng trầm của dân tộc, mà lịch sử nơi đây được xây đắp bằng máu xương của các thế hệ và chiến công vẫy gọi chiến công để một giang sơn vững như bàn thạch.
Hồi ức về dòng sông vẫn chảy tràn theo mạch cảm xúc của tác giả, bến sông kỷ niệm trong anh thức dậy và đọng những dấu ấn khó phai mờ:
Gặp em giữa bãi bờ chạng vạng hoàng hôn
Như lúa gặp phù sa ngày hạn
Còn đây nơi chia tay hò hẹn
Kỷ niệm đầu đời thành nhựa sống men say
Bốn câu thơ nêu lên hai sự việc liên quan đến tình yêu đôi lứa, việc gặp gỡ và chia tay đều cho hiệu quả. Cuộc gặp gỡ ở đây hết sức đặc biệt bởi không gian "Giữa bãi bờ" vào thời gian "chạng vạng hoàng hôn", hầu hết các thi sĩ, nhạc sĩ chọn thời điểm này cho việc chia tay, thế mà cuộc gặp "Như lúa gặp phù sa ngày hạn", rất hình tượng, rất lãng mạn hào hoa.
 |
| Thượng nguồn sông Vàm Cỏ Đông. |
Dường như ngoại cảnh không ngăn được men say tình yêu, họ đến vơi nhau như một điều tất yếu của cuộc sống. Kỳ diệu thay sông phải chia đôi dòng để tạo ra bãi bồi và nơi đó là nơi gặp gỡ của tình yêu. Cũng như sông có lúc chia dòng nhưng cuối cùng hội tụ, tình yêu cũng có lúc phải chia ly nhưng lại cho "kỷ niệm đầu đời" để trở thành "nhựa sống", ngôn từ giàu chất thơ được tác giả sử dụng tạo sức ám ảnh lớn.
Đọc thơ Nguyễn Hồng Vinh tôi thấy được dòng sông đời người với những bến đỗ đầy kỷ niệm và hạnh phúc cũng nhen nhóm từ đây. Khi hạnh phúc đậu trên bờ sông nào thì dấu thơm cũng lưu lại tại đó, Nguyễn Hồng Vinh đã ghi được dấu thơm của đời anh.
Từ những mảng ký ức riêng, chung, từ những dòng sông vang ngân câu hát tác giả trở về với hiện tại để đưa ra một chân lý cao đẹp:
Sông thì thầm với những người hôm nay
Trong xanh biếc một mầm cây cỏ
Bao nhiêu giọt quê hương thắm đỏ
Sông –
Mẹ hiền -
Đất nước thiêng liêng!
Lời "thì thầm", "hôm nay" có màu xanh của "mầm cây cỏ", có "giọt quê hương thắm đỏ". Hai màu sắc đã làm nên sự sống và kỳ tích cho non sông, đất nước. Ta cảm nhận được sức sống bật dậy từ mầm cây, yêu sao, quý sao từng giọt, từng giọt chắt ra từ sự ân tình của quê hương để cuộc đời thắm đỏ và từng thửa ruộng ngời lên màu mỡ, từng mối tình tỏa rạng, ngây ngất men say.
Sông đóng góp và tạo tiền đề cho cuộc sống phát triển, lời "thì thầm" có sức ngân vang. Câu thơ cuối được tách ra làm ba dòng để khẳng định một điều vô cùng thiêng liêng: Sông là mẹ, là đất nước. Điều này hoàn toàn đúng vì sông bao dung như lòng mẹ ngày đêm đem phù sa, nước mắt tưới cho ruộng đồng, bờ bãi xanh màu no ấm. Sông còn là lịch sử hào hùng, mỗi con sông sáng bừng hào quang chiến thắng và đó là hình tượng "đất nước thiêng liêng".
Bài thơ "Thì thầm những dòng sông" của tác giả Nguyễn Hồng Vinh trong tập thơ "Miền thương nhớ" (NXB Văn học, 2013) là một sáng tạo từ một chủ đề đã được nhiều văn nghệ sĩ thể hiện. Tác giả ngược về miền ký ức với những kỷ niệm khó quên với hình ảnh những dòng sông nằm ở ba miền Bắc - Trung - Nam và nhiều dấu ấn hào hùng để từ đó khẳng định hình tượng sông gắn với mẹ hiền, đất nước. Cách quan sát tinh tế, cách cảm sâu sắc tạo nên sự vật đa chiều, giàu tính triết lý. Ta hãy lắng nghe bằng cả trái tim mình lời "Thì thầm những dòng sông" mà tự hào và thêm yêu những dòng sông đất Việt.
Hà Nội, tháng 3/2015
