Thấy gì từ cú xoay trục của Abu Dhabi?

Quyết định mang tính chính sách, tác động cấu trúc liên minh 

Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất sẽ chính thức rút khỏi OPEC từ ngày 1/5, theo thông báo của hãng thông tấn nhà nước WAM, trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu đang trải qua một trong những giai đoạn biến động nguồn cung nghiêm trọng nhất. Tuyên bố của UAE nêu rõ, quyết định này phù hợp với tầm nhìn kinh tế và chiến lược dài hạn của nước này, cũng như định hướng phát triển ngành năng lượng, bao gồm việc đẩy nhanh đầu tư vào sản xuất trong nước. Đồng thời, Abu Dhabi cũng sẽ rời cơ chế OPEC+.

Theo giới chuyên gia, UAE rời OPEC sau nhiều tuần hứng chịu các đợt tập kích tên lửa và máy bay không người lái từ Iran - cũng là thành viên OPEC. Còn Bộ trưởng Năng lượng UAE Suhail Mohamed al-Mazrouei, nhấn mạnh đây là quyết định mang tính chính sách và được đưa ra một cách độc lập, không tham vấn bất kỳ quốc gia nào khác, kể cả Arab Saudi – quốc gia giữ vai trò trung tâm trong OPEC. Ông Suhail Al Mazrouei cũng thông tin thời điểm rời OPEC được lựa chọn nhằm giảm thiểu xáo trộn cho các nước sản xuất dầu khác trong nhóm.

Theo ông Andy Lipow, Chủ tịch công ty tư vấn Lipow Oil Associates, trong nhiều năm UAE không hài lòng với các đợt cắt giảm sản lượng do Arab Saudi dẫn dắt nhằm hỗ trợ giá dầu. Ông nhận định, khi xung đột giữa Mỹ và Iran hạ nhiệt và eo biển Hormuz được khai thông trở lại, UAE nhiều khả năng sẽ tận dụng tối đa công suất dự phòng để gia tăng sản lượng.

Là nhà sản xuất dầu lớn thứ ba trong OPEC, việc UAE rời đi được cho là sẽ làm suy yếu đáng kể vai trò điều tiết thị trường của tổ chức này. Ông Jorge León, Giám đốc phân tích địa chính trị tại Rystad Energy, cho biết UAE là một trong số ít quốc gia, cùng với Arab Saudi, sở hữu công suất dự phòng đủ lớn để tác động trực tiếp đến giá dầu và ứng phó với các cú sốc nguồn cung. Hai nước hiện kiểm soát phần lớn công suất dự phòng toàn cầu, ở mức hơn 4 triệu thùng/ngày.

Công suất dự phòng – phần sản lượng chưa khai thác nhưng có thể nhanh chóng đưa vào vận hành, là công cụ then chốt giúp OPEC ổn định thị trường trong các giai đoạn khủng hoảng. Việc UAE rời đi đồng nghĩa tổ chức này mất đi một trong những trụ cột quan trọng, từ đó suy yếu về mặt cấu trúc và khả năng điều phối.

Trong khi đó, ông David Goldwyn – cựu đặc phái viên năng lượng quốc tế của Bộ Ngoại giao Mỹ, cho rằng trong ngắn hạn, tác động của quyết định này có thể chưa rõ rệt khi eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa. Tuy nhiên, về dài hạn, diễn biến này có thể gây áp lực giảm giá dầu nếu nguồn cung được nới lỏng khi tình hình địa chính trị hạ nhiệt.

Theo giới chuyên gia, việc rời OPEC được kỳ vọng sẽ giúp UAE gia tăng tính linh hoạt trong điều hành sản lượng và ứng phó với biến động thị trường, đặc biệt trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu bị gián đoạn bởi xung đột khu vực. Trước khi khủng hoảng nổ ra, UAE sản xuất khoảng 3,4 triệu thùng dầu/ngày. Tuy nhiên, sau khi eo biển Hormuz bị đóng, sản lượng đã giảm khoảng 44%, xuống còn 1,9 triệu thùng/ngày trong tháng 3. Hiện công suất sản xuất tối đa của nước này đạt khoảng 4,85 triệu thùng/ngày.

Khi được hỏi về khả năng nâng công suất lên 5 triệu thùng/ngày vào năm 2027, Bộ trưởng Suhail Mohamed al-Mazrouei cho rằng điều này là khả thi. Dù vậy, ông nhấn mạnh UAE sẽ tiếp tục hành xử như một “nhà sản xuất có trách nhiệm”, chỉ cung cấp theo nhu cầu thị trường, tránh gây mất cân bằng cung – cầu. Bên cạnh đó, UAE cũng khẳng định sở hữu một trong những tiêu chuẩn cường độ carbon thấp nhất thế giới, cho thấy định hướng dài hạn không chỉ dừng ở sản lượng mà còn gắn với chuyển dịch năng lượng và phát triển bền vững.

Hiệu ứng dây chuyền và ứu thế với Mỹ 

Giới phân tích nhận định, việc Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) rời OPEC không chỉ là một quyết định đơn lẻ mà có thể kích hoạt hiệu ứng dây chuyền trong nội bộ liên minh. Với vai trò điều phối sản lượng nhằm kiểm soát nguồn cung và giá dầu toàn cầu, OPEC – được thành lập năm 1960 bởi Arab Saudi, Iran, Iraq, Venezuela và Kuwait – từ lâu đã dựa vào kỷ luật hạn ngạch để duy trì ảnh hưởng. Tuy nhiên, chính cơ chế này cũng đang trở thành “điểm nghẽn” đối với các nhà sản xuất có tham vọng mở rộng.

Liên minh mở rộng OPEC+, với sự tham gia của Nga và nhiều quốc gia ngoài OPEC, vốn được kỳ vọng củng cố sức mạnh thị trường, nay lại đứng trước nguy cơ suy yếu tính gắn kết khi các nước ngày càng ưu tiên lợi ích riêng.

Theo ông Robin Mills, Giám đốc điều hành Qamar Energy, Kazakhstan có thể là cái tên tiếp theo cân nhắc rời khỏi cơ chế này, bởi đây cũng là quốc gia đang muốn gia tăng sản lượng. Trước đó, Qatar đã rời OPEC năm 2019, Ecuador năm 2020 và Indonesia năm 2016 – với lý do tương tự, không muốn bị ràng buộc bởi hạn ngạch sản xuất. Xu hướng này cho thấy một thực tế mô hình liên minh điều tiết đang mất dần sức hút trước áp lực thị trường và nhu cầu tăng trưởng nội tại.

Trong bối cảnh đó, động thái của UAE được nhiều chuyên gia đánh giá có thể tạo ra lợi thế nhất định cho Mỹ. Việc một trong những nhà sản xuất lớn nhất rời khỏi cơ chế kiểm soát sản lượng đồng nghĩa với khả năng gia tăng nguồn cung trong trung và dài hạn, từ đó làm suy yếu khả năng điều tiết giá của OPEC.

Điều này phù hợp với xu hướng mà Washington lâu nay theo đuổi, một thị trường năng lượng linh hoạt hơn, ít phụ thuộc vào các thỏa thuận hạn chế sản lượng. Một số phân tích cũng cho rằng động thái này phản ánh sự xích lại gần hơn giữa UAE và Mỹ trong cả lĩnh vực năng lượng lẫn an ninh, nhất là khi khu vực Trung Đông đang đối mặt với rủi ro xung đột kéo dài.

Ở góc độ chiến lược, việc UAE chủ động tăng cường quan hệ với Mỹ từ hợp tác tài chính đến các cơ chế bảo đảm thanh khoản USD, cho thấy nước này đang chuẩn bị cho một giai đoạn biến động dài hạn. Những trao đổi về khả năng thiết lập các công cụ hỗ trợ tài chính song phương, như hoán đổi tiền tệ, phản ánh nỗ lực giảm thiểu rủi ro trong trường hợp khủng hoảng khu vực leo thang.

Trong một diễn biến có liên quan, theo kênh Al Jazeera ngày 29/4, các nhà lãnh đạo vùng Vịnh đã tập trung tại một cuộc họp bất thường của Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) tại Jeddah, Arab Saudi.  Đây là cuộc gặp trực tiếp đầu tiên của lãnh đạo các nước vùng Vịnh kể từ khi xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran bắt đầu.

Các nội dung thảo luận bao gồm cách các quốc gia GCC sẽ ứng phó với mối đe dọa quân sự từ tên lửa đạn đạo và thiết bị bay không người lái mà Iran phóng với số lượng lớn vào các nước GCC. Ngoài ra, các bên cũng bàn về việc mở lại eo biển Hormuz, nơi gần như tất cả các quốc gia GCC phụ thuộc để vận chuyển hydrocarbon, dầu, khí đốt, amoniac, heli và các sản phẩm thiết yếu khác ra thị trường.