Sử dụng AI trong nghệ thuật - giới hạn nào?

Có thể nói chưa có một tác phẩm điện ảnh Việt nào hẩm hiu như “Chốt đơn”. Đoàn phim gặp đúng “sao quả tạ” khi loạt diễn viên chính đều dính lùm xùm sau khi dự án đã đóng máy, bắt đầu chiến dịch truyền thông.

Khi nghệ thuật ỷ lại vào AI

Đầu tiên, hoa hậu Thùy Tiên - nữ chính đóng vai Hoàng Linh - bị bắt tạm giam với cáo buộc “Lừa dối khách hàng” trong vụ việc kẹo rau củ Kera. Chưa hết, diễn viên Quyền Linh và Hồng Vân cũng bị khán giả phản ứng vì từng quảng cáo sai sự thật loạt thực phẩm chức năng, sữa bột… Hồi tháng 3, phim phải hoãn chiếu để chờ động thái của cơ quan chức năng với hoa hậu Thùy Tiên. Đến khi cô bị bắt, “Chốt đơn” coi như bị đóng băng bởi chắc chắn khán giả không chấp nhận một bộ phim có nữ chính vi phạm pháp luật, đang bị cộng đồng lên án.

Sử dụng AI trong nghệ thuật - giới hạn nào? -1
MV “Kiếp sau vẫn là người Việt Nam” vướng tranh cãi vì lạm dụng AI.

Im ắng chừng hai tháng, bất thình lình “Chốt đơn” tái xuất với nước cờ chưa từng có trong lịch sử điện ảnh nước nhà: nhân vật nữ chính của Thùy Tiên được AI thế vai. Trong buổi họp báo, đại diện nhà sản xuất và đạo diễn đều nhấn mạnh vào yếu tố vô tiền khoáng hậu này. Họ cho biết nhân vật Hoàng Linh phiên bản AI có chiều cao 1,69m, cân nặng 51kg, số đo ba vòng 80-60-93cm.

Gương mặt diễn viên hoàn toàn mới với các công nghệ như: AI Face tạo gương mặt số; AI Character xây dựng nhân vật thay thế hoàn toàn diễn viên thật nhưng vẫn giữ được mạch truyện và chiều sâu tâm lý; Visual AI VFX Engine đồng bộ hóa hình ảnh, biểu cảm, giọng nói ở cấp độ khung hình, nhằm duy trì dòng cảm xúc điện ảnh một cách liền mạch. Giọng nói của diễn viên ảo cũng do người khác lồng tiếng.

Đạo diễn Nam Cito hào hứng: "Chúng tôi không chỉ thay đổi gương mặt mà toàn bộ hình ảnh nữ chính đều được xử lý bằng công nghệ, tạo nên một nhân vật hoàn toàn mới. Công nghệ AI đã tiến quá xa, nó giữ trọn vẹn nhiều cảm xúc, sự chân thật, tự nhiên”. Việc dùng AI được ekip giải thích là phương án khả thi nhất trong bối cảnh hiện tại khi không thể giữ lại phiên bản gốc vì yếu tố pháp lý và phản ứng dư luận, nhưng cũng không đủ kinh phí lẫn thời gian để quay lại từ đầu với diễn viên mới. Có thể hiểu đoàn phim vin vào AI như một cách chữa cháy, vớt vát công sức và tiền của mà ekip đã bỏ ra.

Đáng tiếc, AI có thể cứu vãn khâu sản xuất nhưng không thể cứu vãn chất lượng. Tính đến ngày 17/8, “Chốt đơn” mới thu về khoảng 5 tỷ đồng. Doanh thu lẹt đẹt sau hơn một tuần công chiếu khiến đứa con tinh thần của bộ đôi đạo diễn Bảo Nhân - Nam Cito đứng trước nguy cơ lỗ nặng khi rời rạp. Dù cảm thông với tai nạn của “Chốt đơn” nhưng khán giả không thể dễ dãi bỏ tiền túi để xem một bộ phim kém cỏi. Trái ngược với những lời quảng cáo có cánh của đạo diễn, nữ chính Hoàng Linh dù được AI thay thế vẫn mang bóng dáng của hoa hậu Thùy Tiên.

Để người xem vẫn liên tưởng đến diễn viên cũ trong khi diễn xuất của diễn viên ảo sống sượng, đơ cứng, vô cảm, nhất là ở những phân đoạn tâm lý phức tạp thì “Chốt đơn” đã gây mất điểm trầm trọng. Nếu Hoàng Linh chỉ là một nhân vật phụ, phim có thể bình yên trước sóng gió dư luận. Nhưng khổ nỗi, Hoàng Linh xuất hiện trong hơn 70% cảnh phim nên diễn xuất máy móc của “cô” đã khiến “Chốt đơn” đánh mất cảm xúc của khán giả.

Nhiều người dự đoán có thể với việc ứng dụng AI chưa từng có tiền lệ này, “Chốt đơn” sẽ khiến người người ùn ùn ra rạp vì tò mò. Họ hào hứng không biết AI đóng có gì đặc sắc, khác biệt so với người thật trước đó. Nhưng tiên đoán này cuối cùng trật lấc. Doanh số phòng vé ảm đạm chứng minh rằng: dù có người xem phim vì tò mò nhưng khi cơn tò mò qua đi, đối diện với một tác phẩm chất lượng kém thì hiệu ứng truyền miệng tiêu cực sẽ khiến phim rơi xuống đáy.

Ra mắt cùng thời điểm, MV “Kiếp sau vẫn là người Việt Nam” (đạo diễn Trần Thành Trung) cũng sử dụng công nghệ AI cho khâu hình ảnh minh họa. MV có sự tham gia của bốn ca sĩ gồm Lâm Bảo Ngọc, Quốc Thiên, Quân A.P, Dương Hoàng Yến cùng sự góp giọng của NSND Thu Huyền. Ngoài hình quay bốn ca sĩ trẻ ở studio thì hình ảnh về lịch sử, đất nước, con người Việt Nam lẫn hình ảnh NSND Thu Huyền đều được minh họa bằng trí tuệ nhân tạo.

Đạo diễn Trần Thành Trung cho biết đây là MV nằm trong “Dự án nghệ thuật cộng đồng Vietnam Love”. Ý nghĩa là vậy nhưng vừa trình làng, MV này đã bị khán giả chỉ trích dữ dội vì vô số sai sót ở khâu hình ảnh. Chẳng hạn giai thoại lịch sử ghi chép Trần Quốc Toản bóp nát quả cam ở vùng đồng bằng sông Hồng nhưng AI lại minh họa Trần Quốc Toản cầm quả cam đứng giữa núi non trùng điệp như vùng Tây Bắc. Hầm Đờ Cát trong chiến dịch Điện Biên Phủ hay họa tiết Trống Đồng Đông Sơn đều sai lệch so với tư liệu lịch sử. Thậm chí, một số cảnh sinh hoạt đời thường cũng nảy ra “hạt sạn” dễ thấy như nhân vật thừa tay chân… Chuyên gia truyền thông Châu Quang Phước đánh giá khâu hình ảnh do AI thực hiện có phần tùy tiện, thiếu chăm chút, nhất là ở những cảnh liên quan lịch sử từng thời kỳ.

Sử dụng AI trong nghệ thuật - giới hạn nào? -0
Diễn viên AI thay thế vai của hoa hậu Thùy Tiên trong phim “Chốt đơn”.

Trước làn sóng chỉ trích dữ dội, ekip vội ẩn MV và chỉ còn phổ biến ca khúc bằng định dạng audio và MV lyric (MV lời ca). Đạo diễn Trần Thành Trung lên tiếng xin lỗi: "Đây là MV được thực hiện theo phong cách nghệ thuật gợi tả, ẩn dụ. Câu chuyện kể về hành trình của bảo tàng cảm xúc trong một ngày hội non sông, nơi mỗi người tìm về niềm tự hào văn hóa - lịch sử Việt Nam. MV đã lấy cảm hứng từ dòng chảy lịch sử và tinh thần đoàn kết xuyên suốt của dân tộc Việt Nam - từ quá khứ đến hiện tại, từ gian nan đến vươn mình mạnh mẽ. Một số khung hình được lãng mạn hóa khi MV thành phẩm. Điều này chưa phù hợp với một sản phẩm âm nhạc truyền tải phần nào góc nhìn về lịch sử Việt Nam. Khi lựa chọn kết hợp AI với phương pháp quay hình truyền thống, chúng tôi ý thức rõ đây là giai đoạn AI mang tính thể nghiệm, đồng nghĩa với việc phải đối mặt không ít khó khăn, thử thách và những hạn chế nhất định”.

Cần xác lập ranh giới cho sự sáng tạo AI

Những năm gần đây, việc ứng dụng AI trong ngành công nghiệp điện ảnh hay sản xuất MV diễn ra sôi nổi. Theo đạo diễn Tuấn Anh, AI trở thành trợ thủ đắc lực ở hầu hết công đoạn làm phim: từ giai đoạn tiền kỳ như viết kịch bản, tuyển chọn diễn viên, dựng cảnh, đạo cụ cho đến quay phim, làm hậu kỳ, kỹ xảo, quảng bá phát hành, dự đoán doanh thu… Với sức mạnh kỹ thuật vượt trội, AI có thể giảm đáng kể thời gian sản xuất, chi phí và tối ưu hóa quy trình sáng tạo dựa trên những gợi ý từ con người.

Song sẽ thật tai hại khi tay trợ thủ ấy được đẩy lên làm nhân vật chính. Hai cú “ngã ngựa” của “Chốt đơn” và “Kiếp sau vẫn là người Việt Nam” cho thấy hậu quả nhãn tiền nếu quá dựa dẫm vào công nghệ. Mỗi bên đều có lý do riêng để cậy nhờ AI nhưng đích đến cuối cùng vẫn là tác phẩm nghệ thuật mà họ cống hiến cho công chúng. Trong đó, cảm xúc vẫn là yếu tố hàng đầu để nghệ thuật níu kéo người xem. Đáng tiếc, đây lại là điểm yếu cốt tử của AI hiện nay.

Việc phó mặc đứa con tinh thần cho AI và xem nhẹ yếu tố con người cho thấy nghệ sĩ chỉ muốn chóng xong việc mà thiếu tôn trọng khán giả. Lạm dụng AI cũng chứng minh họ thiếu nghiêm túc với nghệ thuật và làm thui chột cảm hứng sáng tạo. Nói như đạo diễn Phạm Vĩnh Khương: “AI sẽ khiến nhiều người trở nên lười biếng, ỷ lại nếu họ luôn thụ động giao phó hết cho AI trong việc sáng tạo nội dung”.

Suy cho cùng AI chỉ là phương tiện để người nghệ sĩ sử dụng cho hành trình sáng tạo. Nó làm việc theo câu lệnh, theo thông tin nạp vào của người sử dụng. Nếu người sử dụng không cẩn trọng, hiểu biết hạn hẹp thì AI thực sự trở thành cơn ác mộng. Những thông tin sai lệch cứ thế phổ biến rộng rãi và nhào nặn nên tác phẩm vô hồn, cẩu thả mà người ta gọi là nghệ thuật.

Đạo diễn Tuấn Anh phân tích: “Bản chất máy móc của AI khiến nó thiếu đi sự nhạy cảm, chiều sâu cảm xúc mà chỉ con người mới có thể mang lại. Nên để đi lâu dài với nghệ thuật và tạo ra những tác phẩm chạm đến trái tim, giàu chất lượng nghệ thuật vẫn cần đến sự trải nghiệm, cảm xúc và sự hiểu biết của người nghệ sĩ”.

Phan Thi Uyên

Các tin khác

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

Trải qua 80 năm xây dựng và trưởng thành, Báo Công an nhân dân (CAND) không chỉ là tiếng nói của lực lượng CAND, mà còn là địa chỉ tin cậy, gắn bó của nhiều thế hệ văn nghệ sĩ cả nước. Từ những trang viết, cuộc trò chuyện đến sự đồng hành trong các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, tình cảm chân thành mà giới văn nghệ sĩ dành cho Báo CAND đã góp phần bồi đắp mối gắn kết bền chặt giữa báo chí với đời sống văn học, nghệ thuật, giữa người cầm bút với những người làm nghệ thuật. Qua năm tháng, sự tin yêu, trân trọng và đồng hành ấy đã trở thành một phần ý nghĩa trong hành trình phát triển của tờ báo. Sức lan tỏa của một cơ quan báo chí không chỉ ở những trang viết mà còn ở khả năng kết nối con người bằng niềm tin và những giá trị nhân văn.

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh hiện là Phó trưởng đoàn Kịch cổ điển, Nhà hát Kịch Việt Nam. Anh được biết đến là một nghệ sĩ có nhiều khám phá độc đáo, mới mẻ với kịch đương đại, lịch sử, thiếu nhi. "Bén duyên" và bị cuốn hút với các vở diễn về đề tài hình tượng người chiến sĩ Công an nhân dân (CAND) đã giúp anh có nhiều trải nghiệm mới mẻ. Phóng viên Chuyên đề Văn nghệ Công an có cuộc trò chuyện với NSND Tạ Tuấn Minh.

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Từ những giai điệu thấm đẫm tình quê hương đến những câu chuyện lay động lòng người, chương trình nghệ thuật "Kết nối yêu thương" gửi đi thông điệp giản dị mà sâu sắc: Không ai nên đơn độc trước nghịch cảnh. Đằng sau mỗi người phụ nữ đau yếu, mỗi em nhỏ mang bệnh hiểm nghèo là một phận đời cần được chở che, một ước mơ cần được níu giữ. Khi những trái tim cùng rung lên nhịp đập yêu thương, nghệ thuật không chỉ chạm đến cảm xúc mà còn khơi dậy trách nhiệm cộng đồng, thắp lên hy vọng cho những cuộc đời còn nhiều gian khó.

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Liên hoan phim (LHP) Tài liệu châu Âu – Việt Nam lần thứ 16 (diễn ra từ ngày 18 đến ngày 26/9) quy tụ 25 tác phẩm điện ảnh tài liệu đặc sắc đến từ Việt Nam và các quốc gia châu Âu. Đây không chỉ là “bữa tiệc” điện ảnh, mở ra cơ hội giao lưu, hợp tác giữa những người làm nghề mà còn là cầu nối để dòng phim đặc biệt này đến gần với công chúng hơn.

Ca sĩ Tùng Dương đã tổ chức riêng nhiều live concert.

Từ “độc đạo” đến đại chúng

25 năm trong nghề, Tùng Dương đã có một hành trình đặc biệt mà không nhiều nghệ sĩ thế hệ anh có thể làm được. Đó là hành trình của một nghệ sĩ luôn muốn bước ra khỏi vùng an toàn, không ngừng thử nghiệm, tìm kiếm những giới hạn mới của giọng hát và tư duy âm nhạc. Nhưng cũng chính trên hành trình tưởng như ngày càng đi xa ấy, Tùng Dương lại ngày càng trở về gần hơn với những điều căn cốt: gia đình, tình yêu, con người, quê hương, đất nước, những giá trị đã làm nên căn tính của mình.

Buổi gặp gỡ báo chí giới thiệu chương trình “Phú Quang - Còn mãi một tình yêu” tại Nhà hát Hồ Gươm

Âm nhạc không chỉ là ký ức

Gần 5 năm sau ngày nhạc sĩ Phú Quang rời cõi tạm, những giai điệu của ông vẫn hiện diện trong đời sống âm nhạc Việt Nam. Năm 2026, ba người con của ông chính thức tiếp nhận di sản âm nhạc mà cha để lại. Nhưng câu chuyện di sản âm nhạc Phú Quang không chỉ là câu chuyện của một gia đình tiếp nhận một gia tài nghệ thuật. Nó đặt ra một vấn đề lớn hơn: làm thế nào để di sản âm nhạc của một nhạc sĩ được bảo vệ, được trao truyền và tiếp tục sống trong đời sống đương đại?

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Ngày nay, nhiều tác phẩm điện ảnh ra đời nhận được sự bàn luận sôi nổi trên mạng xã hội cùng những bài review phim xuất hiện dày đặc. Tuy nhiên, giữa dòng chảy ồn ã ấy lại thiếu vắng những bài phê bình có chuyên môn, đi sâu vào ngôn ngữ điện ảnh, giá trị nghệ thuật và ý nghĩa văn hóa của tác phẩm. Để đời sống điện ảnh không chỉ dừng lại ở những lời khen - chê, đánh giá cực đoan, cần thêm những tiếng nói phê bình giàu tri thức, góp phần nâng cao thị hiếu và nuôi dưỡng tình yêu điện ảnh trong công chúng.

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Việc đưa chất liệu truyền thống vào các sản phẩm nghệ thuật đang trở thành xu hướng và mở ra nhiều hướng sáng tạo, góp phần làm mới cách tiếp cận và lan tỏa những giá trị văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, điều này cũng yêu cầu nghệ sĩ cần sự hiểu biết, tôn trọng và trách nhiệm với những giá trị văn hóa mà sản phẩm khai thác.

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” của Tố Hữu - một trong những bài thơ tiêu biểu viết về Cách mạng Tháng Tám năm 1945, không chỉ là niềm vui của một cá nhân, hay của hàng chục triệu người, còn là niềm vui hồi sinh của một dân tộc vừa thoát khỏi ách nô lệ, giành lại quyền làm chủ vận mệnh. Cũng là niềm vui được cống hiến và kiến tạo tương lai. “Vui bất tuyệt” trở thành cảm hứng chung cho nhiều tác phẩm nổi tiếng cùng chủ đề.

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Những người trẻ thế hệ 8x, 9x, 2000 đang lựa chọn cách tiếp cận lịch sử theo cách riêng của mình. Với họ, lịch sử là những câu chuyện được kể lại sống động trên các nền tảng số, hay những bộ phim, những bài hát, những tiểu thuyết hấp dẫn và ý nghĩa... giúp họ hiểu hơn về đất nước mình.

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

Bắt đầu lên sóng truyền hình ANTV (thứ Bảy, Chủ nhật) từ ngày 22/8 và trên kênh HTV9 (thứ Hai, thứ Ba) từ ngày 24/8, bộ phim truyền hình "Kế hoạch CM12" đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm của công chúng. Không chỉ khắc họa những cuộc đấu trí căng thẳng, "Kế hoạch CM12" còn làm nổi bật bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh thầm lặng của những cán bộ, chiến sĩ CAND trong hành trình bảo vệ An ninh Tổ quốc từ những ngày đầu đất nước thống nhất.

Trưởng thành cùng lực lượng

Trưởng thành cùng lực lượng

Trong hơn 80 năm xây dựng, phấn đấu và trưởng thành của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam, có thể nói rằng, văn học nghệ thuật về lực lượng công an với sứ mệnh của mình đã góp phần đáng kể vào sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc, vì cuộc sống bình yên, hạnh phúc của nhân dân…

Thời của tiểu thuyết trinh thám

Thời của tiểu thuyết trinh thám

Mới đây, việc 2 bộ phim kinh dị "BACKROOMS" và "Obsession" thắng lớn phòng vé đã gây ra nhiều bất ngờ. Bên cạnh việc được thực hiện bởi các nhà sáng tạo nội dung tuy không chuyên về điện ảnh nhưng lại mang đến sự mới mẻ, thích thú, thì thực tế này cũng cho thấy thể loại thriller/mystery hay giật gân/bí ẩn đang được yêu thích hơn bao giờ hết cả trong phim ảnh cũng như văn chương.

Kể chuyện truyền thống Công an nhân dân bằng âm nhạc

Kể chuyện truyền thống Công an nhân dân bằng âm nhạc

Được đầu tư hoành tráng, công phu và giàu sáng tạo, các chương trình nghệ thuật về Công an nhân dân (CAND) thời gian qua không chỉ góp phần làm mới nghệ thuật chính luận mà còn lan tỏa sâu sắc hình tượng người chiến sĩ CAND bản lĩnh, nhân văn, gần gũi trong lòng công chúng.