Sân chơi sáng tác của cây bút trẻ: Khát vọng ươm mầm lớp kế thừa

Gieo mầm từ trang viết tuổi thơ

Câu lạc bộ “Ngòi bút nhỏ xinh” trực thuộc ấn phẩm Nhi Đồng TP Hồ Chí Minh của tòa soạn Báo Khăn quàng đỏ. Trong dịp hè này, câu lạc bộ tổ chức 4 buổi giao lưu, rèn luyện kỹ năng văn chương miễn phí cho thiếu nhi, các em học sinh tiểu học trên địa bàn thành phố.

Cuối tháng 8, trại viết Hoạt động trải nghiệm sáng tác văn học trẻ 2025 gồm 4 ngày 3 đêm do Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn TP Hồ Chí Minh đăng cai tổ chức cho 21 trại sinh đến từ các tỉnh thành, các trường đại học trong cả nước cũng đã diễn ra ở đảo Thiềng Liềng (xã Thạnh An). Đây là những bạn trẻ đoạt giải cao trong các cuộc thi 3 mùa trước củaGiải thưởng Văn học Trẻdành cho học sinh, sinh viên do Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh đăng cai từ năm 2022, nay đã bước vào mùa giải thứ 4.

Những hoạt động này chứng tỏ các sân chơi sáng tác, trại viết của thanh thiếu niên đến hiện tại vẫn không giảm sức hút.

Chia sẻ về Câu lạc bộ Ngòi bút nhỏ xinh, nhà văn Trần Gia Bảo, Phó Tổng biên tập Báo Tuổi trẻ nói: "Viết văn là một hành trình đơn độc. Nhưng khi có nơi để sẻ chia, lắng nghe, các em nhỏ sẽ không cô đơn trong thế giới sáng tạo của mình".

Ý tưởng về một sân chơi viết lách cho học sinh tiểu học đã được hình thành từ 20 năm trước khi chị Gia Bảo còn làm Trưởng ban Văn hóa - Văn nghệ Báo Nhi đồng TP Hồ Chí Minh. Lúc ấy, chuyên trang “Ngòi bút nhỏ xinh” ra đời, trở thành nơi đăng tải riêng các sáng tác của độc giả nhí: truyện ngắn, thơ, tản văn, ghi chép. Sau nhiều năm hiện diện trên mặt báo, “Ngòi bút nhỏ xinh” đã chính thức trở thành một câu lạc bộ sinh hoạt tại tòa soạn Báo Khăn quàng đỏ trong dịp hè, thu hút từ 30 - 50 em học sinh mỗi buổi.

Tại đây, các em được hướng dẫn làm nhật ký sáng tác, ghi chép những ý tưởng, cảm nhận khi đọc sách, xem phim, hay đơn giản là một ấn tượng từ những khoảnh khắc nhỏ trong ngày, rồi từ đó tập viết thành đoạn văn, bài thơ, hoặc câu chuyện ngắn. Các buổi sinh hoạt còn gắn liền với trải nghiệm thực tế: đi thảo cầm viên, dã ngoại… giúp trẻ em trau dồi thêm những kỹ năng sống, khơi gợi chất liệu thực để viết. Nhiều nhà văn, nhà thơ như Lê Minh Quốc, Hồ Huy Sơn, Phương Huyền đã trực tiếp hướng dẫn các em các kỹ năng.

"Chúng tôi cũng như những người làm vườn: gieo hạt, tưới nước, nâng niu từng mầm non. Việc chúng có lớn lên khỏe mạnh, vươn cao hay không, còn tùy vào điều kiện và nỗ lực của mỗi người. Nhưng tôi tin chắc những sáng tạo chân thật trong văn chương hôm nay sẽ là hành trang quý báu theo các em khi lớn lên", nhà văn Gia Bảo nói.

Câu lạc bộ “Ngòi bút nhỏ xinh” cũng nỗ lực để những trang viết tâm huyết của các tác giả nhỏ tuổi được xuất hiện trên mặt báo và mong có thể phối hợp với các trường học để tổ chức thêm nhiều hoạt động sáng tác, ươm mầm văn chương cho thiếu nhi.

Trại viết, nơi văn chương chạm vào đời sống

Là giảng viên đồng hành với các cây bút trẻ trong trại viết Hoạt động trải nghiệm sáng tác văn học trẻ 2025 do Đại học quốc gia TP Hồ Chí Minh tổ chức, dưới sự tư vấn của TS Hồ Khánh Vân, Phó trưởng khoa Văn học, Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn TP Hồ Chí Minh, nhà thơ La Mai Thi Gia cho rằng Giải thưởng Văn học Trẻ ba mùa trước đã phát hiện và nuôi dưỡng một thế hệ cây bút trẻ giàu tiềm năng và nhiều khát vọng.Các tác giả này có cơ hội bước ra một không gian trải nghiệm thực tế sống động ở Thiềng Liềng, được nghe các chuyên đề học thuật và chia sẻ thân tình từ thế hệ sáng tác đi trước. Từ đó, niềm cảm hứng, đề tài sáng tạo sẽ đa dạng, mới mẻ hơn.

"Các em không chỉ viết từ những trải nghiệm riêng với những không gian quen thuộc trước đây mà còn có chất liệu từ những chia sẻ cùng bè bạn có đam mê như mình. Những ngày sinh hoạt, học tập, sáng tác trong không gian rừng đước, đồng muối trắng, tiếng ca vọng cổ... giữa đảo nhỏ chắc chắn sẽ chạm đến cảm xúc của các em.

Sự trải nghiệm mang đầy hơi thở của đời sống địa phương, quá trình lĩnh hội kiến thức từ thầy cô và bộc bạch cảm xúc cùng bạn viết trong đêm thơ, đêm gala gợi mở thêm nhiều ý tưởng để các cây bút sáng tạo. Đó chính là sự tiếp nối tự nhiên của sân chơi Văn học Trẻ", bà La Thi Mai Gia nói.

Cần nhiều sân chơi sáng tác cho người trẻ

Trên thực tế, đã có khá nhiều nhà văn nổi tiếng bước ra từ các cuộc vận động, cuộc thi sáng tác dành cho người viết trẻ. Như cuộc vận động sáng tác Văn học tuổi 20 là sân chơi văn chương đã góp phần định danh những tên tuổi nhà văn: Nguyễn Ngọc Tư, Nguyễn Ngọc Thuần, Dương Thụy, Phong Điệp, Phan Việt, Trương Anh Quốc...

“Trại viết là nơi quần tụ những bạn nhỏ cùng niềm vui đọc sách và viết lách, bước đầu sẽ tạo được sự cộng hưởng và khơi gợi, kích hoạt được niềm vui bày tỏ mình qua con chữ của các em. Từ đây, những tác phẩm chất lượng có cơ hội được giới thiệu trên ấn phẩm báo chí, truyền thông”, nhà văn Văn Thành Lê nhận định.

Những năm qua, một số hội văn học nghệ thuật ở địa phương cũng tổ chức nhiều hoạt động sáng tác cho các cây bút học đường như: Trại bồi dưỡng sáng tác Hương rừng năm 2024 cho các học sinh của Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Đắk Lắk; lớp Bồi dưỡng Văn học trẻ - Văn học dân tộc thiểu số năm 2024 của Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Gia Lai…

Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh cũng tổ chức các trại viết cho văn học viết nhi, gần nhất là Trại sáng tác Trẻ và văn học thiếu nhi tại Đà Lạt vào tháng 4/2024. Nhưng nhìn rộng ra, Hội chưa có những lớp bồi dưỡng văn chương, trại sáng tác dành riêng cho tác giả nhỏ tuổi. Đây cũng là một điều khá đáng tiếc.

Phó chủ tịch Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh Trầm Hương cho biết Hội rất mong muốn tổ chức các trại sáng tác này nhưng bài toán kinh phí là trở ngại lớn: “Thực tế, để mở trại viết cho thiếu nhi thì cần nguồn lực kinh phí, trong khi Hội không có nhiều điều kiện để làm. Nỗ lực của Hội dừng lại ở việc tổ chức một số tọa đàm, diễn đàn về văn học thiếu nhi hoặc có thể làm sân thơ thiếu nhi trong Ngày Thơ Việt Nam”.

Nhà văn Trầm Hương cũng nhìn nhận: “Ở một số trường học, các câu lạc bộ văn chương đã rèn giũa học sinh, giúp nuôi dưỡng niềm say mê chữ nghĩa từ sớm. Cách làm này hiệu quả hơn vì có sự gắn bó trực tiếp giữa nhà trường, việc học tập với học sinh”.

Theo nhà thơ La Thi Mai Gia, ngoài giải thưởng hay trại viết, cần có những nhóm nhỏ duy trì hoạt động thường xuyên, nơi các cây bút trẻ vừa tự do sáng tác cá nhân, vừa gắn bó trong một tập thể chia sẻ. Khi đó, mỗi tác phẩm mới không chỉ là thành quả cá nhân mà còn là kết tinh của sự khích lệ chung. “Các trường đại học có thể mở thêm những câu lạc bộ sáng tác, những chuyên đề đọc - viết định kỳ, những buổi đối thoại trực tiếp với nhà văn, nhà thơ, nhà nghiên cứu. Văn chương cần được nuôi dưỡng bằng sự đồng hành bền bỉ, để người trẻ cảm thấy mình đang ở trong một cộng đồng đọc và viết. Chỉ khi đó, hạt mầm tài năng mới thực sự bén rễ, vươn cao và sải cánh”.

Tuy nhiên, cả nhà văn Gia Bảo, Văn Thành Lê, nhà thơ La Thi Mai Gia đều cho rằng nên xem các trại viết là nơi khơi gợi, gặp gỡ các bạn nhỏ yêu văn chương, yêu sách vở hơn là áp lực kì vọng phải trở thành... tác giả.

“Chúng ta từng có Trường Viết văn Nguyễn Du (hiện nay là Khoa Viết văn, Báo chí của Đại học Văn hóa Hà Nội) nhưng không phải ai tốt nghiệp cũng thành nhà văn, nhà thơ. Hay thực tế, có nhiều cây viết nhí xuất hiện, được truyền thông chú ý, nhưng rồi theo thời gian vẫn giậm chân tại chỗ hoặc theo đường hướng khác chứ không theo văn chương, chữ nghĩa nữa. Đây là điều hết sức bình thường”, nhà văn Văn Thành Lê dẫn chứng.