Ra mắt "Di cảo Đặng Đình Hưng": Trăm năm nhìn lại

Ngày 19/12/2024, NXB Hội Nhà văn và Gallery 39 đã giới thiệu đến độc giả cuốn sách "Di cảo Đặng Đình Hưng" và trưng bày một số trang thủ bút của nhà thơ, nhạc sĩ Đặng Đình Hưng nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông (1924-2024).

NSND Đặng Thái Sơn đã có mặt trong buổi lễ ra mắt sách về cha mình và biểu diễn tại Nhà hát Hồ Gươm vào tối 21/12 với hòa nhạc "Đặng Thái Sơn Returns" mà nghệ sĩ chia sẻ: "Là buổi hòa nhạc đặc biệt kỷ niệm 100 năm ngày sinh của cha tôi - nhà thơ Đặng Đình Hưng...".

1.jpg -0
Nhà thơ Đặng Đình Hưng.

Cuốn sách "Di cảo Đặng Đình Hưng" dày 250 trang, gồm các tập thơ như: "Rra" (1965), “Songe A” (1968), "Sử thi Phù Đổng ca" (1970) cùng một số trang thủ bút các tập thơ của ông, thư của nhà thơ Trần Dần gửi Đặng Đình Hưng, chân dung nhà thơ, nhạc sĩ Đặng Đình Hưng qua ảnh của nhiếp ảnh gia Hà Tường, bài viết của các tác giả như Hoàng Cầm, Lê Đạt, Phan Đan, Nguyễn Thụy Kha...

Cuốn sách được hoàn thành nhờ sự giúp đỡ và cung cấp những tư liệu quan trọng từ gia đình nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, nhà quay phim Trần Trọng Văn và một số bạn bè văn nghệ sĩ. Họa sĩ Lê Thiết Cương chia sẻ lý do ông tha thiết muốn thực hiện cuốn sách này là vì: "Tôi được đọc thơ của cụ Đặng Đình Hưng cách đây bốn chục năm. Thích và "nhập" ngay vì thơ cụ lạ, mới, hiện đại. Đến bây giờ vẫn hay vì vẫn mới. Năm 2021, sau khi "Một bến lạ" ra mắt độc giả, thật hữu duyên, một số bạn của tôi đã tin tưởng đưa tôi những bản thủ bút các tác phẩm của cụ. Tất cả đều chưa từng xuất hiện và họ mong muốn, một ngày nào đó có thể xuất bản để mọi người đều được biết tới.

Di cảo như tên gọi của nó là những gì chưa được biết tới. Nó cần phải được phổ biến để bức chân dung của tác giả hoàn chỉnh hơn. Tính đến khi cụ Đặng Đình Hưng mất (tháng 12/1990), tôi được làm học trò của cụ khoảng 6 năm. Cụ dạy tôi về nghệ thuật nói chung, trong đó có hội họa. Cụ là thầy tôi. Đó là 3 duyên nhỏ tạo thành một duyên lớn để hôm nay "Di cảo Đặng Đình Hưng" ra đời...".

Nhà thơ, nhạc sĩ Đặng Đình Hưng sinh năm 1924 tại làng Thụy Hương, huyện Chương Mỹ (Hà Tây cũ), nay thuộc Hà Nội. Tốt nghiệp Trường Bưởi, năm 18 tuổi ông vào học Trường Luật Đông Dương, chưa tốt nghiệp thì Cách mạng tháng Tám nổ ra, ông nhập vào hoạt động đoàn thể ở Hà Nội. Toàn quốc kháng chiến, ông theo Việt Minh lên Vĩnh Yên làm tuyên truyền, công tác tại Ban Tuyên huấn Trung ương. Năm 1951, ông được cử làm Đoàn trưởng kiêm Chính trị viên Đoàn Văn công nhân dân Trung ương, là cấp trên của những bậc tài danh như Nguyễn Xuân Khoát, Thế Lữ, Học Phi, Lưu Hữu Phước...

Trở về Hà Nội khi hòa bình lập lại, song hành với những cách tân nghệ thuật, chàng trai Đặng Đình Hưng đã có được tình yêu và nên duyên với nghệ sĩ dương cầm Thái Thị Liên. Cặp trai tài gái sắc có thêm người con chung là một nghệ sĩ của thế giới sau này - nghệ sĩ dương cầm Đặng Thái Sơn. Một số tập thơ, bài thơ của Đặng Đình Hưng đã được xuất bản từ những năm 1958 cho thấy sự cách tân đầy bản lĩnh của ông như tập "Lirik", "Cômik", "Khóc Mỵ Châu"... Có thể nói, bài thơ cách tân của Đặng Đình Hưng được nhiều người biết đến và yêu thích, đó chính là bài "Tôi có trăm xu":

"Tôi có trăm xu/ tôi đi tám phố/ mua con đường dài/ vừa đi vừa nghỉ/ mua năm xu ánh sáng/ sống ghẹ mặt trời/ mua năm xu chơi vơi/ mủi lòng viên đạn/ mua năm xu mưa lay phay/ trang hoàng giậu sắt...

đến phố hàng kèn gặp thằng trĩ mũi/ tôi mua năm xu lá chuối/ tôi cho nó xem/ nó mua năm xu hoa loa kèn/ nó cho tôi ngửi/... Đôi bạn èng èng chia tay đầu phố".

2.jpg -1
NSND Đặng Thái Sơn ký tặng độc giả tại buổi ra mắt "Di cảo Đặng Đình Hưng".

Nhà thơ Đặng Đình Hưng theo mô tả của nhà thơ Nguyễn Thụy Kha đã phải sống những năm tháng cùng cực, cô đơn sau biến cố văn chương, phân ly với nghệ sĩ dương cầm Thái Thị Liên và mắc căn bệnh u phổi vào năm 1974: "Nhưng, chính khi ấy, khi nằm trên giường bệnh, cận kề cái chết, ở chỗ không thể lùi hơn, ở thế "cùng tắc biến", thơ Đặng Đình Hưng đã lộ sáng ra một siêu phẩm mang tên "Bến lạ". Tập thơ được tu chỉnh trong những ngày tháng kỳ diệu khi khối u nơi ông nhỏ lại dần qua những điều trị hết lòng, tử tế của lương y thời đại ấy, để rồi "song kiếm hợp bích" cùng vinh quang đoạt giải thưởng cuộc thi dương cầm thế giới mang tên F.Chopin lần thứ 10 của con trai Đặng Thái Sơn mùa thu năm 1980. Chỉ có khác, vinh quang của Đặng Thái Sơn là sự nổi tiếng, còn vinh quang của Đặng Đình Hưng là chiến thắng bệnh tật, chiến thắng chính mình, chiến thắng nỗi cô đơn, nghiễm nhiên đưa tên mình vào "từ điển văn học" với tư cách một nhà thơ, đóng góp cho cuộc cách tân thơ Việt Nam hiện đại...".

Có thể nói, nhờ có sự "đăng quang" của Đặng Thái Sơn năm đó đã góp phần vào sự "nhìn lại Đặng Đình Hưng". Ông được phân một căn hộ tập thể ở khu Giảng Võ qua chỉ thị của Thủ tướng Phạm Văn Đồng cuối năm 1980 và đã sống những năm tháng cuối đời có phần dễ chịu hơn ở đây cho đến khi qua đời vào ngày 21/12/1990. 

Có mặt tại buổi lễ ra mắt sách về cha mình, nghệ sĩ Đặng Thái Sơn xúc động chia sẻ: "Sau khi nghe những lời chia sẻ, đọc thơ của mọi người dành cho cha tôi, tôi rất xúc động, thật khó có thể diễn đạt bằng lời. Tôi xin được chơi một đoạn nhạc của Chopin để thay lời muốn nói, bày tỏ niềm tri ân và chia sẻ một kỷ niệm đẹp về bố mình. Tôi dành toàn bộ tâm trí và tình cảm của mình cho bố tôi qua đêm nhạc diễn cùng dàn nhạc giao hưởng tại Nhà hát Hồ Gươm vào tối 21/12. Tôi thấy vui vì giờ đây bố Đặng Đình Hưng của tôi không chỉ thuộc về gia đình mà thuộc về tất cả mọi người...".

Đây cũng là lần đầu tiên, vào đúng ngày kỷ niệm 34 năm ngày mất của cha mình, NSND Đặng Thái Sơn trình diễn lại bản Concerto của Chopin kể từ lần ông tham gia và đoạt giải cao nhất tại Cuộc thi piano quốc tế Chopin ở Ba Lan năm 1980. Điều này chắc hẳn mang một ý nghĩa đặc biệt và thiêng liêng mà ông muốn dành tặng cha mình - nhạc sĩ, họa sĩ, nhà thơ Đặng Đình Hưng  - người cha mà nghệ sĩ Đặng Thái Sơn "Tuy không có nhiều thời gian sống gần nhưng lại chịu ảnh hưởng rất lớn!". 

Nhà phê bình Đỗ Lai Thúy:

"Đặng Đình Hưng yêu sự trôi chảy. Nhịp điệu thơ ông chảy trôi đồng cách với dòng sông Đáy quê hương. Ở "Ô", nó trôi chậm chạp hiền hòa qua những bãi dâu bờ mía thuộc đồng đất Đan Phượng, Quốc Oai... Ở "Bến lạ", nó chảy mạnh hơn, uốn mình quanh chân những quả đồi bát úp vùng Ứng Hòa, Chương Mỹ. Ở "Ô mai", nó trườn uốn qua những dãy núi đá vôi của Mỹ Đức, rồi Kim Bảng (Hà Nam), đến Gia Viễn (Ninh Bình). Sau đó thì từ từ ra biển. Nhịp điệu thủy trình sông Đáy ngược với các dòng sông khác từ miền núi đổ về, bởi sông Đáy chỉ là một phân lưu của sông Hồng. Nhưng, nhịp điệu đó rất phù hợp với nhịp điệu thơ Đặng Đình Hưng. Từ "Ô", qua "Bến lạ", đến "Ô mai", thơ ông ngày càng gia tăng chất văn xuôi, tức từ giảm thiểu đến biến mất vần điệu, nên để lưu giữ chất thơ thì nhịp điệu như dòng sông Đáy phải mạnh mẽ hơn, biến hóa hơn theo phong thổ, xứ sở, trạng huống, tâm cảnh với vô vàn chiều, trục.

Là nghệ thuật thời gian, âm nhạc ảnh hưởng đến Đặng Đình Hưng - nhà thơ ngay cả ở việc chọn và thay đổi thể loại thơ. "Ô" là thơ tự do, "Bến lạ" là thơ văn xuôi, còn "Ô mai" là văn xuôi thơ. Như vậy, làm thơ, Đặng Đình Hưng dường như chú trọng đến chất thơ nhiều hơn là hình thể, thân xác thơ. Hơn nữa, theo thời gian thì chất văn xuôi tăng lên từ tập này đến tập khác. Nhưng, có một điều lạ là, ở Đặng Đình Hưng, chất thơ và chất văn xuôi không tương khắc mà lại tương sinh, tức tỷ lệ thuận với nhau. Chất văn xuôi tăng bao nhiêu thì chất thơ cũng tăng bấy nhiêu. Phải chăng, chỉ có thể lý giải được nghịch lý này bằng việc thi nhân cấu trúc thi phẩm của mình như một nhạc phẩm...".

Nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên:

"Trên hành trình thơ Việt hiện đại, mỗi sự cách tân, sáng tạo đẩy thơ đi tới cùng dân tộc và nhân loại, dù ở mức độ thành công khác nhau, đều được ghi nhận và trân trọng. Đặng Đình Hưng bằng "Bến lạ" và "Ô mai" hơn 30 năm trước đã hiện diện mình trong thơ một cách gây sốc. Thơ ông từ chỗ bị khó chịu, chê bai, phản bác đã được cảm nhận, tìm hiểu và có một giá trị. Năm 2021, với cuốn sách "Đặng Đình Hưng - Một bến lạ" đưa thêm những cái mới về thơ ông. Và, hôm nay, ra mắt thêm một cuốn sách mới với những di cảo lần đầu được công bố của Đặng Đình Hưng nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông, người đọc lại được cùng ôn trải hành trình thể nghiệm sống và thơ. Lại được cầm lên những vali thơ của ông và các bạn thơ "cùng một lứa bên trời lận đận" mà ông ngỡ đã xếp xó, chôn vùi...".

Nguyệt Hà

Các tin khác

Chuyển đổi số trong ngành sách: Gỡ điểm nghẽn công nghệ và tư duy

Chuyển đổi số trong ngành sách: Gỡ điểm nghẽn công nghệ và tư duy

Tại Việt Nam, chuyển đổi số trong ngành sách không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết để thích ứng với sự thay đổi của công nghệ và thói quen của độc giả. Với một dân tộc có tỷ lệ đọc sách khá thấp như Việt Nam thì chuyển đổi số được kỳ vọng là một cơ hội giúp ngành sách phát triển văn hóa đọc, bởi số hóa đã giúp sách "vượt qua giới hạn của sách giấy, kiến tạo những trải nghiệm tri thức đa chiều".

Khi Oscar cải tổ: Minh bạch AI, nới lỏng tiêu chí

Khi Oscar cải tổ: Minh bạch AI, nới lỏng tiêu chí

Trước thềm lễ trao giải Oscar lần thứ 99 dự kiến diễn ra vào năm 2027, Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Hoa Kỳ (AMPAS) vừa công bố những thay đổi mang tính bước ngoặt. Đây được đánh giá là một trong những sự lắng nghe cần thiết trong bối cảnh ngành công nghiệp điện ảnh đang thay đổi một cách nhanh chóng trước sức ép của trí tuệ nhân tạo (AI) và trải nghiệm ngày càng đa dạng trong cách thưởng thức nghệ thuật.

Đạo diễn Vạn Nguyễn: “Đưa di sản đến với khán giả bằng tinh thần sáng tạo của thời đại mới”

Đạo diễn Vạn Nguyễn: “Đưa di sản đến với khán giả bằng tinh thần sáng tạo của thời đại mới”

Là một trong những gương mặt tiêu biểu dành trọn tâm huyết cho việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc qua ngôn ngữ sân khấu hiện đại, mới đây đạo diễn Vạn Nguyễn là người Việt đầu tiên được UNESCO Nhật Bản vinh danh “Đạo diễn vì sứ mệnh bảo tồn giá trị văn hóa UNESCO 2025”. Chuyên đề Văn nghệ Công an đã có cuộc trò chuyện cùng đạo diễn Vạn Nguyễn về hành trình bảo tồn và lan tỏa bản sắc văn hóa Việt.

Mối duyên với những ấn bản “Truyện Kiều” lưu dấu trăm năm

Mối duyên với những ấn bản “Truyện Kiều” lưu dấu trăm năm

Trong hơn 20 năm qua, ông Nguyễn Lân Bình đã dày công nghiên cứu và tìm tòi được nhiều tư liệu quý giá về ông nội mình - học giả Nguyễn Văn Vĩnh. Những tư liệu ấy đã góp phần quan trọng làm sáng rõ công lao, thành tựu quan trọng về học giả Nguyễn Văn Vĩnh đối với nền văn học, báo chí nước nhà, trong đó có sự phổ cập và phát triển chữ quốc ngữ với bản dịch “Truyện Kiều” được in lần đầu tiên ở miền Bắc vào năm 1913.

Ươm "mầm xanh" cho đội ngũ dịch giả

Ươm "mầm xanh" cho đội ngũ dịch giả

“Cuộc thi dịch Văn học Việt - Trung, Trung - Việt” năm 2026 vừa chính thức khởi động tại TP Hồ Chí Minh. Bước qua mùa giải thứ hai, cuộc thi không chỉ là nơi giao lưu văn chương giữa hai nước mà còn được kỳ vọng trở thành mảnh đất màu mỡ để phát hiện và bồi dưỡng những “mầm xanh” dịch thuật.

Họa sĩ Tô Chiêm: Sau cú "nốc ao" của số phận

Họa sĩ Tô Chiêm: Sau cú "nốc ao" của số phận

Khi đến thăm họa sĩ Tô Chiêm sau cơn đột quỵ cách đây 2 năm, tôi không hình dung có một ngày lại được trò chuyện và chia sẻ với anh trong sự kiện trưng bày nghệ thuật “Khói” với tâm thế của một người họa sĩ điềm tĩnh trở lại với hội họa sau tất cả.

Dấu ấn kết nối du lịch với văn hóa và di sản

Dấu ấn kết nối du lịch với văn hóa và di sản

Những năm gần đây, với sự ra đời của show diễn thực cảnh được tổ chức tại các địa điểm du lịch đã đem đến cho khán giả là khách du lịch nhiều trải nghiệm mới mẻ. Việc tổ chức các show diễn thực cảnh tại các địa chỉ du lịch nổi tiếng đang được xem là hoạt động tích cực không chỉ để thu hút khách du lịch mà còn là dấu ấn của sự kết nối giữa du lịch với văn hóa và di sản.

Giới xuất bản trước ngã rẽ AI: Kiểm soát hay bị cuốn trôi?

Giới xuất bản trước ngã rẽ AI: Kiểm soát hay bị cuốn trôi?

Những năm gần đây, giới xuất bản thế giới đã liên tục cảnh báo về mối đe dọa của trí tuệ nhân tạo (AI) đến quá trình sáng tạo, trong việc các “ông lớn công nghệ” sử dụng trái phép vô số tác phẩm để huấn luyện thuật toán cũng như thực trạng ngày càng khó phân biệt đâu là tác phẩm đến từ con người, đâu là sản phẩm đến từ máy móc…

Bồi đắp tình yêu Tổ quốc qua âm nhạc

Bồi đắp tình yêu Tổ quốc qua âm nhạc

Giữa những ngày tháng tư lịch sử, một loạt sản phẩm âm nhạc mang tinh thần yêu nước ra mắt công chúng đã tạo nên điểm nhấn đặc biệt trong đời sống âm nhạc. Nỗ lực làm mới cảm hứng truyền thống bằng những sáng tạo độc đáo và hơi thở hiện đại góp phần lan tỏa tình yêu Tổ quốc một cách gần gũi và giàu cảm xúc.

Giao lưu văn chương Việt Nam - New Zealand 2026

Giao lưu văn chương Việt Nam - New Zealand 2026

Việt Nam và New Zealand đã có hơn 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Tuy nhiên vẫn có một khoảng trống lớn trong giao lưu văn chương giữa hai nước. Không chờ đợi sự thúc đẩy và đầu tư từ phía Chính phủ hai bên, các nhà thơ của hai nước sau hơn một năm kết nối, đã tổ chức được bước đi đầu tiên khởi động cho việc giới thiệu tác phẩm văn chương cho nhau, và xúc tiến các hoạt động chung nhằm thắt chặt hơn nữa tình đoàn kết và thấu hiểu tâm hồn của nhau.

Từ không gian lưu trữ tĩnh đến hệ sinh thái sáng tạo

Từ không gian lưu trữ tĩnh đến hệ sinh thái sáng tạo

Trong nhiều thập kỷ, bảo tàng và các không gian di sản chủ yếu tồn tại như những “kho lưu trữ sống” - nơi hiện vật được bảo quản cẩn trọng, nhưng lại mang tính tĩnh, đôi khi tạo cảm giác xa cách với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Hành trình gieo những yêu thương

Hành trình gieo những yêu thương

Dọc dãy hành lang dài của bệnh viện, nghệ sĩ Nguyệt Thu trong bộ quần áo bệnh nhân đã chơi bản nhạc chữa lành "Secret garden". Giữa lằn ranh sinh tử, âm nhạc, kỳ diệu thay, đã giúp trái tim chị khỏe lại. Khán giả của chị là những bệnh nhân, bác sĩ...

Bản đồ quyền lực mới của thế giới đương đại

Bản đồ quyền lực mới của thế giới đương đại

Theo thông lệ hàng năm, tạp chí “TIME” nổi tiếng của Mỹ vừa công bố danh sách “TIME100” của năm 2026, qua đó ghi dấu 100 cá nhân có sức ảnh hưởng toàn cầu. Những gương mặt này trải rộng ở đa dạng lĩnh vực, từ chính trị, đứng sau những nỗ lực tiên phong đến các nghệ sĩ và những nhà đổi mới. Điều nổi bật trong danh sách năm nay là sự góp mặt đông đảo của thế hệ trẻ.

Giấc mơ Manila và cú "Hat-trick" đi vào lịch sử

Giấc mơ Manila và cú "Hat-trick" đi vào lịch sử

Giữa không gian rực rỡ và tiếng nhạc Latin cuồng nhiệt tại thủ đô Manila, Philippines vào những ngày tháng 4 năm 2026, quốc kỳ Việt Nam đã ba lần được kéo lên ở vị trí cao nhất.

Giải “cơn khát” phim trường chuyên nghiệp

Giải “cơn khát” phim trường chuyên nghiệp

Điện ảnh Việt được ví như người khổng lồ đang vươn vai thức giấc. Thế nhưng “người khổng lồ” ấy vẫn chưa có một “đại bản doanh” đúng nghĩa để thỏa sức tung hoành. Đôi chân “người khổng lồ” vẫn chật vật trong những phim trường nhỏ lẻ hoặc bối cảnh tạm bợ, quay xong rồi dỡ bỏ.

Đưa sân khấu đến với học đường: "Gieo mầm" tình yêu nghệ thuật

Đưa sân khấu đến với học đường: "Gieo mầm" tình yêu nghệ thuật

Những năm gần đây, tại Hà Nội, mô hình sân khấu học đường đang được quan tâm, xây dựng như một hướng tiếp cận mới trong giáo dục thẩm mỹ cho lứa tuổi học sinh. Việc đưa nghệ thuật sân khấu đến với học đường không chỉ là "gieo mầm" tình yêu nghệ thuật cho thế hệ tương lai mà còn mở ra cơ hội cho ngành sân khấu khi đưa nghệ thuật đến gần hơn với thế hệ trẻ.

"Phăng đỏ" - một thời đã qua của Trương Vân Ngọc

"Phăng đỏ" - một thời đã qua của Trương Vân Ngọc

"Phăng đỏ" là tiểu thuyết đầu tay của nhà văn Trương Vân Ngọc (sinh năm 1973, quê Hưng Yên, hiện công tác tại Hà Nội)  viết về đề tài hình tượng người chiến sĩ Công an nhân dân, sách đoạt giải C cuộc thi viết tiểu thuyết, truyện ký đề tài "Vì An ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống" do Bộ công an và Hội nhà văn Việt Nam tổ chức năm 2025, được Nhà xuất bản Công an Nhân dân tuyển chọn và ấn hành tháng 12 năm 2025.

Tiểu thuyết lịch sử: Dấu ấn trong đời sống đương đại

Tiểu thuyết lịch sử: Dấu ấn trong đời sống đương đại

Trong đời sống văn học, có một dòng chảy lặng lẽ nhưng lại đóng vai trò khá quan trọng trong đời sống, đó chính là tiểu thuyết lịch sử. Lấy chất liệu từ lịch sử, tái hiện lịch sử qua những trang văn chính là những đóng góp thầm lặng, tích cực của các nhà văn cho bề dày truyền thống văn hóa nước nhà...