Phong cách đưa tin tình hình chiến sự trong thời đại mới

Trong cuốn sách mang tên “The First Casualty” (tạm dịch “Thương vong đầu tiên”), cố nhà báo và lịch sử gia Philip Knightley đã phân tích về tình thế lưỡng nan mà các phóng viên và nhà báo đưa tin về chiến tranh và xung đột lâu nay phải đối mặt.

Đó là vấn đề họ sẽ đứng về bên nào trong cuộc chiến để đưa tin? Ông cảnh báo rằng, “mục tiêu của quân đội và báo chí là không thể hòa hợp được với nhau”. Binh lính muốn chiến thắng cuộc chiến và che đậy những hậu quả mà họ gây ra. Báo chí muốn thuật lại những cảnh tượng và sự việc kinh hoàng để viết lại một “bản thảo đầu tiên của lịch sử”.

Đối với cuộc xung đột hiện nay ở Ukraine, tình thế lưỡng nan nói trên đã giảm nhẹ, ít nhất là đối với các phóng viên chiến trường đưa tin về “Chiến dịch quân sự đặc biệt” của Nga ở Ukraine tới công chúng châu Âu. Những phóng viên đưa tin cho các cơ quan báo chí và hãng truyền thông ở Mỹ, Anh và Liên minh châu Âu (EU) đều nhận thức rõ được rằng họ đang đứng về phía sự thật.

Do sự vắng mặt của binh lính Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) trên chiến trường này, nên việc chính phủ Ukraine cần sự trợ giúp cùng với khả năng sử dụng công nghệ trong đưa tin đã đem lại lợi thế cho các phóng viên chiến trường trong thế kỷ XXI này so với những thế hệ phóng viên trước. Cho dù là phóng viên phát thanh, truyền hình, báo mạng hay báo in, các phóng viên của các cơ quan truyền thông phương Tây có mặt ở Ukraine có thể thường xuyên truyền tin bài và hình ảnh của mình thông qua mạng internet kết nối với vệ tinh. Khi đó, các tư liệu của họ gửi về cơ quan báo chí không bị kiểm duyệt trực tiếp. Chính các phóng viên và các cơ quan báo chí của họ có thể tiếp cận tư liệu hình ảnh và thông tin do chính binh lính và người dân Ukraine cung cấp.

40_Phong cách đưa tin tình hình chiến sự trong thời đại mới -0
Người dân Ukraine sơ tán khỏi thành phố Irpin, phía Tây Bắc Thủ đô Kiev.

Một số nhà nghiên cứu về báo chí cho rằng những công dân và binh lính Ukraine nói trên có thể được coi là “nhà báo công dân”, song một thuật ngữ chính xác hơn để miêu tả họ nên là “nhân chứng”. Lời kể của nhân chứng là nguồn thông tin có giá trị mà giới nhà báo luôn muốn khai thác, nhất là trong thời đại đưa tin bằng điện thoại như hiện nay, những lời kể lại của nhân chứng sẽ luôn được củng cố bằng những bằng chứng tại hiện trường. Thế hệ phóng viên chiến trường thời kỳ Thế chiến II, Chiến tranh Việt Nam hoặc Chiến tranh vùng Vịnh đã không thể có công nghệ hoặc tự do trong việc đưa tin như những gì mà thế hệ đồng nghiệp hiện nay của họ có thể làm.

Giới nhà báo ngày nay cũng phải đương đầu với “cỗ máy” tuyên truyền của Ukraine. Thế nhưng, công bằng mà nói, những thông tin mà Kiev đưa ra về cuộc chiến cho đến nay vẫn đem lại lợi thế cho Ukraine.

Phóng viên chiến trường rất khôn ngoan khi lưu ý rằng không bên nào có thể xác minh được số liệu thương vong của bên nào một cách độc lập. Một quyền tự do mới tồn tại trong việc đưa tin chiến tranh và điều đó là hiển nhiên đối với tất cả những ai sử dụng báo chí chính thống. Những thông tin về cuộc xung đột đang khiến các nhà lãnh đạo chính trị phương Tây chịu áp lực ngày càng lớn. Việc NATO không can thiệp quân sự đã khiến các nền dân chủ tự do có ít khả năng kiểm soát hơn đối với nội dung đưa tin của các nhà báo chiến trường hiện nay so với các thế hệ nhà báo trước đó. Như vậy, những hậu quả của việc không can thiệp là rất rõ ràng.

Tuy nhiên, những loại công nghệ vốn có thể giúp chia sẻ sự thật cũng có thể là “con dao hai lưỡi” khi chúng giúp phát tán sự giả dối. Chắc chắn, điều này đang xảy ra không chỉ ở Nga. Tuy nhiên, vẫn có nhiều khả năng phát hiện và phanh phui những tin tức giả như vậy. Đã có những phát hiện cho thấy bằng chứng hình ảnh của những cuộc xung đột cũ trước đây đã được “đào lên” và phát tán trong công chúng, gây ra những nhận thức sai lầm.

Trong tuần đầu tiên của chiến dịch quân sự mà Nga tiến hành ở Ukraine, một hình ảnh cho thấy binh lính Ukraine “chạm trán” với binh lính Nga tại một căn cứ không quân đã được phát tán rộng rãi trên truyền thông xã hội. Thế nhưng, sự thật là bức ảnh này ghi lại hình ảnh cuộc tấn công của Nga nhằm sáp nhập Bán đảo Crimea từ năm 2014, chứ không phải hình ảnh của cuộc xung đột hiện tại. Những hình ảnh mang tính dẫn dắt sai lệch công chúng như vậy cũng đã được cắt tách từ những hình ảnh ghi lại cuộc xung đột ở Syria và từ các trò chơi điện tử.

Việc phát hiện những tình huống giả tạo như vậy là nhờ những tổ chức điều tra như Bellingcat, tổ chức nhà báo điều tra công dân, và việc các nhà báo sử dụng thông tin tình báo nguồn mở, các nhà nghiên cứu và những người hoạt động nghiệp dư trong lĩnh vực thu thập và nghiên cứu thông tin chiến tranh. Song nhìn chung, người dân của các nước có thể chế dân chủ có thể nắm rõ về chiến sự ở Ukraine hơn những gì mà họ biết về bất kỳ cuộc xung đột nào trước đây. Mặc dù vậy, rủi ro của những hoạt động tác nghiệp trong chiến tranh vẫn cao như những gì đã thấy trong trường hợp các nhà báo của Fox News thiệt mạng hôm 14/3 vừa qua tại làng Horenka ở phía Bắc Thủ đô Kiev.

Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận rằng, thông tin về chiến sự giờ đây đã được đưa đến công chúng một cách nhanh chóng hơn trước đây. Người dân không còn phải chờ đợi lâu như trước kia để có được những bằng chứng về sự tàn phá của chiến tranh. Công việc ghi chép lịch sử của các nhà sử học giờ đây cũng đã được người dân tiếp cận nhanh chóng hơn. Hãy tưởng tượng cuộc rút quân của Anh khỏi xã Dunkirk (Pháp) trong Chiến tranh Thế giới thứ hai hồi năm 1940 có thể được mô tả như thế nào nếu cuộc rút quân này được tường thuật trực tiếp từ các bãi biển.

Hình ảnh những thi thể nằm sấp trôi nổi trên biển sẽ gây ấn tượng sâu sắc hơn nhiều so với bài phát biểu “Phép màu giải cứu” của cựu Thủ tướng Anh Winston Churchill được dự định phát đi. Những hình ảnh được phát đi trực tiếp từ thành phố Dresden (Đức) trong các cuộc không kích của Không quân Hoàng gia Anh hồi tháng 2/1945 hoặc các cuộc tấn công hạt nhân vào Hiroshima và Nagasaki vào cuối năm đó có thể gây được sự cảm thông đáng kể đối với dân thường Đức và Nhật Bản.

Điều quan trọng ở đây không phải là liệu những phản ứng như vậy có khôn ngoan hơn những phản ứng thịnh hành vào thời điểm đó hay không. Thực tế là khả năng thao túng hoặc che giấu sự thật của một trong hai bên của cuộc chiến đang bị hủy hoại bởi sự phát triển của các kỹ thuật mới vốn được sử dụng để xác minh sự thật và phanh phui sự giả dối. Thực tế đó và tốc độ mà thông tin đã được xác minh có thể tiếp cận khán giả đồng nghĩa với việc báo chí có thể nói lên sự thật với sức mạnh mới. Các phóng viên chiến trường ngày nay có thể mong muốn đưa ra một bản thảo lịch sử đầu tiên có nội dung hoàn thiện hơn.

Cho dù là phóng viên phát thanh, truyền hình, báo mạng hay báo in, các phóng viên của các cơ quan truyền thông phương Tây có mặt ở Ukraine có thể thường xuyên truyền tin bài và hình ảnh của mình thông qua mạng internet kết nối với vệ tinh. Khi đó, các tư liệu của họ gửi về cơ quan báo chí không bị kiểm duyệt trực tiếp. Chính các phóng viên và các cơ quan báo chí của họ có thể tiếp cận tư liệu hình ảnh và thông tin do chính binh lính và người dân Ukraine cung cấp.

Khổng Hà

Các tin khác

Nga và Ukraine nối lại đàm phán hòa bình tại Abu Dhabi

Nga và Ukraine nối lại đàm phán hòa bình tại Abu Dhabi

Ngày 10/11, các quan chức Nga và Ukraine đã có cuộc gặp tại Abu Dhabi (Các tiểu Vương quốc Arab Thống nhất - UAE) trong vòng đàm phán hòa bình đầu tiên kể từ tháng 2, đánh dấu một nỗ lực mới nhằm chấm dứt chiến sự dưới sự thúc đẩy của các đặc phái viên do Tổng thống Mỹ Donald Trump tiến cử. 

COP31: Thế giới khẩn trương thúc đẩy hành động ứng phó biến đổi khí hậu

COP31: Thế giới khẩn trương thúc đẩy hành động ứng phó biến đổi khí hậu

Trong bối cảnh thế giới đang phải đối mặt với nhiều cuộc khủng hoảng đan xen, từ xung đột vũ trang, lạm phát gia tăng đến những bất định do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra, các nhà lãnh đạo Liên hợp quốc (LHQ) và đại diện chính phủ nhiều nước nhấn mạnh sự cần thiết phải duy trì ưu tiên đối với vấn đề khí hậu.

Bài toán bảo vệ bí mật công nghệ nhìn từ cuộc điều tra tại Nvidia

Bài toán bảo vệ bí mật công nghệ nhìn từ cuộc điều tra tại Nvidia

Hội đồng quản trị Tập đoàn công nghệ Nvidia mới đây cho biết đã mở cuộc điều tra độc lập sau khi xuất hiện thông tin Giám đốc điều hành Jensen Huang có thể là mục tiêu của tình báo nước ngoài. Vụ việc đặt ra câu hỏi về cách Mỹ bảo vệ công nghệ chiến lược khi những thông tin này nằm trong tay doanh nghiệp tư nhân.

Mỹ mở rộng phong tỏa Iran, nguy cơ xung đột quân sự leo thang

Mỹ mở rộng phong tỏa Iran, nguy cơ xung đột quân sự leo thang

Mỹ đang mở rộng chiến dịch phong tỏa Iran, từ các cảng biển sang các tuyến vận tải đường bộ và khu vực biển Caspi, nhằm siết chặt nguồn cung vũ khí, công nghệ và tài chính của Tehran. Động thái diễn ra trong bối cảnh căng thẳng tại eo biển Hormuz tiếp tục gia tăng, các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại và mục tiêu quân sự diễn ra liên tiếp, trong khi những nỗ lực ngoại giao vẫn chưa tạo được đột phá.

Châu Âu chao đảo trước làn sóng đe dọa đánh bom giả mạo

Châu Âu chao đảo trước làn sóng đe dọa đánh bom giả mạo

Mới đây, một số tòa soạn báo chí và đài truyền hình tại Ireland và Bulgaria đã nhận được những lời đe dọa đánh bom qua thư điện tử. Đến nay, dù chưa có bất kỳ thiết bị nổ nào được tìm thấy, sự việc đã làm dấy lên những lo ngại sâu sắc trong giới chức châu Âu về một chiến dịch "chiến tranh lai" tinh vi, được thiết kế nhằm gây bất ổn và gieo rắc nỗi sợ hãi trong lòng xã hội phương Tây.

Báo động toàn cầu vấn đề thiếu vận động ở thanh thiếu niên

Báo động toàn cầu vấn đề thiếu vận động ở thanh thiếu niên

Theo tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trong 15 năm qua, thế giới hầu như không đạt được tiến bộ nào trong việc khuyến khích thanh thiếu niên vận động, trong đó các em gái là nhóm bị tụt lại xa nhất. Ông Ghebreyesus khẳng định, giải pháp không nằm ở việc yêu cầu thanh thiếu niên phải nỗ lực hơn.

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ ngày 3/11 đã giúp đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, chấm dứt thế đa số của đảng Cộng hòa tại Quốc hội. Kết quả này được dự báo sẽ tác động sâu rộng đến chính sách đối ngoại và kinh tế của chính quyền Tổng thống Donald Trump, từ chiến sự Mỹ - Iran, tình hình Ukraine đến thương mại toàn cầu và ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI).

Khi tiện ích công nghệ trở thành lỗ hổng an ninh tại châu Âu

Khi tiện ích công nghệ trở thành lỗ hổng an ninh tại châu Âu

Chỉ bằng cách điều khiển nhiệt độ các hệ thống làm lạnh từ xa, tin tặc đã gây thiệt hại lớn cho hàng loạt siêu thị châu Âu. Những cuộc tấn công này không chỉ phơi bày lỗ hổng công nghệ mà còn đặt ra câu hỏi về khả năng bảo vệ chuỗi cung ứng thực phẩm trước các mối đe dọa an ninh mạng ngày càng phức tạp.

Những lá phiếu giữa kỳ và dư địa chính sách Mỹ

Những lá phiếu giữa kỳ và dư địa chính sách Mỹ

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 sẽ quyết định quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ trong hai năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump. Khi chi phí sinh hoạt trở thành mối quan tâm hàng đầu của cử tri, cuộc đua cũng đặt ra câu hỏi về khả năng chuyển tăng trưởng kinh tế thành những cải thiện thiết thực trong đời sống.

Hé mở cơ hội ngoại giao giữa bóng đen xung đột Mỹ - Iran

Hé mở cơ hội ngoại giao giữa bóng đen xung đột Mỹ - Iran

Các nỗ lực tiếp xúc thông qua trung gian Qatar đang mở ra cơ hội ngoại giao mới giữa Mỹ và Iran, trong bối cảnh hai bên vẫn duy trì lập trường cứng rắn và chuẩn bị cho khả năng xung đột quân sự tái bùng phát. Bất đồng về các điều kiện đàm phán, chương trình hạt nhân và quyền kiểm soát eo biển Hormuz tiếp tục là những trở ngại lớn đối với triển vọng đạt được thỏa thuận.

Nga–châu Phi: Khi hợp tác kinh tế trở thành ưu tiên chiến lược

Nga–châu Phi: Khi hợp tác kinh tế trở thành ưu tiên chiến lược

Không chỉ củng cố những mối quan hệ chính trị và an ninh truyền thống, Nga đang tìm cách tạo dựng ảnh hưởng lâu dài tại châu Phi thông qua thương mại, năng lượng và công nghệ. Hội nghị thượng đỉnh tại Moskva cho thấy bước chuyển đáng chú ý trong định hướng hợp tác giữa hai bên.

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Hội nghị Ngoại trưởng Nhóm các nền kinh tế lớn (G20) tại Atlanta, Mỹ, dự kiến khép lại ngày 31/10 (giờ địa phương) với tuyên bố của nước chủ trì thay cho thông cáo chung. Bất đồng về Ukraine, Trung Đông và chính sách thương mại tiếp tục cản trở đồng thuận, trong khi sức ép lên năng lượng, lương thực và chuỗi cung ứng đòi hỏi các bên tìm hướng phối hợp.

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran đã tăng lên ít nhất 47,1 tỷ USD, theo báo cáo mới nhất của Lầu Năm Góc gửi Quốc hội Mỹ. Con số này vượt xa các dự báo trước đó, làm dấy lên lo ngại về khả năng duy trì chiến dịch quân sự, gây thêm sức ép đối với ngân sách liên bang và trở thành bất lợi chính trị đối với Tổng thống Donald Trump trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Kết quả kiểm phiếu mới nhất của cuộc bầu cử Quốc hội Israel tiếp tục cho thấy chưa khối chính trị nào giành được đa số cần thiết để thành lập chính phủ. Trong khi các bên bắt đầu thăm dò khả năng hợp tác, Tổng thống Isaac Herzog kêu gọi lãnh đạo các chính đảng giữ tinh thần cởi mở nhằm tránh phải tổ chức một cuộc bầu cử khác.

Nỗ lực ngoại giao trước leo thang căng thẳng Mỹ-Iran

Nỗ lực ngoại giao trước leo thang căng thẳng Mỹ-Iran

Các bộ trưởng và quan chức an ninh cấp cao từ Pakistan, Arab Saudi và Thổ Nhĩ Kỳ – ba quốc gia thành viên của Hiệp ước Phòng thủ Chung Mecca – hiện đang có mặt tại thủ đô Tehran (Iran) để thảo luận về các vấn đề an ninh khu vực. Động thái ngoại giao khẩn trương này diễn ra trong bối cảnh xuất hiện nhiều mối đe dọa về các cuộc không kích mới của Mỹ nhằm vào Iran.

Tranh luận nóng Starlink và Starshield tại Ukraine

Tranh luận nóng Starlink và Starshield tại Ukraine

Việc hệ thống vệ tinh Starlink và phiên bản quân sự Starshield tại Ukraine bị hạn chế tốc độ trong hơn một tuần đã gây gián đoạn một số hoạt động quân sự của Kiev, đồng thời làm gia tăng căng thẳng giữa Ukraine, tỷ phú Elon Musk và chính quyền Mỹ.

Nhiều nước kêu gọi kiềm chế trước nguy cơ xung đột Mỹ - Iran leo thang

Nhiều nước kêu gọi kiềm chế trước nguy cơ xung đột Mỹ - Iran leo thang

Ngày 23/10, ngoại trưởng 8 quốc gia gồm Anh, Pháp, Đức, Thổ Nhĩ Kỳ, Arab Saudi, Pakistan, Ai Cập và Italy đã nhóm họp tại Istanbul để thảo luận về tình hình eo biển Hormuz và những diễn biến an ninh khu vực. Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh nguy cơ đối đầu quân sự giữa Mỹ và Iran tiếp tục gia tăng, làm dấy lên lo ngại về những hệ lụy đối với Trung Đông cũng như nền kinh tế thế giới.