Mở hơn và đa dạng hơn
Đáng chú ý nhất là kỷ lục của "Sinners" (tạm dịch: Những kẻ tội đồ), khi phim đoạt được 16 đề cử - điều chưa có tiền lệ trong lịch sử giải thưởng điện ảnh lớn nhất hành tinh. Với thành tích này, bộ phim đã vượt qua những tuyệt tác trước đó gồm "All About Eve" (Mọi điều về Eve), "Titanic" và "La La Land" cùng nắm giữ 14 đề cử.
Trong số nói trên có nhiều hạng mục quan trọng như Phim hay nhất, Đạo diễn xuất sắc nhất, Kịch bản gốc hay nhất cũng như các giải diễn xuất, âm nhạc/âm thanh và đằng sau ống kính. Bộ phim cũng được đề cử Casting xuất sắc lần đầu trao giải, tôn vinh những người "chọn mặt gửi vàng" vào các vai diễn.
Xoay quanh những cánh đồng bông và câu chuyện định kiến chủng tộc trong lòng nước Mỹ vào đầu thế kỷ 20, đạo diễn Ryan Coogler và các cộng sự đã khéo léo thể hiện một đề tài tưởng không còn gì mới mẻ nhưng lại độc đáo, thông qua âm nhạc, tôn giáo cũng như yếu tố siêu nhiên gắn liền với ma cà rồng. Không chỉ được đánh giá cao về chất lượng, bộ phim cũng là một trong những tác phẩm có doanh thu phòng vé cao nhất năm qua.
Nhưng quan trọng hơn, "Sinners" đã giúp phá vỡ "lời nguyền" dành cho thể loại kinh dị/giật gân tại Oscar, khi nhiều tác phẩm cùng phong cách dù rất xuất sắc nhưng chưa bao giờ được tôn vinh đủ. Cùng "Substance" (Thần dược) ở mùa trao giải 2025, có thể tin trong tương lai gần, dòng phim nói trên sẽ còn được trao thêm nhiều cơ hội.
Ngoài thể loại này, phim nước ngoài cũng có một năm thành công khi có đến 2 tác phẩm gồm "Sentimental Value" (Giá trị tình cảm) của Na Uy và "The Secret Agent" (Đặc vụ bí ẩn) của Brazil được đề cử Phim hay nhất. Trong đó điện ảnh đến từ đất nước Nam Mỹ tiếp tục có dấu ấn lớn khi năm ngoái "I'm Still Here" cũng vào sâu đến vòng trong.
Năm nay cũng rất đặc biệt khi 4 hạng mục diễn xuất đều có sự tham gia của các diễn viên quốc tế, gồm Wagner Moura, Renate Reinsve, Stellan Skarsgard và Inga Ibsdotter Lilleaas. Đây là điều chưa có tiền lệ trong suốt 100 năm lịch sử Oscar, cho thấy với sự cải tổ của AMPAS theo hướng đa dạng về chủng tộc, giới tính, thì sự công bằng và bình đẳng hơn đã được thể hiện, nơi mọi tác phẩm đều có khả năng được tôn vinh nếu đủ chất lượng.
Nối tiếp chiến thắng vang dội của "Anora" từng đoạt Cành cọ vàng ở mùa Oscar năm ngoái, năm nay giải thưởng tiếp tục cho thấy sự đồng thuận với các LHP quốc tế lớn, khi nhiều phim gây tiếng vang đã xuất hiện. Có thể kể đến "It Was Just an Accident" (Chỉ là một tai nạn) đoạt giải Cành cọ vàng ở LHP Cannes 2025 đại diện cho Pháp tại Phim nói tiếng nước ngoài xuất sắc nhất, giúp nhà làm phim Iran Jafar Panahi lần đầu được đề cử Kịch bản gốc hay nhất.
Phim nước ngoài cũng ghi dấu "The Voice of Hind Rajab" (Tiếng gọi của Hind Rajab) thắng Sư tử bạc ở LHP Venice, xoay quanh câu chuyện đau lòng về khủng hoảng nhân đạo ở Dải Gaza. Nam tài tử người Brazil Wagner Moura cũng xuất hiện ở hạng mục Nam chính xuất sắc nhất sau chiến thắng tương tự ở LHP Cannes với "The Secret Agent". Các phim khác như "Sirat", "Frankenstein", "Hamnet"… gây ấn tượng tại LHP Toronto, LHP Busan… cũng hiện diện ở nhiều hạng mục, cho thấy các LHP vẫn là thước đo quan trọng của giải thưởng lớn nhất hành tinh.
Cuộc chiến cân sức
Về thế trận, trên đường đua giải thưởng, xếp ngay sau "Sinners" hiện là "One Battle after Another" (Trận chiến sau trận chiến) với 13 đề cử. Tại giải Critics Choice Awards do các nhà phê bình bầu chọn, tác phẩm đã được vinh danh là Phim hay nhất năm qua. Ngoài hạng mục này, phim cũng chiếm ưu thế ở Đạo diễn xuất sắc nhất dành cho Paul Thomas Anderson, tạo ra cuộc cạnh tranh gay cấn ở Nữ phụ xuất sắc nhất cho Teyana Taylor.
Ngoài ra, nam chính Leonardo DiCaprio hiện phải đối đầu gay gắt với Timothée Chalamet của "Marty Supreme" (Marty đỉnh cao) để thắng Nam diễn viên chính xuất sắc nhất. Điều này đặt ra một câu hỏi khác, rằng tuy có đến 16 đề cử đi vào lịch sử, nhưng khả năng thắng của "Sinners" là bao nhiêu, khi mỗi hạng mục đều có những cái tên được ưa thích hơn (trừ Nhạc nền xuất sắc nhất và Kịch bản gốc hay nhất)? Điều này đã được minh chứng ở Quả cầu vàng, khi phim chỉ thắng 2 giải phụ dù có 7 đề cử. Vì vậy có xác suất cao "Sinners" không chỉ có nhiều đề cử nhất, mà còn là phim "bại trận" nhiều nhất trong lịch sử giải thưởng.
Với 9 đề cử Oscar, ba phim "Frankenstein", "Marty Supreme" và "Sentimental Value" cũng có nhiều ưu thế ở các hạng mục phụ. Trong đó bản chuyển thể tiểu thuyết "Frankenstein hay Prometheus thời hiện đại" của Guillermo del Toro hiện đang áp đảo ở các hạng mục Thiết kế bối cảnh, Thiết kế phục trang, Trang điểm & làm tóc với mỹ cảm riêng biệt.
Trong khi đó "Sentimental Value" bên cạnh việc gây chú ý khi là một trong hai phim nói tiếng nước ngoài được đề cử Phim hay nhất, thì nhiều khả năng nam tài tử người Thụy Điển Stellan Skarsgard cũng sẽ vươn lên dẫn trước ở hạng mục Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất khi được hậu thuẫn bởi chiến thắng ở Quả cầu vàng.
Hoàn thiện danh sách những phim hay nhất cũng gồm "Bugonia" (Bĩ cực thái lai), "F1", "Hamnet" và "Train Dreams" (Giấc mơ tàu hỏa). Trong số này, "Hamnet" của đạo diễn gốc Trung Quốc Chloé Zhao được coi là ứng cử viên nặng ký trên đường đua Phim hay nhất bên cạnh "One Battle after Another".
Cô cũng là "ngựa chiến" ở hạng mục Đạo diễn xuất sắc nhất. Nếu chiến thắng, cô sẽ đạt được kỳ tích khi là nữ đạo diễn chiến thắng 2 lần chỉ trong một thời gian ngắn, khi 5 năm trước được gọi tên với "Nomadland" (Cõi người dưng). Các phim "F1", "Train Dreams" lần lượt cũng sẽ nắm chắc hạng mục Hiệu ứng và Quay phim bởi sự xuất sắc ở từng tác phẩm.
Những thiếu vắng đáng tiếc
Bên cạnh niềm vui của những phim được đề cử, không quá khó thấy 2025 cũng là cú "ngã ngựa" của nhiều đạo diễn tên tuổi. Đơn cử dù góp mặt tại nhiều hạng mục, nhưng "Bugonia" (Bĩ cực thái lai) vẫn là thất bại của nhà làm phim gốc Hy Lạp Yorgos Lanthimos, dù vài năm trước anh còn tạo cú đúp với "Poor Things" (Những điều tồi tệ) cùng diễn xuất của Emma Stone.
Đáng tiếc hơn nữa là những "thương hiệu" như Noah Baumbach với "Jay Kelly", Ari Aster với "Eddington", Wes Anderson với "The Phoenician Scheme" (Âm mưu Phoenician) hay Park Chan-wook với "No Other Choices" (Bước đường cùng) không có đề cử nào, dù họ là những cái tên quan trọng của điện ảnh đương đại, từng được ngợi ca tại nhiều giải thưởng với những tác phẩm gây sửng sốt.
Trong khi đó những phim được đánh giá nổi bật như "The Smashing Machine" (Cỗ máy hủy diệt) xoay quanh câu chuyện của một võ sĩ quyền Anh có Dwayne Johnson đóng chính, "The Testament of Ann Lee" (Tín điều của Ann Lee) mang đậm yếu tố tôn giáo trong lớp vỏ nhạc kịch… cũng chịu cảnh tương tự, để lại nỗi tiếc nuối lớn.
Tuy vậy theo giới chuyên gia, lý do cho điều này không phải bởi chất lượng kém, mà do chiến dịch tranh giải của các hãng phim không mấy thu hút. Chẳng hạn thay vì vận động từ đầu mùa giải, "The Testament of Ann Lee" lại chờ tận đến cuối mùa, muốn tận dụng hiệu ứng "một phát ăn ngay", nhưng đáng buồn là cách làm trên đã phản tác dụng.
Những năm gần đây, việc các ông lớn như Netflix, Neon, Focus Features… dành nhiều nguồn lực cho khâu nói trên đã mang đến những kết quả ấn tượng, mà có thể thấy rõ nhất là trường hợp "Emilia Pérez" vào năm 2024, khi dù không quá xuất sắc nhưng vẫn có số lượng đề cử đáng nể.
Ngoài sự thiếu vắng các phim đáng chú ý, nhìn vào danh sách năm nay, có thể thấy các phim thương mại, bom tấn phòng vé hầu như cũng không được xét đến ở hạng mục chính. Ngoài "F1" có Brad Pitt đóng chính trụ được hạng mục Phim hay nhất, thì các tác phẩm "Avatar 3: Lửa và tro tàn", "Wicked" phần 2, "Nhiệm vụ bất khả thi: Nghiệp báo" phần 2… cũng chỉ xuất hiện lẻ tẻ hoặc hầu như không hiện diện.
Điều này cho thấy sự thay đổi trong lựa chọn của các thành viên Viện Hàn lâm, khi dần hướng đến các tác phẩm nghệ thuật hơn bao giờ hết. Qua đó có thể thấy Oscar 2026 là mùa giải tương đối toàn cầu, tôn vinh sự đa dạng và là tín hiệu đáng mừng sau mùa 2025 đầy bê bối, nhiều tranh cãi.
