Việc Israel và Lebanon đạt thỏa thuận ngừng bắn tạm thời, cùng với tín hiệu tích cực trong đàm phán hạt nhân giữa Mỹ và Iran, đang mở ra cơ hội hiếm có để Trung Đông tiến gần hơn tới một giải pháp chính trị - ngoại giao toàn diện, nhằm hạ nhiệt xung đột và hướng tới ổn định lâu dài.
Từ New York tới Gaza, làn sóng công nhận Nhà nước Palestine của châu Âu đã thổi luồng sinh khí mới cho tiến trình hòa bình Trung Đông, song đồng thời cũng đặt ra những phép thử ngoại giao đầy gai góc với Israel, Mỹ và cả Liên minh châu Âu (EU).
Chiều 12/9 (giờ địa phương), tại New York, Đại hội đồng Liên hợp quốc (LHQ) khóa 80 đã thông qua với đa số áp đảo nghị quyết ủng hộ “Tuyên bố New York” về Giải quyết hòa bình vấn đề Palestine và Thực hiện giải pháp Hai nhà nước đối với hòa bình Trung Đông.
Hội nghị Thượng đỉnh an ninh Trung Đông lần thứ 20 tại Bahrain tập trung vào các giải pháp cho xung đột dai dẳng và những thách thức an ninh khu vực. Với sự tham gia của hơn 60 đoàn đại biểu quốc tế, trong đó có Việt Nam, sự kiện khẳng định vai trò đối thoại đa phương trong việc thúc đẩy hòa bình và ổn định khu vực.
Israel và Hamas sau 2 ngày hòa đàm ở Thủ đô Doha của Qatar - dưới sự chứng kiến của các nhà trung gian hòa giải Mỹ, Ai Cập và Qatar - đã thu hẹp khoảng cách bất đồng “chưa từng thấy”, khiến cho triển vọng ngừng bắn ở Gaza tới “gần hơn bao giờ hết”. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là, khi cuộc chiến tàn khốc ở Gaza kết thúc, ai đó sẽ phải cai trị dải đất ven biển Địa Trung Hải này.
Theo đó, chính quyền Tổng thống Joe Biden muốn gắn kết tương lai của Saudi Arabia, Israel và Dải Gaza với nhau, coi đây là nền tảng cho một nền hoà bình lâu dài tại Trung Đông, đồng thời mang lại những lợi ích to lớn cho Mỹ.
Ngoại trưởng các cường quốc nhóm G7 nhất trí đóng vai trò tích cực nhằm khôi phục tiến trình hòa bình Trung Đông và định hình tương lai bền vững cho Dải Gaza. Trong khi đó, Arab Saudi tổ chức loạt hội nghị thượng đỉnh cùng các nước Arab và Hồi giáo nhằm tìm lối thoát cho xung đột Israel-Hamas.
Đại diện chính quyền Palestine lần đầu tiếp xúc với chính quyền Mỹ của tân Tổng thống Joe Biden sau hơn ba năm gián đoạn từ thời điểm cựu Tổng thống Donald Trump công nhận Jerusalem là thủ đô Israel.
Một năm sau vụ ám sát tướng Iran Soleimani và một tháng sau vụ hạ sát gây tranh cãi đối với nhà vật lý hạt nhân Mohsen Fakhrizadeh, cả phía Israel và Mỹ, vốn đang chịu trách nhiệm cho những vụ việc trên, lại đang gia tăng đáng kể sự hiện diện quân sự ở Trung Đông dưới chiêu bài lo sợ bị Iran “trả đũa”.
Trong tuần này đã có nhiều diễn biến “hối hả” tại Trung Đông, khu vực mang nhiều dấu ấn của Mỹ, trước khi cuộc tranh cãi bầu cử Mỹ chấm dứt, lập nên một chính quyền mới với nhiều chính sách đối ngoại khó lường trước. Những tưởng sự hồi hộp từ kết quả của cuộc bầu cử chỉ xảy ra bên trong nước Mỹ nhưng xem ra, Trung Đông cũng “náo nhiệt” không kém...
Trước Các tiểu Vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Bahrain, Israel từng đạt được những thỏa thuận bình thường hóa quan hệ đầu tiên với Ai Cập năm 1979 và Jordan vào năm 1994.
Israel triển khai máy bay chiến đấu và xe tang bắn phá một loạt vị trí của phong trào vũ trang Hamas tại Dải Gaza để đáp trả các vụ phóng rocket trước đó vào lãnh thổ Israel.
Không chỉ các nước trong khu vực, châu Âu, mà tới giờ, ngay cả các quan chức Mỹ cũng đã lên tiếng phản đối kế hoạch hòa bình mới của Mỹ cho khu vực Trung Đông mang tên “Từ hòa bình đến thịnh vượng: Tầm nhìn nhằm cải thiện cuộc sống của nhân dân Israel và Palestine”.
Liên đoàn các quốc gia Arab đã nhất trí từ chối kế hoạch hòa bình Trung Đông của Tổng thống Mỹ Donald Trump, cho rằng kế hoạch sẽ không dẫn đến một nền hòa bình công bằng giữa Israel và Palestine.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng đã nhấn mạnh điều này khi trả lời câu hỏi về phản ứng của Việt Nam trước việc Hoa Kỳ công bố văn kiện “Từ hoà bình đến thịnh vượng: Tầm nhìn nhằm cải thiện cuộc sống của nhân dân Israel và Palestine”.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã không thể thành lập chính phủ như kỳ vọng và đành phải chấp nhận thực tế nhiều khả năng mất ghế thủ tướng về tay đối thủ Benny Gantz. Chuyện gì sẽ xảy ra với chính trường Israel và cả tiến trình hòa bình Trung Đông nếu ông Gantz trở thành Thủ tướng Israel?
Đặc phái viên Tổng thống Mỹ về vấn đề Trung Đông, ông Jason Greenblatt vừa cho biết, Washington có thể trì hoãn công bố kế hoạch hòa bình Trung Đông, mà Tổng thống Mỹ Donald Trump gọi là “kế hoạch thế kỷ”. Thời gian trì hoãn dự kiến tới tháng 11 năm nay.
Mặc dù chưa chính thức công bố nhưng bản kế hoạch hòa bình Trung Đông của chính quyền Tổng thống Donald Trump đã bị nhiều nước phản đối bởi điểm mấu chốt nhất là công nhận một nhà nước Palestine độc lập không hề có trong kế hoạch.
Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas sẵn sàng gặp lãnh đạo Israel để đối thoại hòa bình mà không có bất kỳ điều kiện tiên quyết nào, miễn là cuộc gặp do Tổng thống Nga Putin chủ trì.
Một viễn cảnh bất ổn và khó đoán dường như đang trở lại Trung Đông. Leo thang quân sự giữa các nhóm vũ trang với nhà nước Israel đang có dấu hiệu quay lại. Trong khi đó, vụ mất tích bí ẩn của nhà báo Jamal Khashoggi với những bí mật mà ông này nắm giữ cũng đang khiến tình hình khu vực này xấu đi nhanh chóng.
