Bên vành nôi tre từ thuở xa xưa có tiếng ầu ơ "Gió mùa thu mẹ ru con ngủ/ Năm canh chầy thức đủ năm canh". Mùa thu nói gì với trẻ thơ, bằng trái bưởi vàng, bằng quả na, quả hồng chín mọng, bằng hội rằm tháng tám với nhịp trống tùng dinh… Mùa thu nói gì với cô gái nhà bên, khi ngõ nhà cô có chàng trai "bén duyên" bước vào, trong ánh trăng thơm của mùi hoa cúc vàng mới nở. Mùa thu nói gì khi hạt mưa ngâu trong cổ tích dành cho Ngưu Lang, Chức Nữ bên bờ sông Ngân Hà, mỗi năm một lần hẹn ước… Mùa thu ban phát tình yêu cho tất cả mọi người.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn độc lập khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngày 2/9/1945. Ảnh tư liệu.
Ta gặp mùa thu tĩnh lặng và thoáng nét cô liêu trong thơ cụ Nguyễn Khuyến "Ao thu lạnh lẽo nước trong veo/ Một chiếc cần câu bé tẻo teo". Ta gặp trăng thu mộng ảo và đẹp lung linh như ngọc của thi sĩ Hàn Mặc Tử. Từ ngàn đời nay, mỗi độ thu về bao nhiêu thi sĩ, nhạc sĩ, họa sĩ lại si tình với mùa thu bằng trái tim cuồng nhiệt, mà có lúc nào ta băn khoăn tự hỏi “Vì sao lại thế”? Họ không thể nào định nghĩa nổi, chỉ biết giãi bày cảm xúc bằng thơ, bằng nhạc, bằng những gam màu xao động lòng người. Phải đắm đuối với "con nai vàng ngơ ngác/ Đạp lên lá vàng khô"; ngẩn ngơ cung đàn thơ sâu thẳm của thi sĩ Lưu Trọng Lư mới rung ngân nhịp dây: "Em nghe không rừng thu/ Lá thu kêu xào xạc"…
Mùa thu là mùa của ký ức, mùa xâu chuỗi những kỷ niệm êm đềm, để chúng ta nhớ về nhau: tình bạn, tình yêu, tình mẫu tử, tình đồng chí và sâu nặng thiêng liêng tình yêu quê hương, đất nước. Không chỉ những người đang sinh sống trong lòng đất nước mà cả những người con đang ở xa Tổ quốc tới hàng vạn dặm, khi bè bạn tụ tập nhắc tới mùa cốm mới, tiếng sáo diều cao vút tầng không, lại nhớ đến thắt ruột, thắt lòng khi mùa thu tới. Nhắc tới Hồ Gươm nước biếc, họ lại bá vai nhau cùng hát "Hà Nội mùa thu/ Cây cơm nguội vàng/ Cây bàng lá đỏ/ Nằm kề bên nhau/ Phố xưa nhà cổ /Mái ngói sẫm màu"…
Hà Nội mùa thu - mùa thu Hà Nội, nơi mùa hoa sữa về ngào ngạt ấy, nơi mùa cốm thơm lừng ríu rít những bàn tay nhỏ ấy, cũng là nơi hồn thiêng sông núi đang cuộn về. Lịch sử dân tộc lại ánh lên sắc nắng từ Quảng trường Ba Đình. Vẫn lồng lộng in bóng trên lễ đài trang nghiêm, Chủ tịch Hồ Chí Minh bước ra, đưa mắt trìu mến nhìn đồng bào và hỏi: "Tôi nói đồng bào nghe rõ không?". Những làn sóng âm thanh bỗng dào lên như sóng biển Đông, tất cả cùng đồng thanh đáp "Có". Để từ giờ phút ấy, trong buổi chiều mồng 2/9/1945, màu hoa tươi rực rỡ tràn ngập trong màu cờ đỏ sao vàng. Giọng của Người đầm ấm cất lên bản Tuyên ngôn độc lập: "Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được, trong những quyền ấy có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc".
Lời tuyên ngôn bất hủ của Chủ tịch Hồ Chí Minh "rắn như thép, vững như đồng" vang vọng khắp năm châu bốn biển. Hàng vạn người nghe chiều thu hôm ấy đã vỡ òa hạnh phúc, khi Người dõng dạc tuyên bố: "Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thực đã trở thành một nước tự do, độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy". Cả đất nước đứng lên, hàng triệu quốc dân đồng bào đều hướng về Quảng trường Ba Đình để truyền thêm sức mạnh của lòng yêu nước, sức mạnh của chính nghĩa, đưa đất nước thoát khỏi hai vòng xiềng xích nô lệ của thực dân Pháp và phát xít Nhật. Từ "mặt trời cách mạng" tỏa sáng Quảng trường Ba Đình.
Mùa thu cách mạng thành công
Mùa thu đây hỡi cờ hồng vàng sao
(Tố Hữu)
Từ mùa thu sáng nắng Ba Đình năm ấy, mỗi phố phường Thủ đô Hà Nội đều là trận địa, chiến lũy, mỗi người dân đều là chiến sĩ. Hà Nội đứng lên kháng chiến, Hà Nội mang khí thế xung thiên hừng hực từ bản Tuyên ngôn độc lập. Sông Hồng Hà gọi sông Đuống trả lời, sông Hồng Hà gọi sông Lô trả lời, sông Hồng Hà gọi sông Mã trả lời, sông Hồng Hà gọi sông Cửu Long Giang trả lời… Mùa thu đi dài theo năm tháng, mùa thu đi dài theo đất nước, mùa thu với bầu trời thắm sắc xanh Việt Nam. Cả đất nước, cả dân tộc Việt Nam đều đứng lên kháng chiến, một cuộc kháng chiến của những người yêu nước nồng nàn, gian khổ nhất, nhưng cũng đầy vinh quang nhất. Tất cả cùng hành quân, cùng rầm rập nhịp bước, cùng hát vang bài "Tiến quân ca" trong niềm kiêu hãnh, trong niềm tin mãnh liệt. Từ sóng sông Hồng Hà gọi, từ mùa thu cách mạng, nhân dân cả nước đều dấn thân mình vào cuộc kháng chiến trường kỳ, anh dũng, với tinh thần "quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh".
Những mùa thu kháng chiến tiếp nối đã đúc nên bao "tượng vàng" của những người mẹ anh hùng, những người chị, người vợ trung hậu, đảm đang, bất khuất, những cháu thiếu nhi thông minh và dũng cảm. Những bà mẹ đã thầm lặng nuôi giấu cán bộ, góp gạo, góp sức ủng hộ kháng chiến thành công. Họ nhẫn nại và hy sinh thầm lặng. Họ không bao giờ đòi cách mạng "ban ơn", đòi lịch sử "ghi danh" tên tuổi mình, nhưng chính họ là người làm nên lịch sử, làm nên đất nước, gieo hạt giống đỏ cách mạng nhân tiếp cho mùa sau.
Nơi chiến khu Việt Bắc, nơi thủ đô lồng lộng gió ngàn, nơi Bác Hồ nhiều đêm thức cùng trăng thu, suối nước, tìm kế sách lãnh đạo cách mạng. Bác Hồ đã cùng với các đồng chí cán bộ Trung ương Đảng lãnh đạo nhân dân ta, tạo thành những cuộc bão táp cách mạng "đất chuyển, trời rung". Sau chiến dịch Việt Bắc thu đông 1947, những anh vệ quốc quân "áo vải, chân không đi lùng giặc đánh" đã rắn rỏi hơn nhiều. Anh thắng giặc bằng tình thương đồng đội, anh thắng giặc bằng tình thương nhân dân. Nhân dân đã nuôi dưỡng anh lính cụ Hồ, có sức khỏe dẻo dai "vai trăm cân, chân ngàn dặm".
Sức mạnh từ từng người lính, nhân lên sức mạnh của sư đoàn, binh đoàn hùng hậu. Sức mạnh ấy được hun đúc bằng tinh thần Phù Đổng, cùng đồng đội cõng pháo qua đèo, tấn công sâu vào sào huyệt địch, thọc sâu vào lòng chảo Điện Biên, làm nên "thiên sử vàng chói lọi".
Điện Biên giải phóng rồi, núi rừng Việt Bắc thu sang cây rừng lá xanh hơn, sắc thu xanh lồng trong gương suối biếc. Thu duyên dáng trong áo chàm, thu uyển chuyển trong điệu hát then, thu gửi hồn sâu lắng trong bản tình ca Tây Bắc. Nhưng niềm vui chưa trọn, thanh gươm phi nghĩa của quân xâm lược hiếu chiến lại rạch đôi dòng Bến Hải, cắt ngang bầu trời thu xanh của đất nước ta.
Có biết bao nhiêu người ở bên kia bờ vĩ tuyến, ngắm nhìn người thân mà ứa nghẹn "Câu hò bên bến Hiền Lương", thôi thúc quyết chiến, quyết thắng, bảo vệ nền độc lập dân tộc, hẹn ngày trở lại. Người lính cầm súng hành quân vào chiến trường, để thực hiện đúng như lời hẹn ước: Nước còn giặc, còn đi đánh giặc, chiến trường giục dã bước hành quân. Bên những dòng sông xanh thắm mỗi mùa thu, lại có bao nhiêu người mẹ vẫy tay tiễn con ra trận, bao ánh mắt lưu luyến của em gái hậu phương tiễn biệt người đi trên cánh đồng lúa đang xanh thắm sắc thu. Những đoàn quân đi trùng trùng điệp điệp, lớp cha trước, lớp con sau. Những người lính trẻ xuyên rừng Trường Sơn, gian khổ bủa vây nhưng lòng đầy lãng mạn, ngắm ánh trăng thu và làm thơ bên cánh võng, tạo nên vẻ đẹp “đầu súng trăng treo”. Họ thấu hiểu những mùa thu ở Trường Sơn, trong căn nhà binh trạm lợp lá trung quân, trong bữa ăn chia nhau từng đọt măng rừng, trong cơn sốt rét run người, đồng đội đốt lửa sưởi và dìu họ uống từng viên thuốc. Sốt rét chưa tan, người lính ấy lại cuốn tăng võng, khoác ba lô tiếp tục hành quân ra chiến trường.
Những cuộc hành quân ấy, có biết bao nhiêu người lính ra đi rồi không về nữa, họ đã hóa thân vào đất mẹ. Khi ngã xuống, mắt anh lính trẻ vẫn ngước nhìn trời xanh, khát vọng gửi vào màu xanh hòa bình đất nước.
Mùa thu này, bom đạn chiến tranh đã lùi xa hơn 5 thập kỷ. Hỡi những người lính đang nằm trong lòng đất mẹ, các anh có nghe chăng tiếng thu lại đang về, trời thu lại đang xanh?
Hôm nay sáng mồng Hai tháng Chín
Thủ đô hoa vàng nắng Ba Đình…
Trong trái tim mỗi người vẫn nghe thiêng liêng tiếng nói Bác Hồ trên lễ đài trong bầu trời lộng gió, trong sắc nắng Ba Đình rực rỡ ánh sao vàng từ mùa thu độc lập.
Mùa thu năm nay – mùa thu của kỷ nguyên mới, dưới lá cờ vẻ vang của Đảng “Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội”, nhân dân ta triệu người như một cùng chung sức xây dựng một nước Việt Nam “đàng hoàng hơn, to đẹp hơn” như Bác Hồ hằng mong ước.
