Nỗi lo dịch chồng dịch ở “lục địa già”

Nỗi lo không của riêng châu Âu

Cho tới đầu tháng 8 này, các nước châu Âu đã loại bỏ hầu hết các biện pháp phòng chống dịch COVID-19, thậm chí nhiều nước còn bỏ cả quy định cách ly đối với các F0 và chỉ cần đeo khẩu trang là đủ. Do hầu hết các biện pháp phòng dịch được bãi bỏ, cộng với khả năng lây lan nhanh và mạnh của các nhánh phụ biến thể Omicron, số ca nhiễm mới tại các nước châu Âu vẫn ở mức khá cao, từ vài nghìn tới vài chục nghìn ca tùy theo quy mô dân số mỗi nước. Trong khi đó, việc tiêm chủng dường như đang chững lại ở các nước châu Âu. Không có nhiều nước ở “lục địa già” nằm trong top đầu quốc gia có tỷ lệ tiêm chủng cao, nhất là với mũi tăng cường.

Trong bối cảnh các ca lây nhiễm gia tăng nhanh chóng, Văn phòng Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại châu Âu cảnh báo tình hình sẽ rất cam go vào mùa Thu và mùa Đông này với sự bùng phát mạnh của các nhánh phụ BA.2 và BA.5 của biến thể Omicron. Khi số ca bệnh càng gia tăng thì số người phải nhập viện cũng sẽ tăng lên, gây nguy cơ quá tải cho hệ thống y tế các nước. Đặc biệt, tình hình có thể trở nên tồi tệ hơn khi năm học mới sắp bắt đầu, nhà nhà trở về sau kỳ nghỉ Hè ở nước ngoài và khi thời tiết trở lạnh, mọi người thích tụ tập trong nhà (không gian kín) nhiều hơn - yếu tố sẽ càng tạo thuận lợi cho sự lây lan của dịch bệnh.

Giám đốc WHO khu vực châu Âu Hans Kluge kêu gọi chính phủ và cơ quan y tế các nước khu vực phải nhanh chóng hành động để chuẩn bị cho những tháng sắp tới, bao gồm cả việc giám sát chặt chẽ đại dịch cũng như tiến hành tiêm nhắc lại mũi 2 cho những người bị suy giảm miễn dịch và dễ bị tổn thương khác. Ông Hans Kluge kêu gọi các nước châu Âu cần tăng tốc độ tiêm nhắc lại thay vì chờ đợi các loại vaccine đặc hiệu, cũng như cần phải áp đặt trở lại việc việc đeo khẩu trang.

Cùng với COVID-19, châu Âu cũng đang đối phó với tình trạng dịch chồng dịch do bệnh đầu mùa khỉ. Ngày 23/7, WHO đã ban bố “tình trạng khẩn cấp y tế toàn cầu” với bệnh đậu mùa khỉ, trong đó nhận định mối đe dọa của dịch bệnh ở mức cao đối với châu Âu. Trong số hơn 18.000 ca mắc bệnh đậu mùa khỉ ngoài châu Phi từ tháng 5/2022 tới nay thì có tới 70% số ca được phát hiện ở châu Âu. Ủy viên Liên minh châu Âu (EU) phụ trách y tế Stella Kyriakides cuối tháng trước đã gửi thư hỏa tốc tới bộ trưởng y tế các nước thành viên, cảnh báo châu Âu đang là điểm nóng của dịch bệnh, đồng thời kêu gọi các nước hành động quyết liệt hơn nhằm chống lại sự lây lan của dịch bệnh.

Hiện, số ca mắc bệnh đậu mùa khỉ đang tăng đều, khoảng 1.000 ca mắc mới mỗi ngày trên toàn thế giới. Mối lo ngại ở châu Âu càng gia tăng khi thông tin về những ca tử vong đầu tiên ngoài châu Phi do đậu mùa khỉ được thông báo cuối tháng 7 vừa qua, đó là 2 trường hợp mắc bệnh ở Tây Ban Nha. Mặc dù đa số bệnh nhân là ở nhóm nam giới có quan hệ đồng tính, song theo Viện Robert Koch (RKI) của Đức, bất kỳ ai tiếp xúc thân thể gần với người mắc bệnh đều có thể bị nhiễm.

RKI nêu rõ sự lây lan từ người sang người chỉ có thể xảy ra khi tiếp xúc gần, nhất là tiếp xúc với chất dịch cơ thể hay tổn thương trên da (như vết phồng rộp, mụn nước) của những người bị bệnh. Lây lan cũng có thể thông qua việc ôm ấp, massage hoặc lây qua đồ vật như khăn tắm, khăn trải giường, quần áo mà người bệnh đã sử dụng.

Những lo ngại liên quan tới bệnh đậu mùa khỉ đã gia tăng khi danh sách bệnh nhân lây nhiễm ngày một dài hơn. Nguy hiểm hơn là độ tuổi lây nhiễm có biểu hiện “trẻ hóa”. Theo giới phân tích, nhiều khả năng virus gây bệnh đậu mùa khỉ có thể đã thích nghi với con người, điều giúp chúng dễ lây lan hơn từ người sang người. Mặc dù trấn an rằng virus gây bệnh chưa lây lan rộng và tình hình bệnh dịch vẫn nằm trong tầm kiểm soát, song giới chuyên gia cũng khuyến cáo mọi người ngay từ lúc này nên biết tự bảo vệ mình, giữ khoảng cách cần thiết và những người thuộc nhóm nguy cơ (nhất là người đồng tính) nên đi tiêm phòng. Nhà dịch tễ học người Mỹ Eric Feigl-Ding mới đây thậm chí cảnh báo nguy cơ lây lan mạnh của dịch bệnh do mầm bệnh sẽ tồn tại lâu trong khí quyển và vì vậy cũng có thể lây truyền bệnh qua không khí.

Như vậy, châu Âu nói riêng cũng như thế giới nói chung đang cùng lúc phải đối mặt với hai loại dịch bệnh thuộc cấp độ cảnh báo cao nhất của WHO là đại dịch COVID-19 (ban bố từ ngày 11/3/2020) và bệnh đậu mùa khỉ. Khi các chủng virus luôn nhanh chóng thích nghi và biến đổi thành những biến thể mới, việc cảnh giác ứng phó và tiêm vaccine phòng bệnh càng trở nên cấp thiết. Để châu Âu có thể vượt qua dịch bệnh trong những tháng ngày lạnh giá sắp tới, điều quan trọng là người dân cần biết tự bảo vệ mình, nghiêm chỉnh tuân thủ các khuyến nghị và quy định của cơ quan chức năng, đồng thời nâng cao nhận thức và ý thức phòng chống dịch.

Báo động nguy cơ thiếu hụt vaccine

Cho đến thời điểm hiện tại, chỉ có một công ty sản xuất ra loại vaccine phòng ngừa đậu mùa khỉ tiên tiến nhất. Đó là Công ty Bavarian Nordic của Đan Mạch. Tuy nhiên, mức độ lây lan tương đối nhanh của dịch bệnh này đã xảy ra một cuộc tranh cãi về liều lượng phân bổ vaccine đậu mùa khỉ của hãng dược phẩm này trên toàn cầu. Được tung ra thị trường với cái tên Jynneos ở Mỹ và Imvanex tại châu Âu, vaccine MBA-BN ban đầu được chế tạo để ngăn ngừa bệnh đậu mùa. Tuy nhiên, các nhà khoa học nhận thấy vaccine này cũng đạt hiệu quả trong việc phòng ngừa đậu mùa khỉ do hai loại virus gây ra hai bệnh đều thuộc họ orthopoxvirus.

Mặc dù chưa có dữ liệu quy mô lớn về khả năng phòng ngừa bệnh đậu mùa khỉ của loại vaccine do Bavarian Nordic sản xuất, song các nghiên cứu trước đây chỉ ra loại vacicne này đem đến hiệu quả cao. Theo ông Olivier Schwartz, người đứng đầu đơn phòng nghiên cứu virus và hệ miễn dịch tại Viện Pasteur của Pháp, protein của virus gây bệnh đậu mùa khỉ và bệnh đậu mùa giống nhau tới 90-95%.

Cụ thể, các nghiên cứu trên nhân viên y tế vào năm 2018 và các thí nghiệm trên khỉ đã chỉ ra rằng vaccine của Bavarian Nordic có thể đạt hiệu quả ngay cả khi một bệnh nhân đã mắc bệnh đậu mùa khỉ. Những người đã tiêm một liều vaccine đậu mùa trước năm 1980 cũng có một số khả năng miễn dịch trước bệnh đậu mùa khỉ, mặc dù mức độ và thời gian hiệu quả vẫn chưa được xác định chắc chắn. “Con số 85% khả năng bảo vệ của vaccine này đã được chứng minh từ các nghiên cứu thực địa vào những năm 1980 và 1990 ở Cộng hòa Dân chủ Congo”, ông Olivier Schwartz nói thêm.

Ngoài ra, hai loại vaccine đậu mùa khác là ACAM2000 và LC16 đang được nghiên cứu để xác định mức độ hiệu quả trước bệnh đậu mùa khỉ. Tuy nhiên vaccine ACAM2000 được cho là gây ra nhiều tác dụng phụ hơn so với vaccine thế hệ mới. Các công ty sản xuất ACAM2000 cho biết họ có thể sản xuất hơn 18 triệu liều mỗi năm và có thể tăng lên đến 40 triệu mỗi năm trong trường hợp cần thiết.