Những kịch bản cho quan hệ Nga – EU

Mạng lưới chuyên gia Liên minh châu Âu (EU) - Nga (EUREN), gồm khoảng 40 chuyên gia từ khắp nước Nga và 14 quốc gia thành viên của EU, mới đây đã công bố 4 kịch bản dự kiến cho tương lai quan hệ EU-Nga cho đến năm 2030.

Ở kịch bản thứ nhất, "đối tác lạnh" trong thế giới đa cực, Nga và EU quay trở lại hợp tác sâu rộng trong các vấn đề như biến đổi khí hậu, chuyển đổi số và tự do hóa thị trường, song vẫn tồn tại nhiều khác biệt về các vấn đề an ninh châu Âu. Ở kịch bản "rơi vào tình trạng hỗn loạn", các đồng minh cũ xung đột sau đại dịch COVID-19 và họ được các đối thủ của nhau như Trung Quốc, Mỹ và Nga hỗ trợ. Kịch bản thứ ba, châu Âu "bên bờ vực chiến tranh", phương Tây đoàn kết và củng cố sức mạnh định hướng đối đầu quân sự với "pháo đài Nga". Và ở kịch bản cuối cùng mang tên "cộng đồng giá trị", một nước Nga cải cách thống nhất và một EU vững mạnh trên trường quốc tế, được đặc trưng bởi những tiến bộ trong giải quyết các cuộc xung đột ở các quốc gia láng giềng và chủ nghĩa đa phương trỗi dậy.

Những kịch bản cho quan hệ Nga – EU -0
EU và Nga sẽ không thể vượt qua những khác biệt cơ bản trong thập niên tới?

Một năm trước, hầu hết các chuyên gia trong số 40 chuyên gia của mạng lưới nói trên đều cho rằng kịch bản "đối tác lạnh" sẽ nhiều khả năng xảy ra nhất. Ít người cho rằng EU và Nga sẽ rơi vào tình trạng "hỗn loạn" hoặc "bên bờ vực chiến tranh". Nói cách khác, xung đột vũ trang khó có khả năng xảy ra nhưng không thể loại trừ. Không có ai trong EUREN tin vào kịch bản "cộng đồng các giá trị". Tuy nhiên, để quan hệ "đối tác lạnh" có thể thành hiện thực vào năm 2030, cần rất nhiều yếu tố để đảo chiều sự tiêu cực trong mối quan hệ này. Một kịch bản giả định rằng EU sẽ trở nên mạnh mẽ và đoàn kết hơn sau đại COVID-19.

Theo đó, Brussels sẽ tích cực hơn trong chính sách đối ngoại và an ninh. Ở Nga, sự phản đối mạnh mẽ hơn sẽ thúc đẩy giới lãnh đạo chính trị tiến hành một số cải cách chính trị và kinh tế. Điều này làm thay đổi logic chính sách đối ngoại của Moscow và mở ra các cơ hội hợp tác mang tính xây dựng với EU, bao gồm cả cuộc xung đột ở Donbass. Khi đó, cả 2 bên đều có khả năng tìm ra con đường để vượt qua những sóng gió của cuộc cạnh tranh toàn cầu Mỹ-Trung.

Tuy nhiên, rất ít sự kiện đã xảy ra từ tháng 11/2020 đến nay cho thấy kịch bản này. Chuyến thăm đầu tiên của Đại diện cấp cao EU phụ trách các vấn đề đối ngoại và chính sách an ninh Josep Borrell tới Moscow đã kết thúc bằng thảm họa ngoại giao. Điều này đã tạo nên không khí nặng nề cho quan hệ EU-Nga trong phần còn lại của năm, bao gồm cả báo cáo về sự "kiềm chế Nga" mà Brussels trình bày với lãnh đạo các quốc gia và chính phủ EU.

Một cuộc tranh cãi về can thiệp và gián điệp đã nổ ra giữa một bên là Cộng hòa Czech và Bulgaria, và bên kia là Nga. Kết quả là Cộng hòa Czech cùng với Mỹ đã bị Nga đưa vào danh sách các quốc gia "không thân thiện" vào tháng 5/2021. EU và Nga đã bất đồng về các sự kiện diễn ra tại Belarus sau cuộc bầu cử tổng thống gây nhiều tranh cãi vào tháng 8/2020 và sự cố với máy bay Ryanair vào tháng 5/2021. Căng thẳng xung quanh cuộc xung đột ở Donbass, biển Azov và bán đảo Crime tiếp tục gia tăng, càng làm giảm cơ hội thực thi thỏa thuận Minsk.

Căng thẳng giữa Moscow và Washington không hề giảm đi sau lễ nhậm chức Tổng thống Mỹ của ông Joe Biden. Cuộc gặp đầu tiên giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin và người đồng cấp Joe Biden vào tháng 6/2021 đã kết thúc bằng việc nối lại các cuộc đàm phán ngoại giao về ổn định chiến lược, an ninh mạng và một loạt vấn đề khác. Tuy nhiên, những cuộc tham vấn này giữa 2 bên vẫn chưa mang lại các kết quả rõ ràng.

Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng: Nga và EU đã thất bại trong việc tìm ra con đường hiệu quả để hợp tác chống lại mối đe dọa trực tiếp nhất đối với nhân loại: đại dịch COVID-19. Ngược lại, các chính sách về đại dịch và tiêm chủng lại được bổ sung thêm vào danh sách dài những vấn đề tranh cãi. Ngoài ra, đại dịch đã làm gián đoạn mối liên hệ giữa người dân của EU và người dân của Nga. Chính phủ 2 bên vẫn chưa tìm ra cách gỡ nút thắt này, và về lâu dài, đây có thể là mối đe dọa thực sự đối với hòa bình và ổn định ở châu Âu. Các sự kiện nội bộ cũng không có cơ sở để lạc quan. COVID-19 và tác động của nó đối với nền kinh tế sẽ khiến cả 2 bên bị phân tâm đối với các vấn đề nội bộ. Kết quả cuộc bầu cử Quốc hội (Duma Quốc gia) ngày 19/9 vừa qua không cho thấy mối quan hệ cởi mở hơn với EU hoặc những cải cách nội bộ. Ít có khả năng điều này có thể thay đổi trước cuộc bầu cử tổng thống sẽ diễn ra vào năm 2024, tức là những cải cách của Nga khó có thể diễn ra trong ngắn hạn và trung hạn.

Sự mâu thuẫn ngày càng tăng với các quốc gia thành viên EU khác nhau, đặc biệt là với Đức, không phải là dấu hiệu tốt cho mối quan hệ hợp tác giữa EU và Nga trong vài tháng, thậm chí là vài năm tới. Chính phủ tiếp theo của Đức, được thành lập sau cuộc bầu cử Quốc hội ngày 26/9, nhiều khả năng sẽ tiếp tục chính sách chỉ trích Nga mà Berlin vẫn thực hiện lâu nay. Sự ra đi của bà Angela Merkel để lại khoảng trống lớn trong quan hệ của Đức/EU với Nga nói riêng và cả Đông Âu nói chung. Hiện chưa rõ chính phủ mới của Đức có tiếp tục đi theo đường lối của bà Merkel hay không. Dự án "Dòng chảy phương Bắc 2" sẽ còn khiến chương trình nghị sự trong quan hệ Nga-Đức thêm phức tạp.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã phải chấp nhận sự thờ ơ của Moscow đối với "sự quyến rũ ngoại giao" của ông vào năm 2019, và câu hỏi đặt ra hiện nay là liệu ông có lặp lại nỗ lực này trước hoặc sau cuộc bầu cử Tổng thống Pháp vào tháng 5/2022 hay không? Mặt khác, EU và Nga đã bắt đầu đàm phán nghiêm túc hơn về biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, các cách tiếp cận chính trị trong lĩnh vực này vẫn khác xa nhau. Nga đang phải đối mặt với những hậu quả ngày càng nghiêm trọng không chỉ của Chính sách xanh châu Âu mà của chính sự biến đổi khí hậu. Điều này mang lại cho các bên những điểm khởi đầu mới cho sự hợp tác.

Quay trở lại với các kịch bản của EUREN, có vẻ như Nga và EU vẫn chưa thể tiến tới mối quan hệ "đối tác lạnh". Sự bi quan của các chuyên gia EUREN là có lý do: họ đã đi đến kết luận rằng EU và Nga sẽ không thể vượt qua những khác biệt cơ bản trong thập niên tới. Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo chính trị của cả 2 bên đều phải chịu trách nhiệm về tương lai của châu Âu và hơn thế nữa. Mặc dù giá trị và mục tiêu chiến lược sẽ tiếp tục khác nhau về cơ bản trong một thời gian dài, nhưng các bên vẫn sẽ cố gắng thực hiện những bước đi nhỏ trong các vấn đề cụ thể để đạt được một vài tiến bộ nhất định. Biến đổi khí hậu là một chủ đề tốt để bắt đầu những nỗ lực này. Tiếp theo là việc công nhận giấy chứng nhận tiêm chủng của nhau để nối lại sự liên lạc giữa người dân của 2 bên.

Minh Hải (theo RIAC)

Các tin khác

Kỳ vọng khác biệt từ nỗ lực duy trì đối thoại Mỹ - Trung Quốc

Kỳ vọng khác biệt từ nỗ lực duy trì đối thoại Mỹ - Trung Quốc

Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump từ ngày 13-15/5 tới đang thu hút sự quan tâm rộng rãi của cộng đồng quốc tế. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới tiếp tục gia tăng, hội nghị thượng đỉnh tại Bắc Kinh được đánh giá khó tạo ra đột phá mang tính lịch sử, nhưng vẫn được kỳ vọng sẽ góp phần duy trì các “lan can an toàn”, hạn chế nguy cơ đối đầu vượt tầm kiểm soát và tạo thêm dư địa ổn định cho kinh tế toàn cầu.

WHO trấn an dư luận trước cuộc sơ tán tàu có virus Hanta

WHO trấn an dư luận trước cuộc sơ tán tàu có virus Hanta

Sự hiện diện của người đứng đầu WHO diễn ra ngay trước thời điểm sơ tán hành khách khỏi con tàu du lịch MV Hondius, nơi phát hiện virus Hanta khiến ba người tử vong, không chỉ mang tính chất giám sát chuyên môn mà còn là một động thái chính trị và nhân đạo quan trọng nhằm đảm bảo sự an toàn tuyệt đối cho cư dân địa phương cũng như gần 150 hành khách đang mắc kẹt trên tàu.

EU, Brazil và Trung Quốc bắt tay lập liên minh carbon toàn cầu

EU, Brazil và Trung Quốc bắt tay lập liên minh carbon toàn cầu

Liên minh châu Âu (EU), Brazil và Trung Quốc mới đây chính thức ra mắt “Liên minh mở về thị trường carbon bắt buộc” trong lễ ký kết diễn ra tại thành phố Florence của Italy, đánh dấu bước tiến mới trong nỗ lực tăng cường hợp tác quốc tế nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu và thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp.

Chuyên gia: Virus Hanta nguy hiểm, nhưng không lây lan như COVID-19

Chuyên gia: Virus Hanta nguy hiểm, nhưng không lây lan như COVID-19

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và nhiều chuyên gia nhận định ổ dịch virus Hanta trên tàu du lịch vượt Đại Tây Dương nguy hiểm, nhưng không lây lan như virus SARS-CoV-2 gây ra đại dịch COVID-19. Hiện các nước đang khẩn trương truy vết tiếp xúc để hạn chế tối đa số ca mắc mới.

Châu Á chật vật ứng phó cú sốc năng lượng từ chiến sự Trung Đông

Châu Á chật vật ứng phó cú sốc năng lượng từ chiến sự Trung Đông

Cuộc xung đột tại Trung Đông đang đẩy khu vực châu Á – nơi tiêu thụ dầu mỏ lớn nhất thế giới – vào một phép thử về năng lực ứng phó khủng hoảng năng lượng. Trong bối cảnh nguồn cung bị gián đoạn nghiêm trọng, nhiều chính phủ trong khu vực đang gấp rút triển khai các biện pháp nhằm tìm kiếm nguồn thay thế, ổn định thị trường và giảm thiểu tác động lan tỏa đến tăng trưởng kinh tế.

Mỹ-Iran tiếp tục căng thẳng, nút thắt Hormuz chưa thể tháo gỡ

Mỹ-Iran tiếp tục căng thẳng, nút thắt Hormuz chưa thể tháo gỡ

Căng thẳng tại khu vực Trung Đông tiếp tục gia tăng khi Iran ngày 4/5 phát đi cảnh báo cứng rắn đối với các lực lượng Mỹ, yêu cầu không tiến vào eo biển Hormuz, trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump tuyên bố Washington sẽ triển khai chiến dịch hỗ trợ các tàu bị mắc kẹt trong khu vực do ảnh hưởng của xung đột Mỹ - Israel với Iran.

Bước ngoặt lớn trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương

Bước ngoặt lớn trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương

Liên minh giữa Mỹ và châu Âu, với nòng cốt là NATO, nhiều thập niên được xem là trụ cột bảo đảm an ninh phương Tây. Tuy nhiên, những bất đồng ngày càng sâu sắc liên quan tới tình hình Trung Đông đang khiến mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương rạn nứt.

Nga đề xuất tiếp quản uranium của Iran: Phương án cũ trong cục diện mới

Nga đề xuất tiếp quản uranium của Iran: Phương án cũ trong cục diện mới

Trong bối cảnh chảo lửa Trung Đông vẫn chưa hạ nhiệt, hồ sơ hạt nhân Iran một lần nữa trở thành tâm điểm của các nỗ lực ngoại giao quốc tế. Mới đây, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cho biết đang tiến hành đàm phán với Nga và một số quốc gia về khả năng đưa uranium làm giàu ra khỏi lãnh thổ Iran. Động thái này diễn ra khi Washington liên tục đặt điều kiện Tehran phải từ bỏ kho dự trữ và đình chỉ việc làm giàu uranium như một chìa khóa then chốt cho bất kỳ giải pháp hòa bình nào.

Mỹ duy trì phong tỏa Iran, bế tắc hạt nhân kéo dài, giá dầu tăng mạnh

Mỹ duy trì phong tỏa Iran, bế tắc hạt nhân kéo dài, giá dầu tăng mạnh

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ tiếp tục duy trì phong tỏa hải quân đối với Iran cho đến khi đạt được một thỏa thuận về chương trình hạt nhân, trong bối cảnh căng thẳng giữa hai nước chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ bất ổn kéo dài tại khu vực Trung Đông và tác động lan rộng tới kinh tế toàn cầu.

Thấy gì từ cú xoay trục của Abu Dhabi?

Thấy gì từ cú xoay trục của Abu Dhabi?

Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) tuyên bố rời Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ và cơ chế OPEC+ sau 60 năm là thành viên, nhấn mạnh ưu tiên lợi ích quốc gia. Động thái này được giới phân tích đánh giá có thể tạo hiệu ứng dây chuyền trong nội bộ liên minh dầu mỏ, đồng thời làm gia tăng những toan tính địa chính trị và mang lại ưu thế cho Mỹ.

Nguy cơ đổ vỡ lệnh ngừng bắn mong manh giữa Pakistan và Afghanistan

Nguy cơ đổ vỡ lệnh ngừng bắn mong manh giữa Pakistan và Afghanistan

Căng thẳng ngoại giao và quân sự giữa Pakistan và Afghanistan vừa có bước leo thang nguy hiểm mới khi hai bên liên tiếp cáo buộc nhau tiến hành các cuộc tấn công xuyên biên giới, đe dọa phá vỡ thỏa thuận ngừng bắn mong manh được thiết lập hồi tháng 3 vừa qua.

Bước khởi đầu cho tiến trình chính trị mới ở dải Gaza

Bước khởi đầu cho tiến trình chính trị mới ở dải Gaza

Người Palestine tại khu vực Deir al-Balah thuộc dải Gaza lần đầu tiên tham gia một cuộc bầu cử địa phương sau hai thập kỷ gián đoạn, động thái được mô tả là bước tiến trong nỗ lực khôi phục đời sống chính trị và các thiết chế dân sự tại vùng lãnh thổ bị xung đột tàn phá.

Bài toán sức bền của Iran trong vòng siết tại Hormuz

Bài toán sức bền của Iran trong vòng siết tại Hormuz

Gần hai tháng kể từ ngày xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran nổ ra tại Trung Đông, Tehran được cho là vẫn đang vận dụng chiến thuật bất đối xứng, tận dụng lợi thế địa lý và khả năng gây gián đoạn để bù đắp chênh lệch sức mạnh. Tuy nhiên, gần đây, khi Washington tuyên bố phong tỏa các cảng biển Iran và triển khai đồng thời ba nhóm tàu sân bay cùng hàng chục nghìn binh sĩ tới khu vực – đặt ra một câu hỏi lớn rằng liệu Tehran có thể cầm cự được bao lâu trong vòng siết ngày càng khép chặt tại eo biển Hormuz?

Báo chí Hàn Quốc: Tổng thống Lee muốn cùng Việt Nam tạo nên “kỳ tích sông Hồng”

Báo chí Hàn Quốc: Tổng thống Lee muốn cùng Việt Nam tạo nên “kỳ tích sông Hồng”

Truyền thông Hàn Quốc dẫn lời Tổng thống Lee Jae Myung ví von dòng sông Hàn và sông Hồng như đang hòa nhịp, biểu trưng cho sự gắn kết giữa hai dân tộc. Trong khi đó, dư luận nước này cũng đặc biệt chú ý tới chia sẻ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khi so sánh tương đậu nành Doenjang với tương Bần Việt Nam – càng ủ lâu càng đậm đà, như một ẩn dụ cho tình hữu nghị Việt Nam – Hàn Quốc ngày càng bền chặt theo thời gian.

EU gia cố “lá chắn chung” giữa sóng gió an ninh châu Âu

EU gia cố “lá chắn chung” giữa sóng gió an ninh châu Âu

Liên minh châu Âu (EU) nhóm họp thượng đỉnh đột xuất với nội dung then chốt xoay quanh cách thức vận dụng điều khoản phòng thủ chung giữa các thành viên khi một nước bị tấn công quân sự. Đây được xem là chủ đề nóng bỏng ở thời điểm quan hệ xuyên Đại Tây Dương có những rạn nứt.

Liên hợp quốc trước vận hội cải tổ lịch sử

Liên hợp quốc trước vận hội cải tổ lịch sử

Nhiệm kỳ của Tổng Thư ký Liên hợp quốc (LHQ) thứ 10 sẽ bắt đầu vào năm 2027, trong bối cảnh tổ chức đa phương lớn nhất hành tinh đối mặt nhiều khó khăn, từ xung đột vũ trang leo thang đến khủng hoảng niềm tin và tài chính chưa từng có. Đây không chỉ là một cuộc bầu cử nhân sự, mà là cuộc đua tìm kiếm một “kiến trúc sư” đủ tầm vóc để tái thiết lập trật tự thế giới trong một kỷ nguyên đầy biến động.

Dầu loang trên vịnh Ba Tư nhìn rõ từ không gian, cảnh báo hệ lụy khó lường

Dầu loang trên vịnh Ba Tư nhìn rõ từ không gian, cảnh báo hệ lụy khó lường

Những hình ảnh vệ tinh mới nhất được công bố bởi Cơ quan Vũ trụ châu Âu cho thấy các vệt dầu loang diện rộng trên vịnh Ba Tư có thể quan sát rõ từ không gian. Diễn biến này không chỉ phản ánh mức độ nghiêm trọng của ô nhiễm môi trường biển, mà còn làm dấy lên lo ngại về những tác động lâu dài đối với hệ sinh thái, chuỗi cung ứng năng lượng và an ninh khu vực.

Cơ hội ngoại giao mong manh giữa căng thẳng Trung Đông

Cơ hội ngoại giao mong manh giữa căng thẳng Trung Đông

Tổng thống Donald Trump ngày 21/4 tuyên bố gia hạn thỏa thuận ngừng bắn với Iran, trong khi chính quyền Washington đồng thời áp đặt một vòng trừng phạt mới nhằm gia tăng sức ép đối với Tehran trước thềm các cuộc đàm phán quan trọng dự kiến diễn ra tại Pakistan. Động thái này phản ánh chiến lược vừa kiềm chế xung đột quân sự, vừa tăng đòn bẩy kinh tế nhằm buộc Iran nhượng bộ trên bàn thương lượng.