Những diễn biến định hình “trạng thái mới” trong quan hệ Mỹ – Trung

Việc Trung Quốc khởi động các cuộc điều tra thương mại vào Mỹ sau những cáo buộc của Washington rằng công ty của Bắc Kinh cung cấp thiết bị sản xuất chip cho Iran dường như đang ngầm cho thấy sự điều chỉnh đáng chú ý trong quan hệ Mỹ - Trung, trong đó bao gồm gia tăng sức ép trên nhiều lĩnh vực nhưng vẫn duy trì kiểm soát nhằm tránh leo thang căng thẳng.

Từ cuộc chiến pháp lý thương mại

Ngày 27/3, Bộ Thương mại Trung Quốc tuyên bố khởi động các cuộc điều tra về rào cản thương mại đối với các hành động và biện pháp của Mỹ mà theo Bắc Kinh là đã gây tổn hại đến chuỗi sản xuất và hoạt động cung ứng toàn cầu, cũng như cản trở buôn bán các sản phẩm xanh.

Tuyên bố của Bộ Thương mại Trung Quốc phản đối việc Washington đã khởi động 2 cuộc điều tra đối với Trung Quốc và hàng chục nền kinh tế khác với lý do "dư thừa năng lực sản xuất". Theo đó, để bảo vệ lợi ích của các ngành công nghiệp liên quan ở Trung Quốc, Bộ Thương mại khởi động 2 cuộc điều tra theo Luật Ngoại thương và các quy định về điều tra rào cản thương mại quốc tế. Bộ tuyên bố sẽ có các biện pháp tương ứng dựa trên kết quả điều tra. 

Financial Times nhận định đây là phản ứng “ăn miếng trả miếng” mang tính pháp lý trong thương mại, bởi ngay trước đó, hôm 12/3, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo khởi động các cuộc điều tra thương mại mới đối với Trung Quốc, Mexico, Liên minh châu Âu (EU) và hàng chục nền kinh tế khác theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 nhằm tạo cơ sở pháp lý cho việc áp thuế quan mới thay thế thuế quan đối ứng đã bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ vào tháng trước.

Những diễn biến định hình “trạng thái mới” trong quan hệ Mỹ – Trung -0
Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bắt tay trong cuộc gặp tại Hàn Quốc vào tháng 10/2025. Ảnh: Reuters

Theo Mục 301, chính phủ Mỹ có thể áp thuế quan với hàng hóa nhập khẩu từ những quốc gia bị cho là có hành vi thương mại không công bằng. Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho rằng một số đối tác thương mại chủ chốt của Mỹ vẫn duy trì năng lực sản xuất vượt xa tín hiệu từ nhu cầu trong nước và toàn cầu, khiến Mỹ bị thặng dư thương mại lớn dai dẳng nhiều năm.

Các động thái điều tra này diễn ra trong bối cảnh hai nước vẫn duy trì mức thuế quan đáng kể. Hiện thuế nhập khẩu của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc ở mức chung khoảng 10%, trong khi một số mặt hàng như nhôm, thép hay ô tô vẫn chịu mức thuế cao hơn, từ 10% đến 50%.

Vì vậy, theo giới quan sát, việc sử dụng đòn đáp trả pháp lý thay vì liên tục áp thuế quan như trước đây cho thấy cách tiếp cận thận trọng và có hệ thống hơn trong cuộc chiến thương mại song phương so với các biện pháp trả đũa trực tiếp, nhằm hạn chế tác động lan tỏa đến kinh tế toàn cầu. 

Đến nỗ lực duy trì ngoại giao cấp cao

Ngày 28/3, trong một phát biểu được tờ Global Times đăng tải, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm đã hồi đáp yêu cầu bình luận về bài viết của Reuters dẫn lời quan chức Mỹ cáo buộc công ty Trung Quốc SMIC cung cấp thiết bị sản xuất chip cho quân đội Iran từ khoảng một năm trước.

Ông Lâm Kiếm nêu rõ: “Điều tôi có thể nói là gần đây một số cơ quan truyền thông rất tích cực đăng tải những thông tin mơ hồ thực chất là sai sự thật. Chúng tôi đã kiểm chứng và xác định đó là tin giả”.

Những diễn biến định hình “trạng thái mới” trong quan hệ Mỹ – Trung -0
Trạng thái mới với các cơ chế đáp trả pháp lý nhưng vẫn sẵn sàng đối thoại đang định hình quan hệ Mỹ - Trung trong thời điểm hiện tại. Ảnh: Adobe

Trước đó, Reuters dẫn thông tin từ hai quan chức cấp cao giấu tên trong chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết hãng sản xuất chip theo hợp đồng SMIC có trụ sở tại Thượng Hải “đã bắt đầu chuyển các thiết bị sản xuất chip tới Iran vào khoảng một năm trước”. Một trong hai quan chức giấu tên này nhận định hoạt động chuyển giao giữa SMIC và Iran chưa chấm dứt.

Động thái trên cũng diễn ra đúng thời điểm Tổng thống Mỹ Donald Trump xác nhận sẽ gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong thời gian ông công du Trung Quốc vào ngày 14-15/5. Lãnh đạo Mỹ khẳng định cuộc gặp với Chủ tịch Tập Cận Bình vào tháng 5 sẽ là "sự kiện bước ngoặt" mà ông rất mong chờ. Ông cũng nhấn mạnh, các quan chức Mỹ và Trung Quốc đang “hoàn tất các khâu chuẩn bị” cho các chuyến thăm “mang tính lịch sử” ở cả Bắc Kinh và Washington.

Quyết định lùi lịch chuyến công du Trung Quốc của Tổng thống Mỹ diễn ra trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông leo thang căng thẳng, đẩy giá năng lượng lên mức cao trong nhiều năm và làm dấy lên lo ngại gián đoạn nguồn cung toàn cầu, đặc biệt khi eo biển Hormuz bị ảnh hưởng. Ông chủ Nhà Trắng ban đầu lên kế hoạch thăm Bắc Kinh vào cuối tháng 3 hoặc đầu tháng 4 nhằm thúc đẩy tái thiết quan hệ thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Nếu diễn ra, đây sẽ là chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của ông Trump sau 8 năm. 

Theo giới quan sát, dù động thái cạnh tranh vẫn âm thầm diễn ra trên nhiều bình diện hơn nhưng đã chuyển từ đối đầu trực diện sang động thái pháo lý, song song với nỗ lực duy trì kênh ngoại giao cấp cao. Điều này phần nào phản ánh mong muốn của cả hai cường quốc về việc quản lý xung đột và tìm giải pháp thông qua đối thoại thay vì leo thang đối đầu.

Bảo Hân

Các tin khác

Thoả thuận Iran - Oman liệu có đủ để tháo nút thắt Hormuz?

Thoả thuận Iran - Oman liệu có đủ để tháo nút thắt Hormuz?

Iran cho biết, đàm phán với Oman về một cơ chế hàng hải mới tại eo biển Hormuz đang tiến gần tới thỏa thuận, song Tehran cảnh báo việc đạt được thỏa thuận với Muscat chưa đủ để tuyến đường biển chiến lược này được khơi thông hoàn toàn.

Washington phủ nhận lo ngại kho vũ khí suy giảm nghiêm trọng

Washington phủ nhận lo ngại kho vũ khí suy giảm nghiêm trọng

Nhà Trắng và Lầu Năm Góc vừa lên tiếng bác bỏ những báo cáo gần đây của loạt hãng tin cho rằng kho vũ khí tấn công và phòng thủ của Mỹ đã sụt giảm xuống mức nguy hiểm sau 5 tháng chiến sự với Iran. Bất chấp những tuyên bố trấn an từ giới chức, các chuyên gia cảnh báo tình trạng thiếu hụt đạn tên lửa phòng không, đặc biệt là hệ thống Patriot và THAAD, có thể đặt lực lượng Mỹ và các đồng minh vào tình thế rủi ro cao.

Thoả thuận khôi phục Hormuz – Phép thử 48 giờ của Washington và Tehran

Thoả thuận khôi phục Hormuz – Phép thử 48 giờ của Washington và Tehran

Sau nhiều tháng đối đầu quân sự, Mỹ và Iran đang tiến rất gần tới một thỏa thuận nhằm khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, đằng sau những tín hiệu lạc quan là cuộc mặc cả phức tạp về quyền kiểm soát tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới.

Sau cú sốc Ceuta, EU tìm cách "vá" rạn nứt về di cư

Sau cú sốc Ceuta, EU tìm cách "vá" rạn nứt về di cư

Làn sóng hàng chục nghìn người di cư tràn vào vùng lãnh thổ Ceuta chỉ trong vài ngày đã khiến khu vực biên giới của Tây Ban Nha rơi vào tình trạng hỗn loạn, đồng thời trở thành phép thử đầu tiên đối với Hiệp ước Di cư và Tị nạn mới của Liên minh châu Âu (EU).

Mỹ tạm gác lựa chọn quân sự để tìm lối thoát cho khủng hoảng

Mỹ tạm gác lựa chọn quân sự để tìm lối thoát cho khủng hoảng

Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây tuyên bố Washington và Tehran sẽ bước vào một vòng đàm phán mới dự kiến diễn ra vào chiều 3/8 (giờ địa phương), động thái được đưa ra ngay sau khi ông hủy bỏ chiến dịch không kích mạnh tay nhắm vào Iran ở những phút cuối cùng. Quyết định đình chiến nhường chỗ cho ngoại giao không chỉ đánh dấu sự thay đổi quan trọng trong cuộc đối đầu dai dẳng Mỹ - Iran, mà còn cứu vãn thị trường năng lượng toàn cầu khỏi một cú sốc tồi tệ.

Ceuta "thất thủ", châu Âu có rơi vào một cuộc khủng hoảng mới?

Ceuta "thất thủ", châu Âu có rơi vào một cuộc khủng hoảng mới?

Hàng chục ngàn người ùn ùn vượt qua biên giới từ Morocco vào thành phố tự trị Ceuta của Tây Ban Nha trong hai ngày, khiến vùng lãnh thổ nhỏ bé ở cửa ngõ châu Âu rơi vào cảnh hỗn loạn. Tuy nhiên, khác với cuộc khủng hoảng năm 2015, châu Âu hiện sở hữu một hệ thống kiểm soát biên giới và chính sách nhập cư chặt chẽ hơn, khiến làn sóng di cư lần này khó lan rộng ra toàn lục địa.

Dải Gaza trước ngưỡng cửa hòa bình

Dải Gaza trước ngưỡng cửa hòa bình

Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo Hội đồng Hòa bình đã đạt thỏa thuận lịch sử với phong trào Hamas và các nhóm vũ trang người Palestine về lộ trình giải giáp dải Gaza, mở đường thiết lập hòa bình lâu dài tại vùng lãnh thổ.

Tính toán của Iran khi chủ động tập kích căn cứ Mỹ tại Trung Đông

Tính toán của Iran khi chủ động tập kích căn cứ Mỹ tại Trung Đông

Mới đây, Iran đã chủ động tấn công các căn cứ Mỹ tại Trung Đông, dẫn đến việc "đáp trả mạnh mẽ" từ phía Washington nhằm vào nhiều địa điểm ở khu vực phía Nam nước này. Động thái trên không chỉ đánh dấu một vòng leo thang mới trong căng thẳng Mỹ - Iran, mà còn phản ánh sự điều chỉnh đáng chú ý trong cách tiếp cận của Tehran.

Mở rộng không gian phát triển tại thị trường tỷ dân

Mở rộng không gian phát triển tại thị trường tỷ dân

Trong thời đại ngày nay, đối ngoại tiếp tục giữ vai trò tiên phong trong việc tạo lập, giữ vững môi trường hòa bình và huy động tối đa các nguồn lực bên ngoài phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước. Trong bức tranh chiến lược đó, châu Phi, tiêu biểu là Tanzania và Angola, đang nổi lên như những đối tác đầy tiềm năng và là cánh cửa quan trọng để Việt Nam mở rộng không gian phát triển, đa dạng hóa thị trường toàn cầu.

Cơ hội tháo nút thắt Hormuz từ sáng kiến mới của Oman

Cơ hội tháo nút thắt Hormuz từ sáng kiến mới của Oman

Việc Oman gửi tới Iran một kế hoạch được các nước Vùng Vịnh hậu thuẫn nhằm quản lý eo biển Hormuz có thể xem là nỗ lực ngoại giao đáng chú ý nhất trong những tuần gần đây, nhằm xử lý điểm nghẽn lớn của tiến trình giảm căng thẳng tại Trung Đông.

Mỹ và Iran tạm ngừng leo thang căng thẳng, hé mở hy vọng ngoại giao

Mỹ và Iran tạm ngừng leo thang căng thẳng, hé mở hy vọng ngoại giao

Mỹ và Iran bước sang ngày thứ hai tạm ngừng các cuộc tấn công nhằm vào nhau, trong bối cảnh xung đột từng đứng bên bờ vực vượt ngoài tầm kiểm soát. Khoảng lặng hiếm hoi sau hai tuần giao tranh với các cuộc không kích ban đêm của Mỹ nhằm vào Iran cùng các đòn đáp trả của Tehran nhằm vào các đồng minh của Washington ở Vùng Vịnh đã làm dấy lên hy vọng hai bên có thể quay trở lại bàn đàm phán.

Ai sẽ dẫn dắt Liên hợp quốc sau Tổng Thư ký António Guterres?

Ai sẽ dẫn dắt Liên hợp quốc sau Tổng Thư ký António Guterres?

Sau gần 10 năm lãnh đạo Liên hợp quốc, Tổng Thư ký António Guterres sẽ kết thúc nhiệm kỳ thứ hai vào cuối năm 2026. Trong bối cảnh đó, cuộc đua tìm người kế nhiệm đã bước vào giai đoạn quyết định, khi sáu ứng viên lần đầu tiên cùng trình bày tầm nhìn về tương lai của tổ chức đa phương lớn nhất thế giới, trước thềm các vòng thăm dò quan trọng tại Hội đồng Bảo an.

Cộng đồng quốc tế bày tỏ quan ngại khi Biển Đỏ lại dậy sóng

Cộng đồng quốc tế bày tỏ quan ngại khi Biển Đỏ lại dậy sóng

Liên hợp quốc cùng nhiều tổ chức quốc tế đã đồng loạt bày tỏ quan ngại sau khi lực lượng Houthi nối lại các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại trên Biển Đỏ. Các cảnh báo cho rằng diễn biến mới không chỉ đe dọa an ninh hàng hải mà còn có nguy cơ kéo Yemen trở lại vòng xoáy xung đột sau nhiều năm tương đối lắng dịu.

Cháy rừng lan rộng, thời tiết cực đoan nối tiếp tại châu Âu

Cháy rừng lan rộng, thời tiết cực đoan nối tiếp tại châu Âu

Châu Âu đang phải đối mặt với một trong những mùa hè khắc nghiệt nhất trong nhiều năm trở lại đây khi các đợt nắng nóng kéo dài liên tiếp đẩy nguy cơ cháy rừng lên mức báo động, trong khi nhiều khu vực khác lại hứng chịu các cơn dông, mưa đá và thời tiết cực đoan. Từ Tây Ban Nha, Pháp đến khu vực Balkan, lực lượng cứu hỏa và chính quyền các nước đang phải chạy đua với thời gian nhằm kiểm soát các thảm họa thiên nhiên ngày càng nghiêm trọng.

Xung đột Mỹ - Iran: Hỏa lực lấn át ngoại giao

Xung đột Mỹ - Iran: Hỏa lực lấn át ngoại giao

Xung đột Mỹ - Iran đang lan rộng từ các mục tiêu quân sự sang hạ tầng dân sự và năng lượng, làm gia tăng nguy cơ đẩy Trung Đông vào một cuộc khủng hoảng an ninh, nhân đạo và kinh tế, bất chấp các nỗ lực ngoại giao nhằm hạ nhiệt căng thẳng.