Cánh cửa ngoại giao hé mở nhưng vẫn còn nhiều hoài nghi
Phát biểu trên kênh Fox News ngày 26/7, Đại sứ Mỹ tại Liên hợp quốc (LHQ) Mike Waltz cho biết Tổng thống Donald Trump đang "dành một chút không gian cho khả năng đàm phán". Mặc dù Tổng thống Mỹ từng tuyên bố quân đội đã "lên đạn và sẵn sàng", ông Waltz lưu ý rằng các nhà đàm phán của cả hai bên đã liên tục làm việc ở mọi cấp độ trong vài tuần qua, đặc biệt là trong những ngày gần đây.
Đài CBS dẫn lời hai nguồn tin khu vực cho biết, quyết định tạm dừng các cuộc ném bom của Mỹ được đưa ra sau khi một phái đoàn của Oman đến Tehran.
Tuy nhiên, triển vọng hòa bình giữa Washington và Tehran vẫn bị phủ bóng bởi sự ngờ vực sâu sắc. Kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch quân sự nhằm vào Iran vào cuối tháng 2, các quan chức Iran thường xuyên nhắc lại rằng họ từng bị tấn công ngay trong các giai đoạn đang đàm phán trước đây.
Ông Esmaeil Baghaei, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, trả lời đài ORF của Áo rằng các bên trung gian như Qatar và Pakistan đang tích cực trao đổi thông điệp giữa hai nước. Dù vậy, ông thẳng thắn bày tỏ rằng những nỗ lực ngoại giao trong quá khứ của Iran đã bị “phản bội”.
Tính toán chiến lược và áp lực trong nước
Quyết định tạm ngừng tấn công không đơn thuần chỉ xuất phát từ thiện chí ngoại giao. Tờ The New York Times tiết lộ Tổng thống Trump đã hoãn các kế hoạch leo thang quân sự do lo ngại làm cạn kiệt kho tên lửa đánh chặn và đạn phòng không vốn đang vơi dần của Lầu Năm Góc tại khu vực Trung Đông.
Về phía Iran, quân đội nước này cũng tuyên bố đã dừng các cuộc tấn công ở Vùng Vịnh. Hãng tin AFP dẫn lời người phát ngôn quân đội Iran Mohammad Akraminia: “Chiến lược của chúng tôi về cơ bản là trả đũa. Hiện tại, chúng tôi cũng đã đình chỉ các chiến dịch trả đũa của mình”. Dẫu vậy, tương tự như Mỹ, Iran vẫn duy trì giọng điệu cứng rắn khi ông Akraminia cảnh báo xung đột sẽ tiếp tục lan rộng nếu Mỹ nối lại các cuộc tấn công.
Dù vậy, Tổng thống Trump vẫn thể hiện thái độ thách thức trên mạng xã hội. Trong ngày 26/7, ông đã đăng tải hàng loạt hình ảnh do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra. Một bức ảnh trong đó mô tả máy bay chiến đấu Mỹ đang ném bom Iran với chú thích: “Những thiên thần hộ mệnh của thế giới”. Một bức ảnh AI khác vẽ cảnh ông Trump đang cắm cờ Mỹ trên một tàu thương mại của Iran kèm dòng chữ: “Bây giờ nó là tàu chở dầu của chúng ta!”.
Bất chấp những tuyên bố mạnh mẽ, ông Trump đang phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn trong việc tìm kiếm lối thoát khỏi xung đột. Đài Al Jazeera dẫn lại cuộc thăm dò mới nhất của Ipsos và The Washington Post cho thấy, chỉ 29% người Mỹ được hỏi tin rằng chính quyền Tổng thống Donald Trump đang ứng phó với cuộc xung đột một cách phù hợp hoặc ủng hộ cuộc chiến này, và chỉ 28% cho rằng cuộc chiến là “đáng để tiến hành”.
Trong khi đó, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu - người dự kiến có cuộc gặp với ông Trump tại Mỹ trong ngày 28/7 - đã đưa ra lời cảnh báo đanh thép trong một cuộc phỏng vấn trên Fox News. Ông nhấn mạnh rằng việc Iran hoặc các đồng minh khu vực nối lại các cuộc tấn công vào Israel sẽ là một “sai lầm khủng khiếp” và sẽ vấp phải “phản ứng vô cùng, vô cùng mạnh mẽ”.
Tuyến lửa tại eo biển Hormuz vẫn chực chờ bùng nổ
Liên quan đến chuyến thăm của phái đoàn Oman, ông Baghaei đánh giá các cuộc đàm phán về quản lý giao thông qua eo biển Hormuz - tâm điểm của các cuộc đụng độ gần đây - là “rất hữu ích và đã có tiến triển”. Các “cuộc tham vấn chính trị và kỹ thuật” hiện vẫn đang được tiến hành.
Tuy nhiên, rủi ro ở tuyến hàng hải trọng yếu - nơi trung chuyển lượng lớn dầu mỏ và khí đốt tự nhiên của thế giới - vẫn ở mức báo động đỏ. Bộ Tư lệnh Trung tâm của quân đội Mỹ (CENTCOM) ngày 26/7 khẳng định lệnh phong tỏa hải quân đối với Iran “vẫn có hiệu lực hoàn toàn”. Tính đến ngày 25/7, lực lượng Mỹ đã buộc 12 tàu thương mại chuyển hướng, vô hiệu hóa 2 tàu không tuân thủ và cử lực lượng lên 2 tàu khác để "đảm bảo tuân thủ tuyệt đối".
Đáp lại, truyền thông Iran đưa tin Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã bắn cảnh cáo, chặn 6 tàu cố gắng đi qua eo biển trong vòng 24 giờ qua. Hãng tin Tasnim của Iran cũng cho biết một tàu chở dầu đã phát nổ do trúng thủy lôi sau khi di chuyển chệch khỏi tuyến đường do Iran phê duyệt.
Quyền kiểm soát eo biển Hormuz tiếp tục là nút thắt tranh chấp lớn nhất. Iran khẳng định họ có quyền kiểm soát việc lưu thông qua eo biển này dựa trên một biên bản ghi nhớ được ký giữa Washington và Tehran hồi tháng 6, trong đó có quy định thời hạn 60 ngày để đàm phán các điều khoản cuối cùng. Trong khi đó, Mỹ bác bỏ việc Iran nắm quyền kiểm soát và đang nỗ lực thiết lập một tuyến đường phụ để đảm bảo tự do hàng hải cho các tàu thuyền đi qua khu vực này.