Nước Mỹ đang trải qua một trong những giai đoạn thời tiết cực đoan nhất của mùa hè khi ba cuộc khủng hoảng môi trường diễn ra đồng thời trên phạm vi rộng. Trong cùng một thời điểm, khói từ cháy rừng bao phủ bầu trời miền Đông, lũ quét tiếp tục gây thiệt hại nghiêm trọng tại bang Texas và các đám cháy mới liên tiếp bùng phát ở khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương.
Theo Trung tâm điều phối liên ngành quốc gia về cháy rừng (NIFC), hiện có 68 vụ cháy rừng lớn đang hoành hành tại 15 bang trên khắp nước Mỹ, tăng gần hai chục vụ chỉ sau một ngày. Riêng khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương ghi nhận khoảng 17 đám cháy mới xuất hiện sau một đợt sét đánh diện rộng, trở thành vùng có hoạt động cháy rừng nghiêm trọng nhất cả nước.
Để đối phó với tình hình, hơn 17.400 lính cứu hỏa và nhân viên ứng phó khẩn cấp đã được triển khai, cùng khoảng 140 trực thăng và bốn phi đội máy bay vận tải quân sự C-130 chuyên thả chất chữa cháy từ trên không.
Các chuyên gia cho biết lượng tuyết tích tụ trong mùa đông tại khu vực miền núi phía Tây nước Mỹ đã xuống mức thấp kỷ lục, trong khi hạn hán kéo dài khiến thảm thực vật khô kiệt. Điều này tạo ra điều kiện dễ cháy vốn thường chỉ xuất hiện vào giữa tháng 8, nhưng năm nay đã đến sớm hơn nhiều.
Tính từ đầu năm đến nay, gần 1,51 triệu ha đã bị thiêu rụi bởi các vụ cháy rừng trên toàn nước Mỹ, cao hơn nhiều so với cùng kỳ năm ngoái.
Khói ảnh hưởng đến gần một phần ba dân số Mỹ
Không chỉ các bang miền Tây chịu ảnh hưởng của cháy rừng, khói từ những đám cháy lớn tại Canada cũng lan rộng xuống miền Đông nước Mỹ, phủ kín bầu trời từ khu vực Ngũ Đại Hồ cho tới thủ đô Washington D.C.
Lớp khói dày khiến bầu trời tại nhiều thành phố chuyển sang màu cam xám đặc trưng, đồng thời đẩy chất lượng không khí xuống mức nguy hiểm tại khu vực Trung Tây, Đông Bắc và vùng Trung Đại Tây Dương.
Hơn 100 triệu người Mỹ, tương đương gần một phần ba dân số cả nước, đang nằm trong vùng cảnh báo chất lượng không khí của Cơ quan thời tiết quốc gia. Tùy theo mức độ ô nhiễm, người dân được khuyến cáo hạn chế vận động ngoài trời hoặc thậm chí ở trong nhà để tránh hít phải khói bụi.
Tại Chicago, chỉ số chất lượng không khí từng được xếp xấu thứ hai thế giới trong ngày 17/7. Chính quyền địa phương đã buộc phải đóng cửa các công viên và bãi biển dọc hồ Michigan, đồng thời hủy hoặc chuyển toàn bộ hoạt động ngoài trời vào trong nhà.
Các biện pháp này cũng đặt ra nhiều thách thức đối với những hộ gia đình không có điều hòa nhiệt độ, chiếm khoảng 4% tổng số hộ dân trong thành phố. Trong bối cảnh nhiệt độ ngoài trời vượt 32 độ C, với chỉ số cảm nhận thực tế lên tới khoảng 36 độ C, chính quyền đã mở các trung tâm làm mát cộng đồng để hỗ trợ người dân.
Trước đó trong tuần, Detroit, Minneapolis và Toronto cũng từng nằm trong nhóm những thành phố có chất lượng không khí ô nhiễm nhất thế giới.
Các nhà khí tượng cho biết một "vòm nhiệt" đang tồn tại trên khu vực bang Bắc và Nam Carolina đã tạo nên dòng gió tây bắc, mang khói từ Canada và bang Minnesota tràn xuống hành lang đô thị đông dân nhất nước Mỹ. Dự báo những cơn mưa cuối tuần có thể giúp cải thiện phần nào chất lượng không khí.
Texas tiếp tục chống chọi với mưa lũ
Trong khi miền Đông vật lộn với khói mù, bang Texas vẫn đang trải qua nhiều ngày liên tiếp hứng chịu lũ quét nghiêm trọng.
Theo Cơ quan thời tiết quốc gia Mỹ, một số khu vực thuộc vùng Hill Country đã ghi nhận lượng mưa vượt 690 mm kể từ đầu tuần. Mặc dù dự báo mưa sẽ giảm dần từ cuối tuần và thời tiết nóng, khô sẽ quay trở lại trong những ngày tới, giới chức cảnh báo nguy cơ vẫn chưa kết thúc.
Thống đốc bang Texas Greg Abbott kêu gọi người dân tiếp tục cảnh giác trước nước lũ. Ông nhấn mạnh rằng ngay cả khi mưa đã giảm, mực nước trên các con sông vẫn sẽ tiếp tục dâng và nhiều dòng sông lớn dự kiến đạt đỉnh trong những ngày cuối tuần.
Giới chức bang xác nhận ít nhất hai người đã thiệt mạng trong đợt lũ lần này. Một người đàn ông 65 tuổi bị nước cuốn trôi khi đang ở trong xe gần thị trấn Comfort. Nạn nhân còn lại, 74 tuổi, tử vong sau khi lái xe vào vùng nước ngập tại hạt Uvalde.
Trong những ngày qua, lực lượng cứu hộ đã giải cứu hàng trăm người mắc kẹt trong dòng nước lũ dâng cao.
Đợt lũ hiện nay diễn ra chỉ hai tuần sau dịp tưởng niệm một năm trận lũ lịch sử trên sông Guadalupe hồi tháng 7 năm ngoái, thảm họa từng cướp đi ít nhất 135 sinh mạng tại chính những khu vực hiện tiếp tục bị ngập lụt.
"Thảm họa kết hợp" làm gia tăng mức độ nguy hiểm
Theo Giáo sư Jesse Berman thuộc Trường Y tế Công cộng, Đại học Minnesota, điều khiến các hiện tượng hiện nay trở nên đáng lo ngại là chúng không diễn ra riêng lẻ mà xuất hiện đồng thời.
Ông gọi đây là các "hiện tượng thiên tai kết hợp", khi nhiều dạng thời tiết cực đoan cùng xảy ra và tác động qua lại, khiến hậu quả lớn hơn nhiều so với từng thảm họa đơn lẻ.
Không chỉ lực lượng cứu hộ phải phân tán nguồn lực để ứng phó trên nhiều mặt trận, người dân cũng phải đối mặt với hàng loạt rủi ro cùng lúc, từ khói độc, nắng nóng, mất điện đến lũ quét và cháy rừng.
Nhà khí hậu học Michael Mann thuộc Đại học Pennsylvania cho rằng các hiện tượng cực đoan lần này có mối liên hệ thông qua các dao động bất thường của dòng tia trong khí quyển.
Theo ông, hiện tượng được gọi là "cộng hưởng" khiến các sóng lớn trong dòng tia bị khuếch đại và gần như đứng yên trong thời gian dài. Hệ quả là các vùng áp cao hoặc áp thấp duy trì lâu hơn bình thường, kéo theo nắng nóng, cháy rừng hoặc mưa lớn kéo dài.
Nghiên cứu của ông Mann cho thấy những hiện tượng dòng tia bị đình trệ như vậy đã tăng gấp ba lần kể từ thập niên 1950 dưới tác động của biến đổi khí hậu do con người gây ra.
Trong khi đó, Giáo sư Jonathan Overpeck, Hiệu trưởng Trường Môi trường và Phát triển Bền vững thuộc Đại học Michigan, cho rằng các thảm họa tưởng như trái ngược thực chất đều bắt nguồn từ cùng một cơ chế.
Nền nhiệt toàn cầu tăng khiến khí quyển hút ẩm từ đất và thảm thực vật mạnh hơn, làm cho nhiều khu vực như Canada trở nên khô hạn và dễ gây cháy hơn. Ngược lại, bầu khí quyển ấm hơn cũng có khả năng giữ nhiều hơi nước hơn trước khi giải phóng, tạo nên những trận mưa cực lớn như đang xảy ra tại Texas.
Theo ông Overpeck, biến đổi khí hậu không trực tiếp tạo ra từng thảm họa cụ thể nhưng làm gia tăng đáng kể xác suất xuất hiện các hiện tượng thời tiết cực đoan.
Khi mùa hè vẫn còn kéo dài, các cơ quan khí tượng và giới khoa học cảnh báo nước Mỹ có thể tiếp tục đối mặt với nhiều diễn biến thời tiết khắc nghiệt trong những tuần tới. Những gì đang xảy ra cho thấy các hiện tượng cực đoan không còn là những sự kiện riêng lẻ, mà ngày càng xuất hiện đồng thời, với quy mô lớn và mức độ tàn phá ngày càng khó lường.
