Tại cuộc họp báo ngày 8/9 (giờ địa phương), Thị trưởng New York Zohran Mamdani thông báo thành phố công khai kho tài liệu liên quan đến các vấn đề sức khỏe phát sinh sau vụ sụp đổ của hai tòa tháp thuộc khu phức hợp WTC, thường được gọi là Tháp Đôi.
Ông Mamdani cho biết việc công bố hồ sơ nhằm tăng cường trách nhiệm giải trình đối với cách chính quyền thành phố ứng phó với thảm họa 11/9, vấn đề mà theo ông người dân New York đã phải chờ đợi nhiều năm để có câu trả lời.
“Mọi chuyện có lẽ đã khác nếu chính quyền sát cánh cùng những người sống sót và cung cấp cho họ mọi thứ họ cần trên từng chặng đường. Thế nhưng, chúng ta đều biết thực tế diễn ra hoàn toàn trái ngược”, ông Mamdani nói.
Theo Thị trưởng New York, nhiều người đã đổ bệnh sau thảm họa bởi “những nhà lãnh đạo mà họ tin tưởng đã nói dối họ rằng việc hít thở không khí độc hại là an toàn”.
Những nghi vấn về chất lượng không khí sau thảm họa
Ngày 11/9/2001, hai máy bay bị không tặc khống chế đã đâm vào hai tòa tháp của WTC tại New York, khiến các công trình này lần lượt sụp đổ. Vụ tấn công khiến 2.753 người thiệt mạng tại khu vực WTC.
Hàng triệu tấn vật liệu xây dựng, bê tông, kính và kim loại bị nghiền nát, tạo ra một đám mây bụi khổng lồ bao phủ khu vực Lower Manhattan. Các đám cháy tại đống đổ nát tiếp tục âm ỉ trong nhiều tháng.
Hàng nghìn cảnh sát, lính cứu hỏa, nhân viên cứu hộ và công nhân xây dựng đã làm việc tại khu vực được gọi là “Ground Zero”. Nhiều người phải tiếp xúc trực tiếp với bụi, khói và các chất hóa học mà không có đầy đủ thiết bị bảo hộ.
Chỉ vài tuần sau khi hai tòa tháp sụp đổ, nhân viên và cư dân tại các tòa nhà lân cận được phép quay trở lại. Trong số đó có One Liberty Plaza, một tòa nhà từng bị hư hại trong vụ tấn công.
Tuy nhiên, những năm sau đó, nhiều người từng sống hoặc làm việc quanh Ground Zero bắt đầu xuất hiện các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Một số mắc các bệnh về đường hô hấp hoặc hệ tiêu hóa gần như ngay sau khi tiếp xúc với bụi và khói. Những người khác phát bệnh nhiều năm sau đó, trong đó có các trường hợp ung thư.
Một trong những chất gây lo ngại đặc biệt là amiăng (asbestos), loại vật liệu từng được sử dụng trong xây dựng các tòa tháp WTC. Amiăng được xác định là chất gây ung thư, có liên quan đến các bệnh nghiêm trọng như xơ hóa phổi và u trung biểu mô.
Những gì được công bố trong tài liệu?
Một trong những tài liệu đáng chú ý được công bố lần này là bản ghi nhớ gửi Phó Thị trưởng New York khi đó Robert Harding vào tháng 10/2001, chỉ khoảng một tháng sau vụ tấn công.
Bản ghi nhớ, được gọi là “Harding Memo”, cho thấy các quan chức thành phố khi đó dự đoán có thể phải đối mặt với tới 10.000 vụ kiện liên quan đến hậu quả của thảm họa.
Các vấn đề được đề cập bao gồm nguy cơ phơi nhiễm chất độc do chất lượng không khí kém và những cáo buộc liên quan đến thiết bị bảo hộ không đạt yêu cầu.
Bản ghi nhớ cũng nêu một số biện pháp nhằm “hạn chế” trách nhiệm pháp lý của chính quyền thành phố, trong đó có đề nghị Quốc hội Mỹ thành lập quỹ dành cho các nạn nhân và yêu cầu Chính phủ liên bang có cơ chế miễn trừ hoặc bồi hoàn trách nhiệm.
Một bản ghi nhớ khác được lập vào tháng 2/2002 cho thấy các quan chức thành phố lo ngại những chỉ trích của Hạ nghị sĩ Mỹ Jerry Nadler có thể khiến New York phải đối mặt với “những vấn đề lớn về quan hệ công chúng” và “một loạt vụ kiện”.
Trong tài liệu này, Ester Fuchs, cựu cố vấn đặc biệt của Thị trưởng Rudy Giuliani, đề cập cáo buộc của ông Nadler rằng chính quyền đang tìm cách che giấu các tài liệu cho thấy nồng độ amiăng tại khu vực xảy ra vụ tấn công cao hơn mức cho phép.
Bà Fuchs thừa nhận ít nhất một lượng amiăng ở mức thấp tồn tại trong bụi tại nhiều tòa nhà ở Lower Manhattan. Nếu những cáo buộc của ông Nadler là chính xác, bà cho rằng chính quyền thành phố cần có hành động.
“Ít nhất, chúng ta nên ngừng khuyến cáo người dân lau căn hộ bằng cây lau nhà và giẻ ướt”, bà Fuchs viết, đề cập hướng dẫn mà thành phố từng đưa ra.
Những nội dung này đang thu hút sự chú ý bởi chúng cho thấy giới chức đã nhận thức được một số nguy cơ tiềm ẩn liên quan đến chất lượng không khí và amiăng trong thời gian tương đối sớm sau thảm họa.
Vì sao hồ sơ được công bố sau 25 năm?
Trong những tháng sau vụ tấn công, chính quyền thành phố New York và Chính phủ Mỹ nhiều lần trấn an người dân, người lao động và lực lượng cứu hộ rằng chất lượng không khí tại khu vực bị ảnh hưởng vẫn ở mức an toàn.
Tuy nhiên, câu hỏi về việc chính quyền thực sự biết gì về các chất gây ô nhiễm và biết từ thời điểm nào đã tồn tại suốt nhiều năm.
Việc công bố hồ sơ lần này là kết quả của cuộc đấu tranh pháp lý kéo dài do các tổ chức vận động, trong đó có 9/11 Health Watch, tiến hành nhằm thúc giục chính quyền công khai các tài liệu liên quan đến sức khỏe cộng đồng sau thảm họa.
Phát biểu tại cuộc họp báo, Thị trưởng Mamdani chỉ trích các chính quyền tiền nhiệm vì không hành động vì lợi ích công chúng.
“Nhiều chính quyền tiền nhiệm đã phớt lờ những người yêu cầu câu trả lời và sự minh bạch, thay vào đó lựa chọn chôn vùi những vấn đề đó trong các lập luận pháp lý và thủ tục hành chính. Chúng tôi sẽ không làm như vậy”, ông tuyên bố.
Thị trưởng Mamdani cam kết tiếp tục công bố thêm tài liệu trong năm tới, đồng thời cho biết số hồ sơ chưa được công khai có thể lên tới “hàng triệu trang”.
Tham dự cuộc họp báo còn có những người sống sót sau vụ tấn công và các nhà hoạt động bảo vệ quyền lợi nạn nhân, trong đó có diễn viên hài Jon Stewart, người nhiều năm qua lên tiếng về vấn đề chăm sóc sức khỏe cho những người bị ảnh hưởng bởi thảm họa 11/9.
Ông Stewart nhấn mạnh những người sống sót đã kiên trì đấu tranh để chính phủ minh bạch thông tin, ngay cả khi bản thân họ phải đối mặt với những căn bệnh nghiêm trọng.
Theo ông, việc công bố thông tin có thể không thay đổi kết quả đối với nhiều gia đình, nhưng nếu những dữ liệu liên quan đến chất lượng không khí được công khai sớm hơn, cuộc đấu tranh để buộc chính quyền thừa nhận mức độ nguy hiểm của môi trường sau thảm họa có thể đã không kéo dài và khó khăn như vậy.
Hơn 4.000 người tử vong vì các bệnh liên quan
Vụ khủng bố ngày 11/9/2001 không chỉ gây thương vong trực tiếp mà còn để lại hậu quả sức khỏe kéo dài hàng thập kỷ.
Tổng cộng gần 3.000 người thiệt mạng trong các vụ tấn công ngày 11/9. Trong số 4 máy bay bị không tặc, hai chiếc đâm vào WTC ở New York, một chiếc đâm vào Lầu Năm Góc ở thủ đô Washington và chiếc còn lại rơi xuống một cánh đồng ở bang Pennsylvania sau khi hành khách tìm cách chống lại những kẻ không tặc.
Theo Chương trình Y tế Trung tâm Thương mại Thế giới (World Trade Center Health Program), trong những thập kỷ sau thảm họa, khoảng 4.343 người đã tử vong vì các bệnh được xác định có liên quan đến sự kiện này.
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) ước tính khoảng 400.000 người đã phải tiếp xúc với các chất gây ô nhiễm độc hại, điều kiện căng thẳng và những tình huống làm gia tăng nguy cơ chấn thương thể chất do các vụ tấn công gây ra.
Việc công bố 170.000 trang hồ sơ lần này được kỳ vọng giúp làm rõ hơn những gì chính quyền New York đã biết về các nguy cơ sức khỏe sau vụ 11/9, cũng như cách những thông tin đó được truyền đạt tới người dân.
Thị trưởng Mamdani gọi việc công khai tài liệu là “điều đúng đắn cần làm”, đồng thời thừa nhận động thái này có thể kéo theo các vụ kiện mới nhằm vào chính quyền thành phố liên quan đến những cáo buộc về việc giữ kín thông tin.
Đối với Jon Stewart, việc công bố hồ sơ không chỉ nhằm xác định chính quyền địa phương đã biết những gì sau thảm họa, mà quan trọng hơn, đây cần được xem là điểm khởi đầu cho những nỗ lực mới nhằm bảo đảm các nạn nhân và những người bị ảnh hưởng có thể tiếp cận dịch vụ chăm sóc y tế tốt hơn trong tương lai.
