Đòn thuế qua lại
Mỹ từ ngày 22/8 (giờ Hà Nội) thông báo áp mức thuế 50% đối với khoảng 20 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu từ Canada, sau khi các cuộc đàm phán thương mại giữa hai nước kết thúc hôm 21/8 mà không đạt thỏa thuận. Theo Reuters, lượng hàng hóa chịu mức thuế mới chỉ tương đương 5% tổng kim ngạch xuất khẩu của Canada sang Mỹ, nhưng cho thấy Washington muốn gia tăng sức ép lên Ottawa.
Danh sách hàng hóa bị Washington áp thuế gồm nhiều mặt hàng như rượu vang, đồ nội thất, sản phẩm sữa, xi măng, quần áo, dụng cụ câu cá và thiết bị khúc côn cầu. Các mức thuế mới không loại trừ một số hàng hóa Canada vốn được hưởng ưu đãi theo Hiệp định Thương mại Mỹ - Mexico - Canada (USMCA).
Trước đó, chính quyền Tổng thống Donald Trump cũng áp các mức thuế khác nhau đối với hàng hóa Canada, trong đó có thép, nhôm, gỗ và ô tô. Việc tiếp tục công bố thêm các hàng rào thuế đối với nhóm hàng hóa mới làm gia tăng sức ép đối với các doanh nghiệp Canada xuất khẩu sang thị trường Mỹ.
Gần như ngay sau động thái của Nhà Trắng, Thủ tướng Canada Mark Carney ngày 22/8 tuyên bố Ottawa sẽ áp thuế trả đũa đối với hàng hóa Mỹ từ ngày 8/9. Các mặt hàng dự kiến chịu thuế gồm thép, sản phẩm sữa, thiết bị gia dụng, máy móc nông nghiệp, bột giấy, giấy và thiết bị điện tử.
"Canada sẽ bảo vệ người lao động, nông dân, gia đình và doanh nghiệp", ông Carney nói. Trả lời câu hỏi của báo giới về việc liệu Canada có đang trong một cuộc chiến thương mại với Mỹ hay không, ông đáp: "Khi bị tấn công, tức là bạn đang trong chiến tranh. Chúng tôi đã bị tấn công".
Về tiến trình đàm phán với Mỹ, Thủ tướng Canada cho biết Mỹ gần đây đã đưa ra một số điều kiện "không phù hợp về kinh tế và không công bằng", đồng thời có thể hạn chế khả năng Ottawa thiết lập các thỏa thuận thương mại mới với những đối tác khác. "Chúng tôi không thể chấp nhận những gì họ đã đưa ra và chúng tôi sẽ không cung cấp những gì họ yêu cầu", ông nói.
Thủ hiến tỉnh Ontario Doug Ford, một trong những người chỉ trích mạnh chính sách thuế quan của Washington, ủng hộ quyết định của ông Carney và cho rằng thỏa thuận mà Mỹ đề nghị sẽ gây bất lợi cho Ontario, đặc biệt đối với các ngành xe hơi, thép và sản xuất.
Mỹ-Canada hiện chưa có kế hoạch nối lại đàm phán. Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết Washington hiện chưa có kế hoạch tiến hành thêm các cuộc thương lượng với Canada. Ông Greer đồng thời khẳng định Mỹ sẽ tiến hành các biện pháp đáp trả đối với động thái áp thuế của Ottawa.
Theo Reuters, việc hai bên áp thuế qua lại diễn ra sau nhiều ngày đàm phán căng thẳng. Các cuộc đàm phán Mỹ - Canada trong những ngày qua tập trung vào nhiều vấn đề, trong đó có mức thuế đối với ô tô. Canada muốn những ưu đãi về thuế mà Mỹ dành cho xe hạng nhẹ được mở rộng sang xe tải hạng trung và hạng nặng sản xuất tại Canada, nhưng Washington không chấp nhận đề xuất này.
Quan hệ thương mại quy mô lớn đối mặt sức ép
Quan hệ thương mại Mỹ - Canada có quy mô lớn và gắn kết chặt chẽ. Năm 2025, kim ngạch thương mại hàng hóa và dịch vụ giữa hai nước đạt khoảng 880 tỷ USD. Trong đó, Mỹ chiếm khoảng 72% kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Canada.
Đối với Canada, khoảng 20 tỷ USD hàng hóa bị Mỹ áp mức thuế 50% chỉ chiếm khoảng 5% tổng lượng hàng hóa nước này đưa vào thị trường Mỹ. Tuy nhiên, các biện pháp thuế tập trung vào một số nhóm hàng, trong đó có những ngành sử dụng nhiều lao động và có chuỗi cung ứng gắn với thị trường Mỹ.
Theo các chuyên gia được Reuters dẫn lời, một số ngành như gỗ và rượu vang có thể chịu tác động đáng kể từ mức thuế mới. Các doanh nghiệp xuất khẩu sang Mỹ cũng phải chuẩn bị cho chi phí tăng và nguy cơ giảm sức cạnh tranh. Phòng Thương mại Canada kêu gọi các doanh nghiệp tại nhiều khu vực và lĩnh vực chuẩn bị ứng phó với tác động từ chính sách thuế của Mỹ.
Trong khi đó, Thủ tướng Canada Mark Carney cho biết các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi thuế Mỹ có thể được duy trì trong nhiều năm, tùy diễn biến của tranh chấp thương mại. Chính phủ Canada dự kiến công bố các biện pháp hỗ trợ những ngành chịu ảnh hưởng trong tuần tới.
Bên cạnh các biện pháp ứng phó trước mắt, Canada thời gian qua cũng thúc đẩy kế hoạch đa dạng hóa thị trường xuất khẩu nhằm giảm mức độ phụ thuộc vào Mỹ. Reuters trước đó đưa tin Ottawa đặt mục tiêu tăng gấp đôi kim ngạch xuất khẩu sang các thị trường ngoài Mỹ trong vòng một thập niên.
Một trong những hướng được Canada quan tâm là mở rộng xuất khẩu năng lượng sang các thị trường quốc tế. Chính phủ nước này đang thúc đẩy các dự án hạ tầng, trong đó có tuyến đường ống đưa dầu từ tỉnh Alberta tới bờ Thái Bình Dương, qua đó mở thêm khả năng xuất khẩu sang các thị trường châu Á.
Canada cũng tăng cường quan hệ thương mại với các đối tác ngoài Bắc Mỹ. Ottawa thúc đẩy hợp tác với Liên minh châu Âu và các nước thuộc khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, trong bối cảnh chính phủ của ông Carney xác định đa dạng hóa thương mại là một trong những hướng ưu tiên.
Căng thẳng với Mỹ diễn ra khi Hiệp định Thương mại Mỹ - Mexico - Canada (USMCA) bước vào giai đoạn xem xét. Có hiệu lực từ năm 2020, USMCA thay thế Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA), tạo khuôn khổ cho phần lớn hoạt động thương mại giữa ba nước.
Việc Washington áp thuế đối với một số hàng hóa Canada được hưởng ưu đãi theo USMCA đang làm gia tăng những câu hỏi về phạm vi và hiệu lực thực tế của các cam kết trong hiệp định. Gần đây, Mỹ cũng tiến hành các cuộc thảo luận riêng với Mexico về tương lai USMCA, trong khi chưa có kế hoạch nối lại đàm phán với Canada. Các vấn đề về thuế quan đối với ô tô, thép, nhôm, quy tắc xuất xứ và tỷ lệ nội địa hóa được dự báo tiếp tục nằm trong chương trình nghị sự khi ba nước xem xét lại hiệp định.
