Mỹ - Arab Saudi và thỏa thuận lịch sử

Trong khuôn khổ chuyến công du kéo dài bốn ngày tới ba nước vùng Vịnh, Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 13/5 (giờ địa phương) đã đặt chân tới Arab Saudi đầu tiên. Tại đây, Riyadh đã ký các thỏa thuận trị giá hơn 300 tỉ USD với Washington và cam kết đầu tư 600 tỉ USD vào nền kinh tế lớn nhất thế giới thông qua các lĩnh vực hợp tác, từ quốc phòng, công nghệ, tới động vật học.

Giới chuyên gia mô tả, chuyến thăm là sự kiện quan trọng nhất kể từ năm 1945, khi Vua Abdulaziz gặp Tổng thống Mỹ Franklin Roosevelt và thiết lập nền tảng cho quan hệ song phương, qua đó, hiện thực hóa kỳ vọng gắn kết hai quốc gia trong nhiều thế hệ.

Tương tự ở nhiệm kỳ đầu hồi năm 2017, Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây tiếp tục lựa chọn Arab Saudi trong chuyến công du nước ngoài đầu tiên kể từ khi trở lại Nhà Trắng. Điều này phản ánh vai trò của Riyadh trong chiến lược đối ngoại của Mỹ tại khu vực và trên thế giới. Thật vậy, hôm 13/5, phát biểu tại Diễn đàn Đầu tư Arab Saudi - Mỹ ở Thủ đô Riyadh với sự tham dự của Tổng thống Trump, Thái tử Arab Saudi Mohammed bin Salman thông tin, quốc gia vùng Vịnh này vừa ký các thỏa thuận trị giá hơn 300 tỉ USD với Mỹ và cam kết đầu tư 600 tỉ USD vào nền kinh tế lớn nhất thế giới, thông qua một loạt thỏa thuận hợp tác trong các lĩnh vực năng lượng, quốc phòng, công nghệ, cơ sở hạ tầng, khoáng sản thiết yếu, nghệ thuật và động vật học. Ông khẳng định Mỹ là một trong những đối tác lớn nhất trong chương trình cải cách "Tầm nhìn 2030" của Arab Saudi, đồng thời nêu rõ các khoản đầu tư chung là một trong những trụ cột quan trọng nhất của mối quan hệ kinh tế hai nước.

thoa-thuan.jpg -0
Mỹ đạt thỏa thuận hợp tác lịch sử với Arab Saudi trong chuyến thăm Riyadh của Tổng thống Donald Trump hôm 13/5 (giờ địa phương). Nguồn: Bloomberg.

Ông Mohammed cũng nhấn mạnh: "Chúng tôi sẽ làm việc trong giai đoạn tiếp theo để nhất trí được thêm các thỏa thuận, nâng tổng giá trị cam kết đầu tư lên tới 1.000 tỉ USD". Về phần mình, ông Trump tuyên bố: "Mối quan hệ giữa Mỹ và Arab Saudi là hòn đá tảng của an ninh và thịnh vượng. Thỏa thuận đạt được có thể tạo ra tới 2 triệu việc làm cho người dân Mỹ". Thông cáo từ Nhà Trắng cũng nêu rõ, khoản đầu tư khổng lồ nêu trên đánh dấu cam kết chiến lược lâu dài của Arab Saudi vào nền kinh tế Mỹ và được kỳ vọng gắn kết hai quốc gia trong nhiều thế hệ.

Theo Reuters, điểm nhấn của thỏa thuận là gói mua sắm quốc phòng trị giá 142 tỉ USD, được gọi là "hợp đồng bán vũ khí lớn nhất lịch sử Mỹ". Gói này bao gồm các trang thiết bị chiến đấu tiên tiến, nâng cấp khả năng không quân, phòng thủ tên lửa, bảo vệ hàng hải - biên giới và hiện đại hóa toàn diện lực lượng lục quân của Arab Saudi. Thỏa thuận còn bao gồm các khoản đầu tư đáng kể vào các lĩnh vực công nghệ và trí tuệ nhân tạo. Công ty DataVolt của Arab Saudi cam kết đầu tư 20 tỉ USD vào các trung tâm trí tuệ nhân tạo tại Mỹ. Các tập đoàn công nghệ lớn như Google và Oracle đã cam kết đầu tư 80 tỉ USD vào các dự án chuyển đổi đột phá của hai quốc gia.

Đặc biệt, Nvidia và AMD nhất trí các thỏa thuận cung cấp vi mạch phục vụ Humain, một công ty trí tuệ nhân tạo của Riyadh với dự án trung tâm dữ liệu AI công suất 500 megawatt trị giá hàng tỉ USD. Ngoài các lĩnh vực chiến lược thường thấy, thỏa thuận cũng đề cập đến các khoản đầu tư về thể thao, y tế, nghệ thuật và động vật học. Một trong những dự án đáng chú ý là việc xây dựng một khu triển lãm động vật hoang dã để bảo tồn loài báo Arab tại Vườn thú Quốc gia Mỹ, nhằm tăng cường hợp tác trong việc bảo tồn các loài động vật quý hiếm.

Các nhà phân tích chính trị quốc tế nhận định, đạt được các thỏa thuận đầu tư lớn từ Riyadh sẽ giúp Tổng thống Trump chứng tỏ rằng chương trình nghị sự "Nước Mỹ trên hết" của ông đang mang lại kết quả. Đây sẽ là điểm sáng, khi chính sách thuế quan của ông đang phần nào ảnh hưởng đến nền kinh tế Mỹ. Thêm vào đó, thỏa thuận lịch sử giữa hai bên không chỉ nhằm tái định hình liên minh Washington - Riyadh, mà còn cho thấy một bước chuyển rõ rệt trong cách tiếp cận của chính quyền Mỹ là đặt lợi ích kinh tế và an ninh quốc gia lên hàng đầu, nhưng không bỏ qua yếu tố văn hóa và ảnh hưởng mềm.

"Ông Trump và giới lãnh đạo Arab Saudi đang thiết lập một thỏa thuận chiến lược mới. Một chuyến thăm thực sự đặc biệt", nhà phân tích Abdulrahman Al-Rashed bình luận trên nhật báo Asharq al-Awsat.

Tuy vậy, chuyến công du Trung Đông của ông Trump cũng bị phủ bóng bởi một số cuộc khủng hoảng khu vực. Chiến sự Israel - Hamas kéo dài gần hai năm và chưa có dấu hiệu kết thúc. Israel, đồng minh thân cận nhất của Mỹ tại khu vực, không có tên trong lịch trình. Động thái dẫn đến đồn đoán về căng thẳng giữa Tổng thống Mỹ với Thủ tướng Benjamin Netanyahu.

Giới chuyên gia cho rằng những nỗ lực nhằm thúc đẩy Arab Saudi công nhận Israel, điều ông Trump từng theo đuổi trong nhiệm kỳ đầu, khả năng cao vẫn được gác lại. Riyadh khẳng định họ cần thấy tiến triển rõ rệt trong việc thành lập Nhà nước Palestine. Ngoài ra, việc ứng phó chương trình hạt nhân của Iran cũng chưa đạt được những bước đi thực chất kể từ khi Mỹ đơn phương rút khỏi thỏa thuận năm 2018 giữa Tehran với các cường quốc.

Trong một diễn biến khác, Tổng thống Trump đã có cuộc gặp với Tổng thống lâm thời Syria Ahmed al-Sharaa tại Arab Saudi vào ngày 14/5, sau thông báo bất ngờ của Washington về việc dỡ bỏ mọi lệnh trừng phạt đối với Damascus, mở đường để nước này tái thiết hậu chiến dưới thời chính quyền mới. Đây là cuộc gặp đầu tiên giữa các nhà lãnh đạo Mỹ và Syria sau 25 năm.

Theo giới quan sát, cuộc gặp là một sự thúc đẩy lớn với ông Sharaa, một cựu chỉ huy al-qaeda từng lãnh đạo lực lượng nổi dậy lật đổ cựu Tổng thống Syria Bashar al-Assad vào tháng 12/2024. Trước đó, Israel đã phản đối việc nới lỏng lệnh trừng phạt đối với Syria, nhưng ông Trump cho biết rằng Thái tử Mohammed bin Salman và Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Tayyip Erdogan, đã khuyến khích ông thực hiện động thái này.

Kim Khánh

Các tin khác

Sự điều chỉnh nhân sự từ Lãnh tụ Tối cao Iran mang thông điệp gì?

Sự điều chỉnh nhân sự từ Lãnh tụ Tối cao Iran mang thông điệp gì?

Giữa thời điểm Iran đứng trước những quyết định then chốt về eo biển Hormuz và đàm phán với Mỹ, việc Lãnh tụ tối cao đưa cựu Tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran Mohsen Rezaei trở lại trung tâm hoạch định an ninh phản ánh những tính toán đáng chú ý của Tehran.

Thoả thuận Iran - Oman liệu có đủ để tháo nút thắt Hormuz?

Thoả thuận Iran - Oman liệu có đủ để tháo nút thắt Hormuz?

Iran cho biết, đàm phán với Oman về một cơ chế hàng hải mới tại eo biển Hormuz đang tiến gần tới thỏa thuận, song Tehran cảnh báo việc đạt được thỏa thuận với Muscat chưa đủ để tuyến đường biển chiến lược này được khơi thông hoàn toàn.

Washington phủ nhận lo ngại kho vũ khí suy giảm nghiêm trọng

Washington phủ nhận lo ngại kho vũ khí suy giảm nghiêm trọng

Nhà Trắng và Lầu Năm Góc vừa lên tiếng bác bỏ những báo cáo gần đây của loạt hãng tin cho rằng kho vũ khí tấn công và phòng thủ của Mỹ đã sụt giảm xuống mức nguy hiểm sau 5 tháng chiến sự với Iran. Bất chấp những tuyên bố trấn an từ giới chức, các chuyên gia cảnh báo tình trạng thiếu hụt đạn tên lửa phòng không, đặc biệt là hệ thống Patriot và THAAD, có thể đặt lực lượng Mỹ và các đồng minh vào tình thế rủi ro cao.

Thoả thuận khôi phục Hormuz – Phép thử 48 giờ của Washington và Tehran

Thoả thuận khôi phục Hormuz – Phép thử 48 giờ của Washington và Tehran

Sau nhiều tháng đối đầu quân sự, Mỹ và Iran đang tiến rất gần tới một thỏa thuận nhằm khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, đằng sau những tín hiệu lạc quan là cuộc mặc cả phức tạp về quyền kiểm soát tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới.

Sau cú sốc Ceuta, EU tìm cách "vá" rạn nứt về di cư

Sau cú sốc Ceuta, EU tìm cách "vá" rạn nứt về di cư

Làn sóng hàng chục nghìn người di cư tràn vào vùng lãnh thổ Ceuta chỉ trong vài ngày đã khiến khu vực biên giới của Tây Ban Nha rơi vào tình trạng hỗn loạn, đồng thời trở thành phép thử đầu tiên đối với Hiệp ước Di cư và Tị nạn mới của Liên minh châu Âu (EU).

Mỹ tạm gác lựa chọn quân sự để tìm lối thoát cho khủng hoảng

Mỹ tạm gác lựa chọn quân sự để tìm lối thoát cho khủng hoảng

Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây tuyên bố Washington và Tehran sẽ bước vào một vòng đàm phán mới dự kiến diễn ra vào chiều 3/8 (giờ địa phương), động thái được đưa ra ngay sau khi ông hủy bỏ chiến dịch không kích mạnh tay nhắm vào Iran ở những phút cuối cùng. Quyết định đình chiến nhường chỗ cho ngoại giao không chỉ đánh dấu sự thay đổi quan trọng trong cuộc đối đầu dai dẳng Mỹ - Iran, mà còn cứu vãn thị trường năng lượng toàn cầu khỏi một cú sốc tồi tệ.

Ceuta "thất thủ", châu Âu có rơi vào một cuộc khủng hoảng mới?

Ceuta "thất thủ", châu Âu có rơi vào một cuộc khủng hoảng mới?

Hàng chục ngàn người ùn ùn vượt qua biên giới từ Morocco vào thành phố tự trị Ceuta của Tây Ban Nha trong hai ngày, khiến vùng lãnh thổ nhỏ bé ở cửa ngõ châu Âu rơi vào cảnh hỗn loạn. Tuy nhiên, khác với cuộc khủng hoảng năm 2015, châu Âu hiện sở hữu một hệ thống kiểm soát biên giới và chính sách nhập cư chặt chẽ hơn, khiến làn sóng di cư lần này khó lan rộng ra toàn lục địa.

Dải Gaza trước ngưỡng cửa hòa bình

Dải Gaza trước ngưỡng cửa hòa bình

Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo Hội đồng Hòa bình đã đạt thỏa thuận lịch sử với phong trào Hamas và các nhóm vũ trang người Palestine về lộ trình giải giáp dải Gaza, mở đường thiết lập hòa bình lâu dài tại vùng lãnh thổ.

Tính toán của Iran khi chủ động tập kích căn cứ Mỹ tại Trung Đông

Tính toán của Iran khi chủ động tập kích căn cứ Mỹ tại Trung Đông

Mới đây, Iran đã chủ động tấn công các căn cứ Mỹ tại Trung Đông, dẫn đến việc "đáp trả mạnh mẽ" từ phía Washington nhằm vào nhiều địa điểm ở khu vực phía Nam nước này. Động thái trên không chỉ đánh dấu một vòng leo thang mới trong căng thẳng Mỹ - Iran, mà còn phản ánh sự điều chỉnh đáng chú ý trong cách tiếp cận của Tehran.

Mở rộng không gian phát triển tại thị trường tỷ dân

Mở rộng không gian phát triển tại thị trường tỷ dân

Trong thời đại ngày nay, đối ngoại tiếp tục giữ vai trò tiên phong trong việc tạo lập, giữ vững môi trường hòa bình và huy động tối đa các nguồn lực bên ngoài phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước. Trong bức tranh chiến lược đó, châu Phi, tiêu biểu là Tanzania và Angola, đang nổi lên như những đối tác đầy tiềm năng và là cánh cửa quan trọng để Việt Nam mở rộng không gian phát triển, đa dạng hóa thị trường toàn cầu.

Cơ hội tháo nút thắt Hormuz từ sáng kiến mới của Oman

Cơ hội tháo nút thắt Hormuz từ sáng kiến mới của Oman

Việc Oman gửi tới Iran một kế hoạch được các nước Vùng Vịnh hậu thuẫn nhằm quản lý eo biển Hormuz có thể xem là nỗ lực ngoại giao đáng chú ý nhất trong những tuần gần đây, nhằm xử lý điểm nghẽn lớn của tiến trình giảm căng thẳng tại Trung Đông.

Mỹ và Iran tạm ngừng leo thang căng thẳng, hé mở hy vọng ngoại giao

Mỹ và Iran tạm ngừng leo thang căng thẳng, hé mở hy vọng ngoại giao

Mỹ và Iran bước sang ngày thứ hai tạm ngừng các cuộc tấn công nhằm vào nhau, trong bối cảnh xung đột từng đứng bên bờ vực vượt ngoài tầm kiểm soát. Khoảng lặng hiếm hoi sau hai tuần giao tranh với các cuộc không kích ban đêm của Mỹ nhằm vào Iran cùng các đòn đáp trả của Tehran nhằm vào các đồng minh của Washington ở Vùng Vịnh đã làm dấy lên hy vọng hai bên có thể quay trở lại bàn đàm phán.

Ai sẽ dẫn dắt Liên hợp quốc sau Tổng Thư ký António Guterres?

Ai sẽ dẫn dắt Liên hợp quốc sau Tổng Thư ký António Guterres?

Sau gần 10 năm lãnh đạo Liên hợp quốc, Tổng Thư ký António Guterres sẽ kết thúc nhiệm kỳ thứ hai vào cuối năm 2026. Trong bối cảnh đó, cuộc đua tìm người kế nhiệm đã bước vào giai đoạn quyết định, khi sáu ứng viên lần đầu tiên cùng trình bày tầm nhìn về tương lai của tổ chức đa phương lớn nhất thế giới, trước thềm các vòng thăm dò quan trọng tại Hội đồng Bảo an.

Cộng đồng quốc tế bày tỏ quan ngại khi Biển Đỏ lại dậy sóng

Cộng đồng quốc tế bày tỏ quan ngại khi Biển Đỏ lại dậy sóng

Liên hợp quốc cùng nhiều tổ chức quốc tế đã đồng loạt bày tỏ quan ngại sau khi lực lượng Houthi nối lại các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại trên Biển Đỏ. Các cảnh báo cho rằng diễn biến mới không chỉ đe dọa an ninh hàng hải mà còn có nguy cơ kéo Yemen trở lại vòng xoáy xung đột sau nhiều năm tương đối lắng dịu.

Cháy rừng lan rộng, thời tiết cực đoan nối tiếp tại châu Âu

Cháy rừng lan rộng, thời tiết cực đoan nối tiếp tại châu Âu

Châu Âu đang phải đối mặt với một trong những mùa hè khắc nghiệt nhất trong nhiều năm trở lại đây khi các đợt nắng nóng kéo dài liên tiếp đẩy nguy cơ cháy rừng lên mức báo động, trong khi nhiều khu vực khác lại hứng chịu các cơn dông, mưa đá và thời tiết cực đoan. Từ Tây Ban Nha, Pháp đến khu vực Balkan, lực lượng cứu hỏa và chính quyền các nước đang phải chạy đua với thời gian nhằm kiểm soát các thảm họa thiên nhiên ngày càng nghiêm trọng.