Mục tiêu thực sự của Washington trong cuộc chiến với Iran là gì?

Al Jazeera trích dẫn các nguồn tin quân sự cho biết, kể từ khi chiến dịch bắt đầu ngày 28/2, lực lượng Mỹ đã tiến hành gần 2.000 cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu trên lãnh thổ Iran. Nhiều quan chức cấp cao của Iran đã thiệt mạng, trong đó có Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei. Các đợt không kích sau đó tiếp tục nhằm vào cơ sở hạt nhân, hạ tầng quân sự và nhiều mục tiêu chiến lược như nhà máy lọc dầu, cơ sở năng lượng và nhà máy khử mặn.

Phía Iran đáp trả bằng việc phóng hàng trăm tên lửa và hàng nghìn máy bay không người lái vào Israel cũng như các quốc gia vùng Vịnh. Tehran cho biết các đòn tấn công nhằm vào căn cứ quân sự của Mỹ, cơ sở năng lượng, đại sứ quán Mỹ và một số mục tiêu dân sự.

Tính đến nay, các cuộc tấn công của Mỹ và Israel đã cướp đi sinh mạng của hơn 1.200 người Iran, trong đó có hơn 160 trẻ em trong vụ đánh bom một trường học. Phía Mỹ cũng xác nhận 7 binh sĩ thiệt mạng. Tuy nhiên, theo nhiều nhà phân tích, chính quyền Tổng thống Donald Trump vẫn chưa đưa ra lời giải thích rõ ràng về cách thức và mục tiêu kết thúc cuộc chiến.

Kịch bản thay đổi chế độ tại Iran

Một trong những giả thiết được nhiều chuyên gia đề cập là mục tiêu thực sự của Washington có thể là làm suy sụp hệ thống chính trị hiện tại của Iran.

Dù chính quyền Tổng thống Trump chưa từng công khai nhắc đến khái niệm “thay đổi chế độ”, nhưng việc tấn công trực tiếp vào bộ máy lãnh đạo cấp cao của Iran – bao gồm việc ám sát Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei – khiến nhiều chuyên gia cho rằng Washington đang đặt cược vào khả năng hệ thống chính trị Iran sẽ sụp đổ từ bên trong.

Ông Mustafa Hyder Sayed, Giám đốc điều hành Viện Pakistan – Trung Quốc, nhận định mục tiêu ban đầu của các đòn không kích là buộc chính quyền Iran nhanh chóng đầu hàng và kích hoạt một làn sóng nổi dậy trong nước.

Theo ông Muhanad Seloom, chuyên gia về chính trị và an ninh quốc tế tại Viện Nghiên cứu sau đại học Doha, chiến lược này dựa trên giả định rằng việc loại bỏ “phần đầu” của hệ thống quyền lực Iran sẽ khiến toàn bộ cấu trúc chính trị suy yếu hoặc sụp đổ.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy hệ thống chính trị của Iran vẫn duy trì sự ổn định nhất định. Không lâu sau cái chết của ông Khamenei, Tehran đã công bố người kế nhiệm là Mojtaba Khamenei – con trai 56 tuổi của lãnh tụ quá cố.

Theo các nhà phân tích, việc bổ nhiệm này cho thấy bộ máy quyền lực Iran vẫn duy trì được sự thống nhất và khả năng kiểm soát tình hình, trái với kỳ vọng của Washington về một sự rạn nứt nội bộ.

Nỗ lực tìm kiếm thỏa thuận với Iran

Song song với chiến dịch quân sự, Tổng thống Trump cũng nhiều lần phát đi thông điệp kêu gọi các lực lượng Iran đầu hàng hoặc hợp tác với Washington.

Ngay sau khi chiến dịch “Epic Fury” được phát động, ông Trump kêu gọi các thành viên của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hạ vũ khí để đổi lấy quyền miễn truy tố. Sau đó, ông tiếp tục kêu gọi các nhà ngoại giao Iran “đổi phe”.

Tuy nhiên, những lời kêu gọi này hầu như không nhận được phản hồi tích cực. IRGC hiện đang đóng vai trò chủ chốt trong chiến dịch phản công của Iran, đồng thời dẫn đầu các cuộc tấn công nhằm vào Israel và các mục tiêu liên quan đến Mỹ.

Trong một bức thư công khai, các nhà ngoại giao Iran cũng bác bỏ đề nghị của Washington, khẳng định tiếp tục trung thành với Nhà nước Cộng hòa Hồi giáo.

Làm suy yếu năng lực quân sự và kêu gọi “giành chính quyền”

Một mục tiêu khác thường xuyên được chính quyền Mỹ nhắc tới là phá hủy năng lực quân sự của Iran, đặc biệt là chương trình tên lửa đạn đạo và các cơ sở sản xuất vũ khí.

Các đợt tấn công của Mỹ và Israel đã nhằm vào nhiều cơ sở hải quân, hệ thống tên lửa và căn cứ quân sự của Iran. Hai nước cũng tuyên bố đã kiểm soát phần lớn không phận Iran.

Tuy nhiên, theo ông Seloom, sức mạnh quân sự khó có thể tự mình tạo ra kết quả chính trị mà Washington mong muốn.

“Mỹ có thể phá hủy phần lớn năng lực quân sự của Iran, nhưng không thể tạo ra một phương án thay thế về chính trị chỉ bằng các cuộc không kích”, ông nhận định.

Sau khi chiến dịch quân sự bắt đầu, Tổng thống Trump cũng kêu gọi người dân Iran “giành lại chính quyền”. Tuy nhiên, các tuyên bố sau đó của ông lại cho thấy Washington muốn có tiếng nói trong việc lựa chọn lãnh đạo mới cho Iran.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 6/3, ông Trump tuyên bố Iran chỉ có thể đạt được thỏa thuận nếu “đầu hàng vô điều kiện”, đồng thời cho rằng sau đó cần lựa chọn một lãnh đạo “phù hợp và được chấp nhận”.

Tehran lập tức bác bỏ các yêu cầu này, khẳng định sẽ không đầu hàng và không chấp nhận bất kỳ sự can thiệp nào từ bên ngoài vào việc lựa chọn lãnh đạo.

Việc Iran nhanh chóng bổ nhiệm ông Mojtaba Khamenei làm lãnh tụ tối cao được nhiều chuyên gia coi là lời đáp trả trực tiếp đối với các tham vọng chính trị của Washington.

Những kịch bản khác: lực lượng người Kurd và khả năng đổ bộ

Một số phương án khác cũng được cho là từng được thảo luận trong nội bộ chính quyền Mỹ, bao gồm khả năng sử dụng các lực lượng người Kurd để gây sức ép quân sự từ bên ngoài.

Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định lực lượng người Kurd hiện thiếu năng lực quân sự, hậu cần và sự thống nhất để thực hiện một chiến dịch quy mô lớn tại Iran. Ngoài ra, kịch bản này còn có nguy cơ làm gia tăng căng thẳng với Thổ Nhĩ Kỳ.

Khả năng Mỹ tiến hành một cuộc tấn công trên bộ cũng được nhắc đến, song nhiều nhà phân tích cho rằng đây là phương án khó xảy ra. Ký ức về các cuộc chiến kéo dài tại Iraq và Afghanistan, cùng với áp lực chính trị trong nước, khiến việc triển khai bộ binh trở thành lựa chọn ít khả thi đối với Washington.

Israel và mục tiêu tái định hình Trung Đông

Đối với Israel, Iran từ lâu được coi là đối thủ chiến lược lớn nhất. Theo nhiều chuyên gia, Tel Aviv xem cuộc chiến hiện nay là một phần trong chiến lược rộng lớn hơn nhằm tái định hình cán cân quyền lực tại Trung Đông.

Israel được cho là muốn làm suy yếu hoặc loại bỏ các lực lượng có khả năng thách thức vị thế của nước này trong khu vực, trong đó Iran là đối thủ trung tâm.

Trong bối cảnh các mục tiêu chiến lược còn nhiều mâu thuẫn, nhiều chuyên gia cho rằng kết cục khả dĩ nhất của cuộc chiến là một thỏa thuận mang tính ép buộc, thay vì một chiến thắng quân sự hoàn toàn.

Theo một số nhà phân tích, Washington có thể tìm kiếm một thỏa thuận với các thành phần trong bộ máy quyền lực Iran nếu Tehran chấp nhận nhượng bộ về chương trình tên lửa, các hoạt động khu vực và các hạn chế hạt nhân.

Giới quan sát nhận định Tổng thống Trump có thể lựa chọn tuyên bố chiến thắng sau khi đạt được một thỏa thuận mang tính biểu tượng, thay vì theo đuổi một cuộc chiến kéo dài với nhiều rủi ro chính trị trong nước.