Mô hình sân khấu học đường: Mỗi nơi một kiểu

Đưa nghệ thuật truyền thống vào học đường đã được TP Hồ Chí Minh thực hiện hơn 10 năm qua. Mặc dù dồn nhiều tâm huyết nhưng để nói về hiệu quả của mô hình này thì các nghệ sĩ, nghệ nhân vẫn buồn bã thở dài vì sự nhạt nhòa, lặng lẽ.

Nỗ lực truyền tình yêu di sản dân tộc

Trước nguy cơ nghệ thuật truyền thống ngày càng nhạt nhòa trong nhịp sống hiện đại, đặc biệt là đối với thế hệ trẻ, bắt đầu từ năm 2006, ngành văn hóa TP Hồ Chí Minh triển khai mô hình "Đưa giáo dục nghệ thuật dân tộc truyền thống vào nhà trường" (còn gọi là mô hình "Sân khấu học đường").

Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang được xem là "anh cả đỏ" đi đầu khi mô hình này khởi động. Giai đoạn năm 2007, Nhà hát đã giúp thầy cô và học sinh các trường THCS ở quận Gò Vấp, huyện Củ Chi, Hóc Môn… hiểu biết cặn kẽ hơn về quá trình hình thành và phát triển của đờn ca tài tử, ca ra bộ, sân khấu cải lương cũng như giới thiệu tính năng một số loại nhạc cụ như đờn kìm, cò, tranh, bầu, bộ gõ, song loan...

Đồng thời, các nghệ sĩ còn chỉ dẫn học sinh thể hiện một số làn điệu tiêu biểu như: Thu hồ, Long hổ hội, Nam xuân, Khốc hoàng thiên, Vọng kim lang… và dàn dựng, tập luyện một số trích đoạn cải lương ca ngợi lịch sử, truyền thống cha ông gồm "Sự tích bánh chưng - bánh giày", "Hào kiệt anh thư", "Hội nghị Diên Hồng"… Tham gia truyền dạy là những nghệ sĩ, nghệ nhân lão luyện, giàu kinh nghiệm. Tương tự, hằng tháng, Nhà hát nghệ thuật Hát bội thành phố nỗ lực duy trì 3 suất diễn nhằm phục vụ và giới thiệu đến thiếu nhi những kiến thức căn bản nhất của Hát bội.

Vở "Trần Quốc Toản ra quân" của Sân khấu kịch Idecaf phục vụ tại một số trường học.
Vở "Trần Quốc Toản ra quân" của Sân khấu kịch Idecaf phục vụ tại một số trường học.

Khi nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ được UNESCO vinh danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào năm 2013, Trung tâm Văn hóa thành phố đã triển khai nhiều hoạt động để loại hình nghệ thuật đặc sắc này đến với đông đảo thế hệ trẻ. Trong đó, nổi bật nhất có kế hoạch "Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ và âm nhạc dân tộc phục vụ trường học", mở lớp truyền dạy ca tài tử cho các em học sinh. Hưởng ứng phong trào này, trung tâm văn hóa các quận, huyện trên địa bàn thành phố cũng triển khai trung bình khoảng 10 suất diễn về nghệ thuật dân tộc dành cho thiếu nhi mỗi năm.

Không chỉ đơn vị Nhà nước mà sân khấu xã hội hóa cũng tham gia tích cực nhằm thúc đẩy mô hình "Sân khấu học đường" phát triển. Nhiều năm nay, ông bầu Huỳnh Anh Tuấn của Sân khấu kịch Idecaf, bà bầu Hồng Vân của Sân khấu kịch Phú Nhuận và Superbowl đã chủ động dàn dựng kịch mục lịch sử lồng ghép nhiều yếu tố văn hóa truyền thống để đưa vào trường học.

Đầu tư kịch mục chất lượng nhưng các sân khấu này lấy giá vé rất ưu đãi. Chỉ tính riêng trong năm học 2015 - 2016, Sân khấu Idecaf đã tổ chức 120 suất diễn tại 55 trường tiểu học với giá vé chỉ từ 10.000 - 15.000 đồng.

Thậm chí, năm học  2016 - 2017, Sân khấu này còn chuẩn bị 50 suất kịch rối phục vụ miễn phí ở 50 trường mầm non, tiểu học. Nhiều vở diễn tiêu biểu như "Sơn Tinh - Thủy Tinh", "Trưng Nữ Vương", "Đinh Bộ Lĩnh", "Trần Quốc Toản ra quân"...  khiến các em rất thích thú. Ông bầu Huỳnh Anh Tuấn cho biết: "Để phù hợp và gần gũi với các em học sinh, chúng tôi lưu diễn tại các trường vào sáng chủ nhật hằng tuần.

Các vở kịch đều chọn lọc những câu chuyện lịch sử tiêu biểu, ca ngợi tinh thần yêu nước, các tấm gương anh hùng dân tộc, đặc biệt là tấm gương anh hùng thiếu niên, nhi đồng... gần gũi với các em. Chúng tôi bám sát những sự kiện và tính chất tiêu biểu của mỗi nhân vật lịch sử, khai thác nhiều câu chuyện hấp dẫn không có trong sách giáo khoa. Vở dàn dựng sinh động, súc tích, không lên gân, đao to búa lớn nên rất lôi cuốn các em".

Nhiều nghệ sĩ cũng không đứng ngoài cuộc. Để các em học sinh có thể hiểu và phân biệt được cổ nhạc Nam Bộ, từ năm 2015, nghệ sĩ Linh Trung phối hợp với Tổ chức Hỗ trợ giáo dục trẻ em thiệt thòi Việt Nam cùng một số ''Mạnh Thường Quân'' thực hiện cả trăm suất diễn phục vụ miễn phí nhạc dân tộc trong học đường với chủ đề "Hãy nghe và cảm nhận nhạc dân tộc như lời ru của mẹ".

Nhà giáo Ưu tú Thúy Hoan và con gái là NSƯT Hải Phượng cũng tổ chức nhiều chương trình giới thiệu âm nhạc dân tộc đến thiếu nhi. Dịp hè 2018, hai mẹ con hợp tác với Trường Quốc tế Việt Úc và Trường Nhạc PMU thực hiện khóa dạy nhạc dân tộc cho cấp tiểu học của trường. Từ những lớp truyền dạy này, nhiều tài năng nhí được phát hiện để đào tạo, bổ sung vào đội ngũ nghệ sĩ, nghệ nhân đang ngày càng vắng bóng.

Vẫn chỉ là "cưỡi ngựa xem hoa"

Phải thừa nhận rằng ngành văn hóa và các nghệ sĩ đã có nhiều nỗ lực để gây dựng mô hình này đi vào nền nếp, phát huy hiệu quả. Bước đầu, mô hình đã đem lại hiệu ứng tích cực không nhỏ đối với thế hệ trẻ, được xã hội hoan nghênh, kỳ vọng.

Tuy nhiên vẫn chưa thể nói rằng mô hình đã thành công. Dù triển khai được hơn 10 năm nhưng mô hình dường như vẫn giậm chân tại chỗ, chưa thực sự tạo sức lan tỏa mạnh mẽ. Các chương trình chỉ hoạt động cầm chừng, lẻ tẻ, "được chăng hay chớ" chứ chưa trở thành một hoạt động thường xuyên tại các trường.

Hiện tại, "Sân khấu học đường" vẫn bị nhà trường xem là hoạt động ngoại khóa cho học sinh, có cũng được mà không cũng chẳng sao. Trong khi đó, chương trình giáo dục chính quy về âm nhạc ở bậc tiểu học và trung học cơ sở quá sơ sài. Các em chỉ được học về nhạc lý cơ bản, tập hát một số bài dân ca, nhạc thiếu nhi đơn giản chứ không hề biết về nghệ thuật hát bội, quan họ, chèo, cải lương... như thế nào, có gì đặc sắc.

Để thiếu nhi yêu nghệ thuật dân tộc, mô hình "Sân khấu học đường" cần xây dựng giáo trình thống nhất, bài bản.
Để thiếu nhi yêu nghệ thuật dân tộc, mô hình "Sân khấu học đường" cần xây dựng giáo trình thống nhất, bài bản.

Không mấy ngạc nhiên khi những em học sinh mới 7, 8 tuổi đã có thể ra rả các bài hát yêu đương, sướt mướt của người lớn. Nói như NSƯT Hải Phượng: "Các em không được học, được hiểu và tiếp cận thì làm sao các em yêu nghệ thuật truyền thống, âm nhạc dân tộc?".

Đã vậy, khi thực hiện mô hình "Sân khấu học đường", mỗi đơn vị, mỗi nơi làm một kiểu chứ chưa xây dựng thành chuỗi chương trình thống nhất, bài bản, có chiến lược. Thậm chí, có nơi làm sai lệch mục đích, ý nghĩa của chương trình.

Thạc sĩ Phạm Thái Bình, Hội viên Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam cho hay: "Thay vì giáo dục, hướng dẫn giúp các em học sinh phân biệt đặc điểm dân ca các vùng miền bằng việc minh họa các làn điệu dân ca gốc của vùng miền đó, ngược lại, những người thực hiện lại đưa vào chương trình những bài hát mang âm hưởng dân ca, không ăn nhập với chủ đích của chương trình.

Đó là chưa kể đến, vài chương trình lại đưa nghệ sĩ cải lương biểu diễn minh họa các tiết mục đờn ca tài tử, dẫn đến hệ quả các em lầm tưởng rằng ca tài tử cũng giống như ca cải lương. Một số vở kịch, tiết mục có nội dung chưa thật sự chuẩn mực, không phù hợp với trình độ, lứa tuổi học sinh".

Nguồn kinh phí hạn hẹp nên số lượng suất diễn cũng bị giới hạn. Thành phố có hơn 400 trường tiểu học, chưa kể các trường trung học cơ sở, trung học phổ thông ở 24 quận/ huyện, nhưng nhiều năm qua, mỗi nơi chỉ tiếp nhận được khoảng một hoặc hai suất diễn.

NSƯT Hải Phượng thẳng thắn nhận định: "Dù đã triển khai một thời gian khá dài nhưng mô hình vẫn dừng lại ở mức giới thiệu sơ lược. Các em dự theo kiểu "cưỡi ngựa xem hoa", nghe cho vui vì không có tác phẩm phù hợp để học. Những bản sáng tác dành cho thiếu nhi được phát động gần đây lại không phổ biến rộng rãi, chủ yếu để tập cho các em trong sinh hoạt gia đình hoặc một số nhóm đờn".

Theo thạc sĩ PhạmThái Bình, ngoài việc chú trọng chọn lựa những tiết mục có nội dung gần gũi, phù hợp với lứa tuổi các em và xây dựng giáo trình một cách chuẩn mực, bài bản, chúng ta nên học theo cách làm hay của một số quốc gia đi trước. Bởi nhiều nước đã biết kết hợp dạy hát dân ca với các trò chơi dân gian cho trẻ em ở các vùng nông thôn khác nhau để tạo hứng thú vừa học - vừa chơi. Những trò chơi dân gian này ở Việt Nam có rất nhiều như: chơi sáo diều, nhảy dây, chơi ô ăn quan, đánh gụ, chơi chong chóng… Do đó, nếu biết kết hợp và sử dụng hợp lý thì sẽ đạt hiệu quả cao.

Mai Quỳnh Nga

Các tin khác

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

Trải qua 80 năm xây dựng và trưởng thành, Báo Công an nhân dân (CAND) không chỉ là tiếng nói của lực lượng CAND, mà còn là địa chỉ tin cậy, gắn bó của nhiều thế hệ văn nghệ sĩ cả nước. Từ những trang viết, cuộc trò chuyện đến sự đồng hành trong các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, tình cảm chân thành mà giới văn nghệ sĩ dành cho Báo CAND đã góp phần bồi đắp mối gắn kết bền chặt giữa báo chí với đời sống văn học, nghệ thuật, giữa người cầm bút với những người làm nghệ thuật. Qua năm tháng, sự tin yêu, trân trọng và đồng hành ấy đã trở thành một phần ý nghĩa trong hành trình phát triển của tờ báo. Sức lan tỏa của một cơ quan báo chí không chỉ ở những trang viết mà còn ở khả năng kết nối con người bằng niềm tin và những giá trị nhân văn.

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh hiện là Phó trưởng đoàn Kịch cổ điển, Nhà hát Kịch Việt Nam. Anh được biết đến là một nghệ sĩ có nhiều khám phá độc đáo, mới mẻ với kịch đương đại, lịch sử, thiếu nhi. "Bén duyên" và bị cuốn hút với các vở diễn về đề tài hình tượng người chiến sĩ Công an nhân dân (CAND) đã giúp anh có nhiều trải nghiệm mới mẻ. Phóng viên Chuyên đề Văn nghệ Công an có cuộc trò chuyện với NSND Tạ Tuấn Minh.

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Từ những giai điệu thấm đẫm tình quê hương đến những câu chuyện lay động lòng người, chương trình nghệ thuật "Kết nối yêu thương" gửi đi thông điệp giản dị mà sâu sắc: Không ai nên đơn độc trước nghịch cảnh. Đằng sau mỗi người phụ nữ đau yếu, mỗi em nhỏ mang bệnh hiểm nghèo là một phận đời cần được chở che, một ước mơ cần được níu giữ. Khi những trái tim cùng rung lên nhịp đập yêu thương, nghệ thuật không chỉ chạm đến cảm xúc mà còn khơi dậy trách nhiệm cộng đồng, thắp lên hy vọng cho những cuộc đời còn nhiều gian khó.

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Liên hoan phim (LHP) Tài liệu châu Âu – Việt Nam lần thứ 16 (diễn ra từ ngày 18 đến ngày 26/9) quy tụ 25 tác phẩm điện ảnh tài liệu đặc sắc đến từ Việt Nam và các quốc gia châu Âu. Đây không chỉ là “bữa tiệc” điện ảnh, mở ra cơ hội giao lưu, hợp tác giữa những người làm nghề mà còn là cầu nối để dòng phim đặc biệt này đến gần với công chúng hơn.

Ca sĩ Tùng Dương đã tổ chức riêng nhiều live concert.

Từ “độc đạo” đến đại chúng

25 năm trong nghề, Tùng Dương đã có một hành trình đặc biệt mà không nhiều nghệ sĩ thế hệ anh có thể làm được. Đó là hành trình của một nghệ sĩ luôn muốn bước ra khỏi vùng an toàn, không ngừng thử nghiệm, tìm kiếm những giới hạn mới của giọng hát và tư duy âm nhạc. Nhưng cũng chính trên hành trình tưởng như ngày càng đi xa ấy, Tùng Dương lại ngày càng trở về gần hơn với những điều căn cốt: gia đình, tình yêu, con người, quê hương, đất nước, những giá trị đã làm nên căn tính của mình.

Buổi gặp gỡ báo chí giới thiệu chương trình “Phú Quang - Còn mãi một tình yêu” tại Nhà hát Hồ Gươm

Âm nhạc không chỉ là ký ức

Gần 5 năm sau ngày nhạc sĩ Phú Quang rời cõi tạm, những giai điệu của ông vẫn hiện diện trong đời sống âm nhạc Việt Nam. Năm 2026, ba người con của ông chính thức tiếp nhận di sản âm nhạc mà cha để lại. Nhưng câu chuyện di sản âm nhạc Phú Quang không chỉ là câu chuyện của một gia đình tiếp nhận một gia tài nghệ thuật. Nó đặt ra một vấn đề lớn hơn: làm thế nào để di sản âm nhạc của một nhạc sĩ được bảo vệ, được trao truyền và tiếp tục sống trong đời sống đương đại?

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Ngày nay, nhiều tác phẩm điện ảnh ra đời nhận được sự bàn luận sôi nổi trên mạng xã hội cùng những bài review phim xuất hiện dày đặc. Tuy nhiên, giữa dòng chảy ồn ã ấy lại thiếu vắng những bài phê bình có chuyên môn, đi sâu vào ngôn ngữ điện ảnh, giá trị nghệ thuật và ý nghĩa văn hóa của tác phẩm. Để đời sống điện ảnh không chỉ dừng lại ở những lời khen - chê, đánh giá cực đoan, cần thêm những tiếng nói phê bình giàu tri thức, góp phần nâng cao thị hiếu và nuôi dưỡng tình yêu điện ảnh trong công chúng.

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Việc đưa chất liệu truyền thống vào các sản phẩm nghệ thuật đang trở thành xu hướng và mở ra nhiều hướng sáng tạo, góp phần làm mới cách tiếp cận và lan tỏa những giá trị văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, điều này cũng yêu cầu nghệ sĩ cần sự hiểu biết, tôn trọng và trách nhiệm với những giá trị văn hóa mà sản phẩm khai thác.

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” của Tố Hữu - một trong những bài thơ tiêu biểu viết về Cách mạng Tháng Tám năm 1945, không chỉ là niềm vui của một cá nhân, hay của hàng chục triệu người, còn là niềm vui hồi sinh của một dân tộc vừa thoát khỏi ách nô lệ, giành lại quyền làm chủ vận mệnh. Cũng là niềm vui được cống hiến và kiến tạo tương lai. “Vui bất tuyệt” trở thành cảm hứng chung cho nhiều tác phẩm nổi tiếng cùng chủ đề.

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Những người trẻ thế hệ 8x, 9x, 2000 đang lựa chọn cách tiếp cận lịch sử theo cách riêng của mình. Với họ, lịch sử là những câu chuyện được kể lại sống động trên các nền tảng số, hay những bộ phim, những bài hát, những tiểu thuyết hấp dẫn và ý nghĩa... giúp họ hiểu hơn về đất nước mình.

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

Bắt đầu lên sóng truyền hình ANTV (thứ Bảy, Chủ nhật) từ ngày 22/8 và trên kênh HTV9 (thứ Hai, thứ Ba) từ ngày 24/8, bộ phim truyền hình "Kế hoạch CM12" đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm của công chúng. Không chỉ khắc họa những cuộc đấu trí căng thẳng, "Kế hoạch CM12" còn làm nổi bật bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh thầm lặng của những cán bộ, chiến sĩ CAND trong hành trình bảo vệ An ninh Tổ quốc từ những ngày đầu đất nước thống nhất.

Trưởng thành cùng lực lượng

Trưởng thành cùng lực lượng

Trong hơn 80 năm xây dựng, phấn đấu và trưởng thành của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam, có thể nói rằng, văn học nghệ thuật về lực lượng công an với sứ mệnh của mình đã góp phần đáng kể vào sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc, vì cuộc sống bình yên, hạnh phúc của nhân dân…

Thời của tiểu thuyết trinh thám

Thời của tiểu thuyết trinh thám

Mới đây, việc 2 bộ phim kinh dị "BACKROOMS" và "Obsession" thắng lớn phòng vé đã gây ra nhiều bất ngờ. Bên cạnh việc được thực hiện bởi các nhà sáng tạo nội dung tuy không chuyên về điện ảnh nhưng lại mang đến sự mới mẻ, thích thú, thì thực tế này cũng cho thấy thể loại thriller/mystery hay giật gân/bí ẩn đang được yêu thích hơn bao giờ hết cả trong phim ảnh cũng như văn chương.

Kể chuyện truyền thống Công an nhân dân bằng âm nhạc

Kể chuyện truyền thống Công an nhân dân bằng âm nhạc

Được đầu tư hoành tráng, công phu và giàu sáng tạo, các chương trình nghệ thuật về Công an nhân dân (CAND) thời gian qua không chỉ góp phần làm mới nghệ thuật chính luận mà còn lan tỏa sâu sắc hình tượng người chiến sĩ CAND bản lĩnh, nhân văn, gần gũi trong lòng công chúng.