Ra mắt năm 2022, bộ tiểu thuyết “Hồ sơ lửa” (NXB CAND ấn hành) lập kỷ lục là “Bộ tiểu thuyết hình sự nhiều tập nhất, được thực hiện trong 30 năm 1992 - 2022”. Với 6 tập (khoảng 2.400 trang) gồm: “Mật danh Đ9”, “Oán thù trớ trêu”, “Gia tộc tướng cướp”, “Phát súng chính nghĩa”, “Lật án tử hình” – “Vỏ bọc thần thánh”, “Hồng nhan sương khói”, nhà văn Lại Văn Long đã phác họa sâu sắc cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm kéo dài suốt nửa thế kỷ, đầy gian khổ mà hào hùng của lực lượng Công an TP Hồ Chí Minh nói chung, lực lượng Cảnh sát hình sự nói riêng. Bộ tiểu thuyết được độc giả đón nhận nhiệt tình, nhiều tập được chuyển thể thành phim truyền hình.
Tiếp nối thành công đó, cuối năm 2024, NXB CAND đề nghị nhà văn Lại Văn Long viết cuốn tiểu thuyết về các đại án kinh tế mà Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về kinh tế, tham nhũng, buôn lậu (C03) - Bộ Công an đã hoàn tất điều tra, công khai trên báo chí, được dư luận đặc biệt quan tâm như vụ Tập đoàn Tân Hoàng Minh, vụ Trương Mỹ Lan – Vạn Thịnh Phát, vụ Tập đoàn Thuận An… Nhận thấy trong bộ “Hồ sơ lửa” chưa hề có tập nào viết về án kinh tế, tham nhũng nên ông nhận lời ngay.
Với dàn nhân vật chính xuyên suốt bộ “Hồ sơ lửa” từng chiến đấu qua hàng trăm vụ án hình sự như Đại tá Đặng Thanh, nhà báo Thái Trung, luật sư Kim Kiều, hoa hậu Đan Thi, Trung tá Mai Hoa… cùng tư liệu đồ sộ từ những vụ án kinh tế - tham nhũng có thật, nhà văn Lại Văn Long đã xây dựng nên câu chuyện hấp dẫn, đầy kịch tính trong “Lửa ngục”.
Nhân vật chính của phía phản diện là Dương Hùng Anh - Chủ tịch Tập đoàn Tân Hoàng Cung. Hùng Anh mua phá giá đất vùng ven TP Hồ Chí Minh lên gấp 10 lần, khai trương siêu thị địa ốc ở Singapore với nhiều ca sĩ, doanh nhân nổi tiếng thế giới đến dự và làm lễ động thổ “Thành phố không ngủ” ở Phú Quốc rình rang để thu hút dư luận, khuếch trương thanh thế nhằm lừa đảo hàng vạn nhà đầu tư bằng kế hoạch “Rồng hút nước”, thu hơn một tỷ USD.
Bị Cơ quan Cảnh sát điều tra - Bộ Công an “sờ gáy”, Hùng Anh nhờ Trương Dung Lan - Chủ tịch Tập đoàn Vạn Thịnh Hưng và Ngân hàng X.Bank chỉ đường, vẽ lối đến gặp Nguyệt Hạ - phu nhân một cán bộ cấp cao, để chạy án. Nhưng “phú bà” Trương Dung Lan chưa kịp chạy án cứu “cậu em” Dương Hùng Anh thì đã bị khởi tố trong một đại án gây thiệt hại kinh tế hơn 700 nghìn tỷ đồng (tương đương 27 tỷ USD) gây chấn động dư luận trong và ngoài nước.
Đại tá Đặng Thanh đang giữ chức Trưởng phòng Cảnh sát hình sự của Thành phố, được điều về Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03) - Bộ Công an, chỉ huy một mũi chủ công điều tra vụ lừa đảo của Dương Hùng Anh.
Dương Hùng Anh chỉ đạo vợ hai là hoa hậu Đan Thi bằng mọi giá, mọi thủ đoạn phải vô hiệu hóa Đặng Thanh, làm lệch hướng điều tra. Đan Thi cũng ôm hai triệu USD và tấm thân hoa hậu mỹ miều ra Hà Nội hối lộ cho một Thiếu tướng Công an để nhờ ông này can thiệp vào quá trình điều tra. Đó là cuộc chiến đấu không khoan nhượng với cái ác của lực lượng Công an, quyết liệt đưa những kẻ siêu giàu, có chức có quyền nhưng đầy gian trá ra ánh sáng.
“Lửa ngục” còn kể về những quan chức đầu tỉnh, đầu bộ ngành, những tướng lĩnh uy phong nhưng vì tham lam, háo sắc mà “ngã ngựa” nhục nhã. Ngoài cốt truyện ly kỳ, nghẹt thở với những cú “lật bàn” không ai ngờ tới, “Lửa ngục” còn chinh phục bạn đọc bởi lượng thông tin chi tiết về đời sống xa hoa của giới siêu giàu, đi sâu vào từng ngóc ngách, âm mưu – thủ đoạn của giới tài phiệt, quan chức chóp bu.
Lần đầu bắt tay khai thác về án kinh tế - tham nhũng, nhà văn Lại Văn Long thú thật: “Viết tiểu thuyết hình sự vốn rất khó vì ngoài chuyện văn chương còn có các yêu cầu về pháp luật, chính trị, nghiệp vụ và những hiểu biết nhất định với loại tội phạm là đối tượng của tác phẩm.
Viết về các đại án kinh tế - tham nhũng thì càng thử thách nhà văn. Nôm na là tội phạm đã lừa được hàng vạn nhà đầu tư để chiếm đoạt hàng ngàn tỷ đồng, tội phạm từng là bộ trưởng, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, tướng lĩnh... thì không thể giống loại cướp giật, đâm thuê chém mướn hay kẻ buôn ma túy.
Càng khó hơn nếu đưa các nhân vật trong 6 tập của “Hồ sơ lửa” vốn chỉ quen đấu tranh với tội phạm hình sự sang điều tra các vụ án tham nhũng - kinh tế. Tôi mất gần một tháng để suy nghĩ tìm cấu trúc, nội dung cho tập 7 vì nếu không viết khéo, bê nguyên tư liệu vào thì tiểu thuyết dễ bị khô khan, giáo điều.
Cuối cùng, “Lửa ngục” cũng thành hình khi tôi chọn được một điểm tựa: đó chính là lòng tham. Lòng tham dẫn con người ta đến tội lỗi và phải trả giá. Tầng lớp nào trong xã hội, kể cả giới tu hành đứng trước cám dỗ đều phát sinh ham muốn. Khai thác tốt tâm lý này sẽ có câu chuyện hấp dẫn và ẩn chứa nhiều thông điệp cho tiểu thuyết”.
Có rất nhiều điều khiến ngòi bút Lại Văn Long không thôi trăn trở và ám ảnh khi viết “Lửa ngục”. Đầu tiên là những con số khủng khiếp về thiệt hại cho đất nước. Trong sách, lời tâm sự của Đại tá Đặng Thanh với bạn thân là nhà báo Thái Trung khiến người ta choáng váng:
“Chỉ riêng vụ Trương Dung Lan và Ngân hàng X.Bank đã có 2.500 tập hồ sơ nặng khoảng 6 tấn với hơn một triệu bút lục, 2.400 người được triệu tập cùng 279 bị cáo, 200 luật sư... Bạn viết báo mảng hình sự hơn 30 năm, dự hàng trăm phiên tòa, có phiên nào có những con số khủng khiếp như vậy chưa?! Số tiền thiệt hại hơn một triệu tỷ đồng, tương đương với 42 tỷ USD, bằng hơn 11% GDP cả nước năm 2024. Dù Đảng, Nhà nước, ngành Công an đã thưởng cho thành tích công tác của tập thể cán bộ chiến sĩ C03... thì mình và cấp trên, đồng đội vẫn thấy buồn!”.
Điều ám ảnh thứ hai là sự suy đồi của giới tinh hoa. Những kẻ giàu nhất, quyền lực bậc nhất lại phạm tội lừa đảo. Cuối cùng, điều khiến một công dân lương thiện nào cũng đau lòng chính là khi ở đâu người đứng đầu tỉnh thành, bộ ngành tham nhũng thì ở đó dần bị biến thành một triều đình phong kiến với đầy những phe phái cùng chung mục đích vơ vét, đục khoét nhân dân.
Nhà văn gửi gắm trăn trở ấy trong lời thở than của nhà báo Thái Trung: “Đất nước càng phát triển thì án kinh tế càng nhiều, tội phạm tham nhũng càng tăng. Ngoài tham nhũng tiền bạc, đất đai, một số bí thư tỉnh ủy còn cài cắm con cháu, họ hàng, đệ tử và cả bọn mua quan bán chức bất tài, thất đức vào những vị trí trọng yếu, biến Đảng bộ của một tỉnh thành triều đình phong kiến rồi tha hồ vơ vét, đục khoét. Đám này lại đẻ ra bọn cường hào ác bá mới làm dân khổ khôn xiết!”.
Với tâm niệm “viết tiểu thuyết hình sự là viết về tội ác bằng ngòi bút hướng thiện”, nhà văn Lại Văn Long luôn để lại dư âm đầy trắc ẩn đằng sau những vụ án rúng động. Lần này, “Lửa ngục” cũng không ngoại lệ. Mỗi con người, dù sống trong thời đại nào, cũng đều gặp phải những khoảnh khắc bị cám dỗ bởi tiền tài, danh vọng, sắc dục.
Tùy theo phông văn hóa, bản lĩnh, tâm địa... mà mỗi người có cách ứng xử khác nhau. Nếu theo “thiện” tâm sẽ thanh thản, ung dung, không mảy may ham muốn. Khi đó trí tuệ và phẩm giá cá nhân được nâng lên dưới mắt người đời. Còn chọn “ác” thì tham - sân - si che lấp hết trí, tâm nên lao theo đòi hỏi thỏa mãn, rồi phải đau đớn, dằn vặt suốt phần đời còn lại trong “lửa ngục”!
Hình ảnh các nguyên tướng lĩnh, “quan” đầu tỉnh hay các bộ trưởng phải khóc và nghẹn ngào xin lỗi Đảng, nhân dân trong các phiên tòa cũng là thông điệp phải sống và làm việc theo đạo đức, pháp luật.
“Từ nhỏ, tôi đã đọc “Những người khốn khổ” của đại văn hào Victor Hugo và chịu ảnh hưởng sâu sắc tư tưởng lãng mạn, nhân đạo của ông. Trong từng chương, từng tập, từng vụ án của bộ “Hồ sơ lửa” mà mình đang cố gắng thực hiện gần suốt đời, tôi luôn ao ước được bay bổng với tình người, lòng nhân ái, vị tha bằng trí tưởng tượng lãng mạn của mình” - nhà văn bộc bạch.
