Tia hy vọng hòa bình
Sau hơn 100 ngày căng thẳng leo thang với hàng ngàn người thiệt mạng, chủ yếu tại Iran và Lebanon kể từ khi lực lượng Mỹ và Israel bắt đầu tấn công Iran vào ngày 28/2, một tia sáng hòa bình cuối cùng đã xuất hiện.
Sáng 15/6 theo giờ Hà Nội, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra một tuyên bố trên nền tảng mạng xã hội Truth Social của mình: “Thỏa thuận với Cộng hòa Hồi giáo Iran giờ đã hoàn tất”.
"Thỏa thuận với Cộng hòa Hồi giáo Iran đã hoàn tất. Xin chúc mừng tất cả! Tôi chính thức cho phép mở cửa eo biển Hormuz mà không thu phí và đồng thời, cho phép dỡ bỏ ngay lập tức lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ. Hỡi các tàu thuyền trên thế giới, hãy khởi động máy. Hãy để dầu tuôn chảy!" - Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng tải trên Truth Social.
Cùng thời điểm này, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif – quốc gia đóng vai trò trung gian hòa giải thiết yếu trong cuộc chiến – xác nhận một hiệp ước đã được thống nhất. Theo kế hoạch, một biên bản ghi nhớ chính thức sẽ được ký kết vào ngày 19/6 này tại Thụy Sĩ.
Mặc dù các điều khoản chi tiết cuối cùng vẫn chưa được công bố, nhưng xương sống của thỏa thuận này là “sự chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, bao gồm cả ở Lebanon”.
Tuyên bố từ Ban Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran cũng khẳng định chiến tranh sẽ chính thức khép lại từ đêm 15/6. Việc đưa Lebanon vào thỏa thuận là một nỗ lực ngoại giao khổng lồ, bởi đây từng là điểm bế tắc lớn nhất khi Israel và lực lượng Hezbollah liên tục phớt lờ các lời kêu gọi ngừng bắn trong những tuần gần đây.
Tuy nhiên, giới quan sát nhận định đây mới chỉ là một “khuôn khổ”. Thứ trưởng Ngoại giao Iran, Kazem Gharibabadi, cho biết một hiệp định toàn diện hơn sẽ tiếp tục được đàm phán trong thời gian ngừng bắn kéo dài 60 ngày tới. Tâm điểm của các cuộc đàm phán tương lai này sẽ là chương trình hạt nhân của Iran và việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt.
Phía Iran đang kỳ vọng Mỹ sẽ giải phóng 25 tỷ USD tài sản đang bị đóng băng của nước này, trong khi Washington yêu cầu Tehran phải tháo dỡ hoàn toàn chương trình hạt nhân và tiêu hủy kho uranium làm giàu ở cấp độ cao, hiện ước tính có hơn 400 kg vật liệu tinh khiết gần bằng cấp độ vũ khí.
Cú hích với thị trường toàn cầu
Tác động kinh tế của thỏa thuận hòa bình này có thể được cảm nhận ngay lập tức, đặc biệt là vào phiên giao dịch sáng ngày 15/6. Điểm chốt hạ quan trọng nhất đối với nền kinh tế toàn cầu trong thỏa thuận lần này là việc mở cửa trở lại eo biển Hormuz – tuyến đường vận tải biển huyết mạch chiếm phần lớn nguồn cung dầu mỏ và khí đốt toàn cầu, vốn đã bị phong tỏa trong nhiều tháng qua.
Để đáp lại việc Mỹ chấm dứt phong tỏa các cảng của Iran, Tổng thống Trump đã tuyên bố eo biển Hormuz sẽ mở cửa trở lại vào ngày 19/6 tới, kèm theo một thông điệp đầy phấn khích: “Hỡi các tàu thuyền trên thế giới, hãy khởi động máy. Hãy để dầu tuôn chảy!”.
Ngay khi tin tức này được phát đi, thị trường toàn cầu đã phản ứng cực kỳ mạnh mẽ. Sáng 15/6, sắc xanh lan tỏa khắp các thị trường châu Á. Phản ứng tích cực trước diễn biến hòa bình mới nhất, tâm lý nhà đầu tư đã được cởi trói, đẩy thị trường chứng khoán khu vực đồng loạt tăng điểm.
Chỉ số chuẩn Nikkei 225 của Nhật Bản dẫn đầu đà tăng khi vọt lên hơn 5% ngay trong phiên giao dịch buổi sáng. Tại Hàn Quốc, chỉ số Kospi cũng bứt phá mạnh mẽ với mức tăng 5,7% trong khi chỉ số Taiex của Đài Loan ghi nhận mức tăng đáng kể 2,7%. Chỉ số ASX200 của Australia tăng khoảng 1,5% trong khi chỉ số Hang Seng của Hong Kong duy trì sắc xanh với mức tăng khoảng 1%.
Hiệu ứng tích cực từ thỏa thuận này cũng lan sang thị trường Mỹ. Các hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ (được giao dịch ngoài giờ làm việc chính thức) đều đồng loạt đi lên. Cụ thể, hợp đồng tương lai gắn với chỉ số chuẩn S&P 500 và chỉ số thiên về công nghệ Nasdaq Composite đã tăng lần lượt khoảng 1% và 1,6%. Tại châu Âu, chỉ số EUROSTOXX 50 và DAX đều tăng 0,2%, trong khi FTSE tăng 0,3%.
Cùng với đà thăng hoa của cổ phiếu, những lo ngại về sự gián đoạn nguồn cung năng lượng tại Trung Đông được xoa dịu đã khiến giá dầu đi xuống. Giá dầu thô Brent – thước đo chuẩn cho giá dầu toàn cầu – đã sụt giảm hơn 4%, lùi về mức khoảng 83,70 USD/thùng, cách xa mức đỉnh 126,41 USD/thùng được thiết lập hồi tháng 5.
Một vài thời điểm trong sáng 15/6, giá dầu Brent còn rớt xuống mức dưới 80 USD/thùng. Giá dầu thô ngọt nhẹ của Mỹ (WTI) giảm 4,7% xuống mức 80,89 USD/thùng, dù vẫn cao hơn mốc 67 USD được giao dịch trước khi chiến sự nổ ra.
Phản ứng quốc tế
Sự kiện Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận không chỉ là vấn đề song phương mà còn kéo theo sự chuyển dịch thái độ từ các cường quốc trên thế giới. Đáng chú ý nhất là động thái từ các đồng minh phương Tây của Mỹ.
Ngay sau khi thỏa thuận được công bố, một tuyên bố chung từ bốn cường quốc châu Âu bao gồm Anh, Pháp, Đức và Italy đã được phát đi. Trong đó, các quốc gia này khẳng định sẵn sàng gỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với Iran. Tuy nhiên, họ cũng nhấn mạnh một điều kiện tiên quyết: Iran phải thực hiện các bước đi “rõ ràng và có thể xác minh được” nhằm giới hạn chương trình hạt nhân của mình.
Thủ tướng Anh Keir Starmer đã có những phát biểu cứng rắn nhưng mang tính xây dựng: “Chúng tôi nói rõ rằng quyền tự do hàng hải không phải trả phí giờ đây phải được khôi phục tại eo biển Hormuz... Iran không bao giờ được phép sở hữu vũ khí hạt nhân”.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron hoan nghênh thỏa thuận, nhấn mạnh rằng đây là “kết quả của nỗ lực ngoại giao từ nhiều bên”. “Thỏa thuận này sẽ cho phép việc mở lại eo biển Hormuz một cách nhanh chóng và vô điều kiện”.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz khẳng định: “Tôi chúc mừng Tổng thống Mỹ cũng như phía Iran vì đột phá ngoại giao này”, nói thêm rằng thỏa thuận có thể giúp dẫn đến khôi phục kinh tế toàn cầu và ổn định tình hình Trung Đông.
Phát ngôn viên Tổng thư ký Liên hợp quốc cho biết ông Antonio Guterres ủng hộ tuyên bố từ các bên, nhấn mạnh động thái này thể hiện một bước quan trọng trong việc giải quyết cuộc xung đột một cách hòa bình.
Israel đến nay chưa có phản ứng chính thức. Israel trước đó từng khẳng định không phải một bên trong thỏa thuận Mỹ - Iran và sẽ giữ nguyên quyền tự do hành động ở Lebanon, một yếu tố có thể tạo ra rủi ro chệch hướng cho tiến trình hòa bình.
Những thông báo từ Mỹ và Iran như dấu hiệu cho thấy “nút thắt” địa chính trị nguy hiểm bậc nhất thế giới tạm thời được tháo gỡ. Tuy nhiên, con đường dẫn đến một nền hòa bình lâu dài vẫn còn vô vàn chông gai.
60 ngày sắp tới sẽ là một bài kiểm tra quan trọng đối với nền ngoại giao toàn cầu với những bài toán còn hóc búa hơn đang cần lời giải, đó là số phận của chương trình hạt nhân Iran cũng như khối tài sản của nước này đang bị đóng băng.
