Kỷ niệm về những lần xin câu đối Tết

Nhớ những ngày làm báo Tết, bận thì bận, mà vui thì thật vui. Ngày ấy, Ban Biên tập thường cử tôi đến gặp nhà thơ Hoàng Trung Thông và nhà thơ Tạ Hữu Yên xin câu đối Tết. Báo Tết, mục câu đối Tết như một món ăn tinh thần không thể thiếu.

Nhà thơ Hoàng Trung Thông, ngoài thơ ông còn là nhà thư pháp, người viết câu đối và dịch thơ tài ba. Vì biết ông đang đảm nhiệm nhiều công việc hệ trọng, làm Vụ trưởng Vụ Văn nghệ thuộc Ban Tuyên huấn Trung ương, sau này lại là Viện trưởng Viện Văn học, vì thế, tôi lựa ngày nghỉ chủ nhật đến nhà ông xin câu đối.

Ấn tượng về phong thái rất đẹp, rất "phiêu" của nhà thơ là lúc ông ngồi lặng lẽ bên chiếc bàn cổ, có cuốn sách đang đọc dở và chén rượu. Ông thường dùng rượu gạo, không ưa rượu mùi, càng không dùng rượu ngoại xa xỉ. Một bữa, tôi bước vào phòng ông đúng khi ông đang ngửa mặt vuốt chòm râu, người rung rung ngâm một câu thơ cổ. Có thể là câu thơ của Đỗ Phủ, hoặc Lục Du mà tôi không nghe rõ lời. Ấy là lúc ông như nhập đồng, thật thi sĩ.

Tôi đứng lặng bên khuôn cửa lúc lâu,  ông ngâm hết câu thơ, quay ra nhìn tôi, vồn vã bảo vào đi, vào đi, tôi mới dám bước vào. Ông như đọc được ý nghĩ của tôi, rồi ông với một chén nhỏ, ra rượu mời tôi. Tôi đón chén rượu, cảm tạ, không dám nhấp môi. Có phải vì tôn kính ông, hay tôi không biết uống rượu, nên lại xin đặt chén rượu xuống bàn.

Đầu xuân, người Hà Nội hay ra Văn Miếu - Quốc Tử Giám để xin chữ hoặc xin câu đối treo Tết.
Đầu xuân, người Hà Nội hay ra Văn Miếu - Quốc Tử Giám để xin chữ hoặc xin câu đối treo Tết.

Ông cười khà: "Không dùng được à, cậu lại đến lấy câu đối Tết phải không? Báo Tết năm nay in ấn có xôm không? Khất ba hôm nữa, đến lấy nhé". Rồi ông đứng dậy, tiến tới giá sách, rút cuốn "Cuộc sống Thơ và Thơ cuộc sống". Đấy là cuốn phê bình lý luận, phê bình văn học mà ông vừa xuất bản. Tôi giơ hai tay đón cuốn sách có chữ ký run run của ông, lòng đầy xúc động.

Đúng ba ngày sau, sáng sớm, tôi hồi hộp bước từng bước cầu thang gỗ, lên phòng ông. Hình như ông đã chuẩn bị sẵn, và có lẽ ông nghe được tiếng bước chân tôi rón rén lên cầu thang gỗ. Ông nói thân mật: "Cậu cầm về đọc, nhờ Ban Biên tập duyệt giúp. In được thì vui".

Tôi đón nhận chiếc phong bì, trong có mấy trang giấy viết câu đối của ông, lòng mừng vô độ. Tôi muốn thưa với ông rằng, báo Tết chúng cháu rất vui, rất tự hào vì có câu đối của nhà thơ cộng tác. Ấy rồi chả nói được câu nào, tôi lập cập lấy bi đông rượu quê xin biếu ông. Ánh mắt ông khi ấy cười rất vui và đôn hậu. Ông mở nút bi đông, mùi thơm rượu bừng lên. Ông bảo rượu nếp Kinh Bắc à, cái vị thơm của nếp làng Vân không lẫn được.

Tôi vội chào ông, đem câu đối của ông về tòa soạn để Ban Biên tập kịp thời đưa in trang bìa của báo Tết. Có lẽ niềm vui của tôi, người đi xin câu đối Tết còn lớn hơn nhiều người viết câu đối Tết. Đã mấy năm liền, báo Tết cơ quan tôi có vinh hạnh được in câu đối của nhà thơ Hoàng Trung Thông. Ban Biên tập báo càng vui hơn vì biết ông là nhà thơ nổi tiếng, bận rộn như thế mà vẫn dành thời gian cộng tác với báo. Cái tình ấy lớn làm sao!

Tôi cũng không quên dáng vẻ lụi cụi, nhưng rất quy củ của Đại tá, nhà thơ Tạ Hữu Yên. Khi ấy, ông đang làm việc tại Nhà xuất bản Quân đội nhân dân. Cũng như nhà thơ Hoàng Trung Thông, ngoài làm thơ, ông có biệt tài viết câu đối. Thấy tôi đến tìm gặp, ông biết ngay mục đích và hồn hậu hẹn: "Trang cứ về đi, sáng mai mình cầm đến báo". Tôi xin hẹn ông đến lấy bài, nhưng ông gạt đi: "Mình còn khỏe, còn đi được".

Đúng đầu giờ sáng hôm sau, nhà thơ Tạ Hữu Yên từ tốn đạp xe đạp mang câu đối Tết đến báo. Chữ viết của nhà thơ Tạ Hữu Yên như con người ông, nắn nót, chỉnh chu và rành mạch. Ông còn dùng bút màu đỏ, kẻ chân chữ nào cần in nghiêng. Rõ là cái tính ngăn nắp, cẩn thận của một nhà thơ sĩ quan Quân đội.

Câu đối Tết của nhà thơ Tạ Hữu Yên bao giờ cũng có tính chiến đấu. Lời lẽ không đao to búa lớn gì, nhưng đầy tính xây dựng, chân tình và đôn hậu. Độc giả đã biết ông là nhà thơ có nhiều bài thơ phổ nhạc nhất nước. Những bài "Cảm xúc tháng mười",  "Đôi dép Bác Hồ", "Đất nước"... đã ăn sâu trong tiềm thức của bao thế hệ khán thính giả. Ấy nhưng ông còn làm nhiều ca dao, câu đối, ký tên: Lê Hữu, Xuân Hữu, Cử Tạ...

Biết tính ông rất ngóng đợi báo Tết nên báo in ra, bao giờ tôi cũng mang báo và nhuận bút đến ông đầu tiên. Khuôn mặt nhà thơ ánh lên rạng rỡ khi nhìn trang báo Tết có in câu đối của ông. Tôi lấy làm lạ, là người nổi tiếng, được hưởng bao vinh quang với các tác phẩm văn học của mình, vậy mà chỉ có mấy câu đối in khiêm nhường vậy, ông vẫn có niềm vui xốn xang.

Tôi hiểu thêm, đó là tâm lý trân trọng lao động nghệ thuật của ông. Ông nhận báo rất vui, rồi ông lại nhờ tôi chuyển số tiền nhuận bút, dù ít ỏi tới nhà thơ Lữ Giang, người bạn thân của ông. Ông phân trần, ông Lữ Giang đông con, nhà neo, gọi là gửi tặng ông ấy thêm cái bánh chưng Tết. Qua nghĩa cử này, tôi thêm trân trọng tình bạn chân tình của thế hệ cầm bút các ông, điều mà các thế hệ sau hình như thiếu hụt.

Chỉ là mấy chi tiết nhỏ, thời tôi còn làm báo, đến xin câu đối của hai nhà thơ về in báo Tết cũng đủ làm tôi suy nghĩ. Nhà thơ Hoàng Trung Thông ra đi từ năm 1993, hưởng thọ 68 tuổi. Nhà thơ Tạ Hữu Yên ra đi năm 2013, hưởng thọ 86 tuổi. Hai con người, hai lối sống, nhưng cả hai ông đều trân trọng công việc sáng tạo nghệ thuật biết bao.

Vũ Từ Trang - Xuân 2018

Các tin khác

Phim "Mưa đỏ" ghi dấu ấn của điện ảnh Việt ở đề tài chiến tranh cách mạng.

Khát vọng trở thành ngành công nghiệp văn hóa

40 năm đổi mới - một chặng đường đánh dấu nhiều cột mốc của điện ảnh Việt Nam từ một nền điện ảnh bao cấp sang cơ chế thị trường. Tại hội thảo "Diện mạo điện ảnh Việt Nam 40 năm đổi mới", tổ chức trong khuôn khổ Liên hoan phim Châu Á - Đà Nẵng (DANAFF) Tiến sĩ Ngô Phương Lan - Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam - Giám đốc DANAFF nhận định: "40 năm trước, Đổi mới không chỉ mở ra một giai đoạn phát triển mới về kinh tế - xã hội, mà còn mở ra những không gian sáng tạo mới cho văn học, nghệ thuật. Tinh thần nhìn thẳng vào sự thật, phản ánh đúng sự thật đã trở thành động lực quan trọng để văn nghệ sĩ khám phá sâu hơn đời sống con người, những chuyển động của xã hội và những khát vọng của dân tộc trong thời kỳ mới".

Những dấu ấn khác biệt của “Tận hiến”

Những dấu ấn khác biệt của “Tận hiến”

Bộ phim truyền hình "Tận hiến" (Điện ảnh CAND sản xuất) vừa khép lại hành trình phát sóng nhưng dư âm mà bộ phim mang lại vẫn tiếp tục lắng đọng trong lòng khán giả. Giữa dòng chảy của điện ảnh chính luận, "Tận hiến" tạo dấu ấn không chỉ bởi câu chuyện về những chiến sĩ tình báo CAND hoạt động và sẵn sàng hy sinh trong thầm lặng mà còn ở cách làm phim giàu tâm huyết và khát vọng.

Hình tượng nghệ thuật trong thơ trẻ đương đại

Hình tượng nghệ thuật trong thơ trẻ đương đại

Có một số bạn yêu thơ hỏi tôi về việc: "Các nhà thơ trẻ hiện nay quan tâm đến hình tượng thơ trong sáng tác như thế nào?". Theo tôi, việc xây dựng hình tượng thơ có vai trò đặc biệt quan trọng trong sáng tác thơ ca của những người viết, bởi hình tượng thơ chính là nơi nhà thơ gửi gắm tư tưởng, cảm xúc, cách nhìn về con người và cuộc đời.

Hội sách thiếu nhi ở “siêu đô thị”

Hội sách thiếu nhi ở “siêu đô thị”

Nằm trong các hoạt động kỷ niệm 50 năm Ngày Thành phố Sài Gòn - Gia Định chính thức vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (2/7/1976 - 2/7/2026), Hội sách Thiếu nhi Thành phố Hồ Chí Minh lần 6 - năm 2026 với chủ đề: “Em vui đọc sách, học bao điều hay” vừa được khai mạc với nhiều hoạt động phong phú, sáng tạo dành cho thiếu nhi, phụ huynh, giáo viên và cộng đồng.

Để truyện tranh tham gia vào công nghiệp văn hóa

Để truyện tranh tham gia vào công nghiệp văn hóa

Truyện tranh là một thị trường đang bị bỏ ngỏ ở Việt Nam. Điều chúng ta thiếu không phải là những tác giả tài năng mà là một hệ sinh thái đủ mạnh để nuôi dưỡng, bảo vệ và phát triển các giá trị sáng tạo. Những vấn đề này được đặt ra trong tọa đàm "Kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo truyện tranh cho người Việt" diễn ra mới đây tại Hà Nội.

“Màu dân tộc” trong dòng chảy đương đại

“Màu dân tộc” trong dòng chảy đương đại

Gần đây, nhiều hoạt động lan tỏa và tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống, di sản mang đậm sắc màu dân tộc như vẻ đẹp của tranh Đông Hồ đã thu hút sự quan tâm của giới trẻ...

Phá án ma túy bằng sự tỉnh táo và nhân văn

Phá án ma túy bằng sự tỉnh táo và nhân văn

Vừa lên sóng những tập đầu tiên, bộ phim truyền hình “Lửa trắng” đã thu hút sự quan tâm của đông đảo khán giả. Từ việc khai thác cuộc đấu tranh chống tội phạm ma túy trong thời đại số, bộ phim khắc họa chân dung người chiến sĩ CAND với sự dũng cảm, bản lĩnh và trí tuệ cùng những thông điệp nhân văn sâu sắc.

Hoạt hình Việt ra thế giới

Hoạt hình Việt ra thế giới

Lần đầu tiên, một bộ phim hoạt hình dài của Việt Nam "Trạng Quỳnh nhí: Truyền thuyết Kim Ngưu" được mời tham dự Annecy International Animation Film Festival - liên hoan phim hoạt hình lớn nhất hành tinh. Theo đạo diễn Trịnh Lâm Tùng, đây là cơ hội để những người làm hoạt hình Việt Nam được cất lên tiếng nói của mình, được giới thiệu những giá trị văn hóa mà chúng ta đã gìn giữ qua biết bao thế hệ.

Bước tiến của Điện ảnh Việt tại DANAFF

Bước tiến của Điện ảnh Việt tại DANAFF

Đà Nẵng sẽ trở thành tâm điểm của điện ảnh khu vực khi đăng cai "Liên hoan phim châu Á - Đà Nẵng" (DANAFF) lần thứ IV (diễn ra từ ngày 28/6 đến ngày 4/7). Với chủ đề “Nhịp cầu từ châu Á ra thế giới”, DANAFF năm nay được tổ chức quy mô hơn, nhiều hoạt động chuyên sâu hơn và định hướng rõ nét trong việc thúc đẩy công nghiệp điện ảnh Việt Nam hội nhập quốc tế.

Một số tác phẩm của hoạ sĩ Bùi Xuân Phái đã được sử dụng trong nhiều sản phẩm âm nhạc.

Bản quyền tác phẩm hội họa trong sáng tạo đương đại

Mới đây, việc ê-kíp sản xuất MV của ca sĩ Sơn Tùng M-TP sử dụng hình ảnh tác phẩm “Tàn Chỉ” của họa sĩ Lệ Giang không xin phép, cũng như nhiều sản phẩm nghệ thuật, quảng cáo, điện ảnh từng khai thác tranh của các họa sĩ đã đặt ra câu hỏi: Sử dụng tác phẩm hội họa trong sáng tạo nghệ thuật như thế nào, đâu là ranh giới giữa cảm hứng sáng tạo và hành vi xâm phạm bản quyền?

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Từ hơn một thế kỷ trước, cụ Nguyễn Đình Khánh một người con của làng Lai Xá (Hà Nội) đã sớm tiếp cận nghề nhiếp ảnh, mở hiệu ảnh Khánh Ký nổi tiếng trên phố Hàng Da. Cụ đã truyền nghề cho nhiều người cùng làng, tạo nên một cộng đồng thợ ảnh đông đảo, đưa Lai Xá trở thành cái nôi của nghề nhiếp ảnh Việt Nam.

Hiện tượng suất chiếu của phim Việt có doanh thu bằng 0

Hiện tượng suất chiếu của phim Việt có doanh thu bằng 0

"Sân nhà" đã không còn là lợi thế khi một loạt phim Việt phải sớm rút khỏi phòng vé vì doanh thu thấp. Tự "nâng chuẩn" chất lượng có lẽ là con đường duy nhất nếu phim Việt muốn giữ chân khán giả trong cuộc đua khốc liệt này.

Phát động cuộc thi viết về “Trang sách & mái trường”

Phát động cuộc thi viết về “Trang sách & mái trường”

Cuộc thi viết về “Trang sách & Mái trường” không chỉ là hoạt động chào mừng dấu mốc 70 năm của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam mà còn là lời tri ân dành cho các thế hệ thầy cô giáo, học sinh, người làm sách và những người đã góp phần vun đắp tri thức cho đất nước.

Xây dựng cộng đồng đọc: Để trẻ em lớn lên cùng trang sách

Xây dựng cộng đồng đọc: Để trẻ em lớn lên cùng trang sách

Trong một thế giới mà trẻ em đang bị các thiết bị điện tử chi phối mạnh mẽ như hiện nay, việc làm thế nào để trẻ em có thói quen đọc sách, có cơ hội lớn lên cùng trang sách trong những mùa hè không chỉ là nỗ lực của phụ huynh mà còn cần sự chung tay của cả cộng đồng...

Nhà thơ Vân Anh: Hành trình tìm “trầm”

Nhà thơ Vân Anh: Hành trình tìm “trầm”

Nhà thơ Vân Anh tự bạch: "Suốt một Đời Thơ xin tự nguyện làm một phu trầm để bóc dần vỏ bọc thời gian/ giữa đời ngậm ngải tìm trầm... Nghĩa Nhân". Đây có thể xem là tuyên ngôn tinh thần cho toàn bộ hành trình thơ của Vân Anh.