Không gian mới của di sản nhạc Trịnh

Họ không ngừng sáng tạo, lựa chọn tiếp cận di sản này bằng tư duy đương đại và cách kể chuyện gần gũi hơn với đời sống hôm nay.

Những sáng tạo mới

Trong số những nghệ sĩ tiên phong cho xu hướng này, Hà Lê là một cái tên tiêu biểu. Dự án "Trịnh Contemporary" (nhạc Trịnh đương đại) của anh không chỉ đơn thuần là làm mới nhạc Trịnh, mà còn là một tuyên ngôn nghệ thuật rõ ràng: đưa nhạc Trịnh bước vào thế giới của hip-hop, R&B.

Anh làm mới nhạc Trịnh để lan tỏa cảm hứng đương đại trong sáng tạo âm nhạc Trịnh Công Sơn trên nhiều phương diện: Từ vũ đạo, âm nhạc cho đến hình ảnh, trang phục. Những bản phối của Hà Lê mang nhịp điệu mạnh mẽ, sử dụng beat điện tử và kỹ thuật rap, tạo nên sự tương phản thú vị với ca từ trữ tình vốn có. Tuy nhiên, điều quan trọng là anh không làm mất đi "linh hồn" của tác phẩm; ngược lại, sự đối lập giữa chất liệu hiện đại và nội dung sâu sắc lại càng làm nổi bật giá trị triết lý của nhạc Trịnh.

"Tôi làm mới nhạc Trịnh không phải để thay thế cho bất cứ ai hoặc bất cứ sản phẩm nào từng ra đời. Tôi chỉ mở thêm một sự lựa chọn nữa cho công chúng, nhất là các bạn trẻ trong việc nghe nhạc Trịnh", Hà Lê chia sẻ.

Quỳnh Phạm với những bản phối đậm chất Jazz, mang đến cho nhạc Trịnh màu sắc mới. Điểm mạnh của Quỳnh Phạm nằm ở khả năng kể chuyện qua giọng hát - một yếu tố rất phù hợp với nhạc Trịnh. Khi kết hợp với các bản phối hiện đại, giọng hát của cô giúp tái hiện tinh thần của ca khúc trong một hình thức mới, dễ tiếp cận hơn với người nghe trẻ mà vẫn giữ được sự chân thành và sâu lắng.

Với khát khao lan tỏa tình yêu Jazz và nhạc Trịnh đến cộng đồng và đưa di sản âm nhạc Trịnh Công Sơn ra thế giới, Quỳnh Phạm đã khởi xướng "Hãy yêu Jazz đi" - dự án âm nhạc làm mới và lan tỏa các ca khúc của Trịnh Công Sơn thông qua phối khí theo phong cách Jazz, Fusion và Acoustic, kết hợp chuyển ngữ sang tiếng Anh, Nhật và Hàn.

Mới đây, ca sĩ Khôi Minh cũng có nhiều thử nghiệm đáng chú ý trong việc làm mới nhạc Trịnh. Album Khôi Minh hát Trịnh Công Sơn "Cho nên tôi yêu" gồm 10 bài hát và một nửa số bài hát trong album có X-part hoặc rap, chưa kể các đoạn phiêu vocal.

Các phần viết thêm của Khôi Minh có khi là biến tấu, phụ họa cho chủ đề ca khúc của Trịnh Công Sơn, có khi lại kết hợp ca khúc gốc với phần viết thêm tương đối độc lập để kể một câu chuyện giàu kịch tính và tương phản. Nếu Hà Lê đậm chất hip-hop, RnB... thì Khôi Minh là pop và đồng dao (“Tình xót xa vừa”, “Ở trọ”), có bài mang màu sắc nhạc kịch (“Còn có bao ngày”)...

Nhưng, cũng như Hà Lê, Khôi Minh dùng X-part và rap để thể hiện sự tâm đắc và ứng tác cùng những chủ đề muôn thuở mà Trịnh Công Sơn đã gợi ra. Với cách làm mới này, nhạc Trịnh càng thể hiện rõ vai trò như một mạch nguồn khơi gợi cảm hứng, thúc đẩy sáng tạo với thế hệ tiếp nối. Nội dung rap ở đây mang tính đối thoại giữa một đại diện của lứa hậu sinh với bậc tiền bối. Trong đó Khôi Minh thể hiện những chiêm nghiệm của bản thân nảy sinh từ chủ đề và triết lý trong bài hát gốc.

Anh chia sẻ: "Âm nhạc của Trịnh Công Sơn cho tôi một nguồn cảm hứng đặc biệt. Cả nhạc và lời của ông đều có tính mời gọi sáng tạo rất cao. Vậy nên quá trình viết thêm giai điệu hay lời ca, lời rap cho các bài hát diễn ra hết sức tự nhiên và khá dễ dàng. Ở tất cả các bản thu, tôi đều thể hiện đầy đủ, trọn vẹn nhạc và lời của bài gốc. Sau đó mới thêm phần phái sinh của mình vào. X-part cũng có thể coi là một thành phần của bản phối". Có thể nói, những sáng tạo đó của các nghệ sĩ đã làm thêm sự đa sắc màu cho âm nhạc của Trịnh Công Sơn.

Cũng mới đây, ca sĩ Đồng Lan đã phát hành album "Này em có nhớ" gồm 9 tác phẩm kinh điển của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Qua "Này em có nhớ", những giai điệu quen thuộc trong nhạc Trịnh Công Sơn được Đồng Lan cất lên với một sắc thái mới, hòa cùng chất jazz đặc trưng và chuyển ngữ Pháp tinh tế, nhẹ nhàng mà vẫn vẹn nguyên chiều sâu cảm xúc.

Trước đó, ca sĩ Mỹ Anh - đại diện tiêu biểu của thế hệ gen Z cũng tiếp cận nhạc Trịnh từ góc nhìn R&B và soul. Với kỹ thuật xử lý giọng hát hiện đại, Mỹ Anh đã mang đến một màu sắc hoàn toàn mới cho những ca khúc quen thuộc. Điều đáng chú ý là cô không cố gắng "giống" các thế hệ trước, mà chủ động tạo ra một bản sắc riêng, từ đó giúp nhạc Trịnh trở nên gần gũi hơn với giới trẻ.

Và dòng chảy tiếp nối của nhạc Trịnh

Ca sĩ Hà Lê chia sẻ: "Nhạc Trịnh cho ta không gian rất mở để có thể làm mới lại theo nhiều phong cách, đặt vào nhiều không gian khác, giọng hát khác, cách thể hiện khác nhau. Đối với cá nhân tôi, khi làm mới, tôi cũng không cho rằng phong cách của tôi thay thế bất cứ ai, mà để cho người nghe có thêm một sự lựa chọn. Mọi người muốn sâu lắng thì  nghe lại các bản cũ. Cũng có thể, qua màu sắc mà chúng tôi tạo ra khiến ai đã yêu lại càng yêu kiểu cũ hơn. Nhạc Trịnh có tính gợi mở cao. Tôi cảm nhận ông là một người rất thơ, rất lãng mạn. Giai điệu trong các bài hát của ông rất đẹp. Hát cũng đơn giản chứ không phải cầu kỳ. Vì thế, nhạc Trịnh là chất liệu rất tốt để biến tấu theo nhiều phong cách".

Thời điểm Hà Lê làm dự án "Trịnh Contemporary" đã gặp phải những phản ứng của các tín đồ nhạc Trịnh. Họ cho rằng, anh đang "phá" một ngôi đền thiêng. Nhưng, qua thời gian, cái mới của sự dũng cảm và dấn thân của Hà Lê đã được công nhận. Đó cũng là cảm hứng cho các thế hệ nghệ sĩ trẻ tiếp tục sáng tạo trên di sản mà người nhạc sĩ tài hoa để lại.

Vì thế, nếu trước đây, nhạc Trịnh thường gắn với hình ảnh những phòng trà tĩnh lặng hay giọng ca trầm buồn, thì nay, nó xuất hiện trong nhiều không gian mới: từ sân khấu biểu diễn đương đại, studio thu âm hiện đại cho đến các nền tảng số như YouTube, Spotify hay TikTok. Chính sự thay đổi về không gian này đã góp phần quan trọng trong việc đưa nhạc Trịnh đến gần hơn với giới trẻ, biến nó thành một phần của đời sống hằng ngày thay vì một "di sản xa cách".

Tuy nhiên, việc làm mới nhạc Trịnh cũng đặt ra không ít thách thức. Ranh giới giữa sáng tạo và phá vỡ là rất mong manh. Nếu không đủ hiểu biết và tôn trọng nguyên tác, việc "làm mới" có thể trở thành "làm mất" giá trị cốt lõi. Chính vì vậy, những dự án thành công thường là những dự án có sự cân bằng tốt giữa đổi mới và gìn giữ - nơi mà yếu tố kỹ thuật và cảm xúc cùng tồn tại một cách hài hòa.

Bởi, âm nhạc của Trịnh Công Sơn hàm ẩn những triết lý sâu xa được truyền tải một cách nhẹ nhàng, thấm thía thông qua ngôn ngữ nghệ thuật tinh tế và giàu thẩm mỹ. Với ông, chỉ cần "Còn thấy mặt người" đã là một niềm hân hoan. Không chỉ an ủi con người trong lúc tuyệt vọng, Trịnh Công Sơn nhắc chúng ta đừng quên nhìn vào những điều tốt đẹp vẫn hiện diện xung quanh. Có lẽ, vì thế mà những lúc chênh vênh, nghe nhạc Trịnh, ta bình tâm trở lại.

Sự sáng tạo của thế hệ hôm nay không làm thay đổi những giá trị ấy mà chỉ khoác thêm những tấm áo mới, những không gian mới cho nhạc Trịnh, để âm nhạc của ông gần gũi hơn với đời sống hiện đại.

Có thể nói, từ Jazz, blues, pop-ballad, đến R&B, từ sân khấu biểu diễn đến nền tảng số, nhạc Trịnh đang hiện diện trong nhiều không gian khác nhau. Chính trong quá trình đó, nó không chỉ được bảo tồn, mà còn tiếp tục phát triển - trở thành một phần sống động của văn hóa đương đại, kết nối quá khứ với hiện tại, và quan trọng hơn, kết nối con người với con người.