Kho vàng trong mỏ muối

Nếu Winston Churchill từng chuẩn bị kỹ lưỡng cho viễn cảnh nước Anh không thể chống chọi nổi sức tấn công của không quân Đức Quốc Xã, thì Adolf Hitler có tính đến kịch bản phải chiến đấu sau khi Berlin thất thủ hay không? Có! Câu trả lời chắc chắn là: Có!

"Nghìn lẻ một đêm" trong hiện thực

Đó là buổi sáng ngày 8-4-1945, tại mỏ muối Merkers, Thuringia (tiếng Đức: Thuringen) - bang nhỏ bé cách khá xa Berlin về phía Tây Nam, trung tâm lãnh thổ Đức Quốc xã ngày ấy và gần biên giới với Czech hiện tại.

Trung tá Russell, một sĩ quan cao cấp của quân đội Mỹ, dẫn đầu một nhóm binh sĩ, phóng viên và thợ chụp ảnh tiến vào mỏ, đi đến một cửa hầm bằng sắt. Cánh cửa rất kiên cố, nhưng những vách tường xung quanh lại dễ dàng bị đục phá bởi các công binh Mỹ. Lối mở, và họ tiến vào, để rồi sững sờ với những gì hiện ra trước mắt.

Toàn cảnh căn hầm kho báu tại Merkers.
Toàn cảnh căn hầm kho báu tại Merkers.

Trong căn hầm chứa (dài 45m, rộng 23m, theo số liệu đo đạc sau đó), có khoảng hơn 7.000 chiếc bao tải được đánh số và xếp thành 20 hàng ngay ngắn. Cuối căn phòng là nhiều hòm xiểng được xếp cẩn thận, niêm phong ngay ngắn. Dựa trên dấu niêm phong, có thể lập tức nhận ra tài khoản của lực lượng SS đăng ký tại Ngân hàng Quốc gia Đức (Reichsbank) thời đó.

Russell và thuộc cấp bắt đầu mở các bao tải để kiểm kê. Ngay lập tức, đập vào mắt họ là vàng miếng, vàng thỏi, đồ tạo tác bằng vàng, tiền vàng của Đức, Pháp, Anh, Mỹ và rất nhiều quốc gia khác. 

Sau vàng, họ tìm thấy bạc, ngoại tệ, kim cương, bạch kim, đồ châu báu các loại. Ở một đường hầm khác trong mỏ, quân Mỹ còn phát hiện thấy một số lượng lớn những tác phẩm nghệ thuật vô cùng giá trị.

Khối tài sản khổng lồ ấy đã được gom nhặt từ khắp châu Âu, theo bước quân hành của những đoàn viễn chinh Quốc xã. Và nó được tìm thấy ở đó, Thuringen, trong quãng thời gian hấp hối của Đệ Tam Đế chế.

Adolf Hitler cảm thấy như thế nào khi biết tin quân Mỹ vượt sông Rhine, đánh chiếm Thuringen? Và liệu điều đó có gì liên quan đến quyết định tự kết liễu số mệnh của nhà độc tài tại Berlin vào ngày 30-4-1945, khi Hồng quân Liên Xô rầm rập tiến vào cổng Brandenburg?

Tướng Patton (trái) và tướng Eisenhower bên những tác phẩm nghệ thuật cất giấu tại Merkers.
Tướng Patton (trái) và tướng Eisenhower bên những tác phẩm nghệ thuật cất giấu tại Merkers.

Manh mối bất ngờ

Không phải là ngẫu nhiên, việc tiến chiếm Thuringen và kiểm soát làng Merkers là những hành động có chủ đích của phe Đồng Minh, theo những thông tin phản gián quan trọng có được. Có điều, việc lần ra manh mối về kho báu của Hitler lại dễ dàng hơn quá nhiều so với dự kiến.

Khi Tập đoàn quân số 3 của tướng George Patton xuất hiện ở Merkers, một nhóm quan chức cấp cao Ngân hàng Quốc gia Đức (bao gồm cả Giám đốc Reichsbank Frommknicht lẫn Cục trưởng Cục ngoại hối Werner Veick)  vẫn còn chưa chuyển xong toàn bộ số tài sản cần phải cất giấu vào các hầm mỏ.

Theo trang National Archives (www.archives.gov), ngày 1-4, nhóm này đã "từ bỏ mọi hy vọng rằng họ có thể cất giấu nốt chỗ vàng, mà chỉ còn tập trung vào số lượng tiền Đức (Reichsmark)". 

Ngày 2-4, Frommknicht ra lệnh chuyển số Reichsmark ấy đến nơi khác. Khoảng 200 triệu đồng Reichsmark được chất lên xe tải, chở đến Madeburg, Halle và vài địa điểm ngoại vi Berlin.

Với sự hỗ trợ của một đội công nhân Ba Lan, những nhân viên Reichsback còn ở lại Merkers vẫn cố gắng chuyển đi tiếp càng nhiều Reichsmark càng tốt. Thế nhưng, theo đà tấn công của quân Mỹ, đường sá đã bị phong tỏa. Reichsmark buộc phải được đưa ngược trở lại vào mỏ muối.

Vấn đề là, rạng sáng 4-4, Frommnicht - người giữ chìa khóa căn hầm - đã bỏ trốn cùng Albert Thoms. Những người còn lại, không hề hay biết (và cũng chẳng biết làm thế nào), buộc phải để "của cải" ngay ở cửa hầm, và chờ đợi đến lúc tiếp tục công việc.

Vài lính Mỹ đi qua. Song, đối với họ, những đống bao tải kia chẳng gợi lên chút gì ấn tượng, mà chỉ là những bao quặng bình thường. Có điều, ở cách đó không xa, trên đường chạy trốn, Frommknicht và Thoms bị chặn lại bởi xe kiểm soát quân sự Mỹ. 

Bởi khi đó, lệnh giới nghiêm đã được ban bố trên toàn khu vực. Frommnicht chạy được vào rừng và tẩu thoát, nhưng người đồng hành không may mắn như vậy. Thoms lập tức bị thẩm vấn, và lập tức trở thành tấm bản đồ sống dẫn quân Mỹ tới căn hầm kho báu.

Một vành đai hùng hậu (với lưới điện, một trung đoàn bộ binh, một tiểu đoàn thiết giáp, một tiểu đoàn chống tăng) được nhanh chóng thiết lập, biến Merkers thành một cứ điểm quân sự đích thực. Và ngày 8-4, Trung tá Russell chính thức nhận vinh dự là người đọc câu thần chú: "Vừng ơi, hãy mở ra!".

Một thỏi vàng Đức Quốc xã.
Một thỏi vàng Đức Quốc xã.

Giấc mơ dang dở

Có lẽ sẽ không có gì là quá lời, nếu xem việc quân Đồng Minh thu hồi được số tài sản khổng lồ này chính là cú đánh nghìn cân giã nát những toan tính của Adolf Hitler.

Quốc trưởng của nước Đức Quốc xã, theo sự mô tả tương đối thống nhất của nhiều nguồn nghiên cứu, là một lãnh tụ kiên định đến nghiệt ngã, thậm chí là điên khùng. Bất kể tình thế trên chiến trường khó khăn đến mức nào, mệnh lệnh quen thuộc của ông ta vẫn là "Không được lùi chỉ một bước!".

Cho đến khi Hồng quân đã làm chủ cả Đông Âu, còn không quân Anh - Mỹ đã liên tục dội bom địa phận lân cận Berlin, ông ta vẫn thao thao bất tuyệt với quân dân Đức về "một chiến thắng sau cùng", và củng cố niềm tin ấy nhờ vào những phác thảo về một thứ vũ khí hủy diệt tối thượng nào đó.

Ông ta tin rằng Đệ Tam Đế chế dưới tay mình vẫn còn có thể quật khởi một lần nữa. Hoặc ít nhất, ông ta cũng đã chuẩn bị cho điều đó, khi "tiềm phục" những "kho báu" sẵn sàng cho ngày ấy. Sau Merkers, quân Đồng Minh còn tìm thấy nhiều nơi cất giấu của cải dự trữ tương tự, ở quy mô nhỏ hơn, quanh các vùng biên giới nước Đức.

Song, sẽ không còn bất cứ ước vọng nào tồn tại được nữa, khi nền tảng tài chính của nó bị tiêu hủy. "Núi vàng" cất giấu trong các hầm mỏ muối Merkers, được chất đầy trên hai đoàn tàu sau khi vét rỗng các hầm ngầm của Reichsbank, chính là phần lớn nguồn lực dự trữ mà Hitler có được, sau những năm dài các đoàn quân Quốc xã tung hoành khắp Âu lục, cướp bóc và vơ vét từ mọi quốc gia đầu hàng. 

Bỏ qua vàng bạc châu báu, khối lượng cổ phiếu, trái phiếu, ngân phiếu… được tập trung tại Merkers cũng đã gây choáng váng cho bất cứ chuyên gia tài chính nào.

Ngay trong tháng 4-1945, quân Mỹ tiến hành kiểm kê toàn bộ số tài sản ấy, rồi chuyển đến trụ sở Reichsbank tại Franfurk. Đầu năm 1946, tất cả được bàn giao cho Ủy ban bồi thường chiến tranh của phe Đồng Minh, để dần dần giao trả cho Ngân hàng Trung ương các nước.

Nhưng, kể từ đó, những tranh cãi và những huyền thoại đồn đoán vẫn mãi âm ỉ không dứt. Không ai dám chắc rằng toàn bộ số tài sản khổng lồ ấy, sau khi thu hồi, đã được "xử lý" hoàn toàn công chính. Và rất nhiều người, cho đến hiện tại, vẫn sẵn sàng tin rằng Merkers chưa phải kho báu lớn nhất của Đức Quốc xã.

Theo một số phân tích hậu chiến được Quốc hội Mỹ đề cập, trữ lượng vàng của khá nhiều quốc gia đã tăng đột biến trong những năm cuối cùng của Đại chiến Thế giới lần thứ hai, như Thụy Sĩ, Thụy Điển Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Thổ Nhĩ Kỳ, Argentina, Brazil… 

Đó là những quốc gia trung lập, và có mối quan hệ làm ăn khá mật thiết với nước Đức. Dĩ nhiên, họ chẳng mất gì mà không sẵn lòng đóng vai trò "thủ kho" cho bạn hàng của mình… 

* Theo số liệu thống kê của quân đội Mỹ, số tài sản được thu hồi trong căn hầm đầu tiên được tìm thấy tại mỏ muối Merkers bao gồm: 3.682 bao tải và thùng tiền Đức; 80 bao ngoại tệ; 4.173 bao chứa 8.307 thỏi vàng; 55 hộp vàng nén; 3.326 bao tiền vàng; 63 bao bạc; 1 bao thỏi bạch kim; 8 bao nhẫn vàng; 207 bao đồ tạo tác mỹ nghệ.   

* Trung tuần tháng 8/1945, tổng số vàng thu hồi được các chuyên gia Ngân hàng Anh quốc và Ủy ban Tài chính Quốc gia Mỹ xác định giá trị là 262.213.000 USD.

* Werner Veick, Giám đốc Cục Ngoại hối Reichsbank - một trong những quan chức được giao nhiệm vụ vận chuyển tài sản, khai rằng hoạt động cất giấu đã bắt đầu từ tháng 8/1942, qua 76 chuyến tàu. Nếu hoàn tất, đường vào căn hầm ở Merkers sẽ được cho nổ tung để bảo mật.

* Điều kinh khủng là trong kho báu ấy, có cả hàng bao tải răng vàng lẫn gọng kính vàng của các nạn nhân bị hành quyết trong các trại tập trung.

Phi Hổ

Các tin khác

Phim lịch sử từ “khó bán” thành “đắt khách”

Phim lịch sử từ “khó bán” thành “đắt khách”

Từng bị xem là dòng phim chỉ có lỗ, chủ yếu sản xuất theo đơn đặt hàng của Nhà nước, vài năm gần đây, phim lịch sử đang “lội ngược dòng” đầy ngoạn mục. Ngoài các hãng phim nhà nước, nhiều hãng phim tư nhân cũng tấp nập sản xuất phim lịch sử.

Lắt léo... lái lại liền

Lắt léo... lái lại liền

Một trong những thú chơi chữ của người Việt còn có nói lái. “Nói bằng cách giao hoán âm đầu, vần và thanh điệu của hai âm tiết trong một tổ hợp để tạo nên nghĩa khác hẳn với nghĩa ban đầu của tổ hợp: Cách nói đầu tiên nghĩa tiền đâu là lối nói lái trong tiếng Việt”, “Đại từ điển tiếng Việt” (1999) giải thích. Có nhiều cách nói lái như lái dĩa, lái giọng, lái i-tờ, lái tộ, lái vận… mà người chơi cũng phân chia “đẳng cấp” khác nhau, thí dụ “lái dở” và “lái giỏi” - lưu ý hai cụm từ này, ta chớ… nói lái.

Người giữ lửa trên đỉnh sương mù

Người giữ lửa trên đỉnh sương mù

Ở vùng núi cao, đá là thứ già nhất. Người Mông bảo đá không có miệng nhưng đá biết kể chuyện. Lý Hoàng Cung là người biết nghe đá kể. Gần 30 năm khoác sắc phục Công an, chị đi qua bao bản làng, bao vui buồn của đồng bào mình. Công việc cho chị sự vững vàng, thơ giữ lại những rung động. Vì thế, giữa những đêm gió núi ở Lao Chải, chị vẫn nhận ra một nụ đào vừa nở hay ánh đèn khuya từ một bản xa để lặng lẽ cất thành thơ. Nữ Trưởng Công an xã Lao Chải (Lào Cai) giữ bình yên bằng trách nhiệm và giữ vẻ đẹp của cuộc sống bằng cảm xúc.

Khi điện ảnh tấn công vào nỗi sợ tập thể

Khi điện ảnh tấn công vào nỗi sợ tập thể

Có lẽ, đã đến lúc chúng ta phải nói với nhau một cách thật cẩn trọng và đầy quan sát về phim kinh dị Việt Nam. Một nền điện ảnh trưởng thành phải có cả những vùng tối để bước vào. Nhưng nếu vùng tối ấy chỉ được dựng lên để khán giả giật mình, còn người làm phim thì mãn nguyện vì rạp đông, tôi bắt đầu thấy bất an. Không phải là cho một bộ phim. Mà cho cái thói quen dễ dãi đang len vào thị hiếu.

Những con đường quanh co bên hàng rào đá

Èze - xứ sở của đá

Nói tới nước Pháp, người ta thường trầm trồ trước những kiến trúc tráng lệ luôn thách thức vượt thời gian. Nhưng ẩn sau vẻ hào nhoáng ấy, vẫn có những ngôi làng cổ giữ được nét đẹp nguyên sơ, mà nếu đặt chân đến, du khách như lạc vào một vùng ký ức xưa cũ. Èze chính là một trong những ngôi làng đó.

Dăm chuyện nhặt ở Bắc Ý

Dăm chuyện nhặt ở Bắc Ý

"Đến Ý rồi mới cảm nhận được rằng chỉ một ánh nhìn thôi cũng như đã đi qua ngàn năm lịch sử". Có người lại nói nước Ý ngày nay giống như một bức tranh thêu hai mặt tuyệt mỹ. Một mặt là những lâu đài, cung điện, nhà thờ và đền đài, lăng tẩm cổ xưa, mang hơi thở ngàn năm bên cạnh các hồ lớn, dòng sông; một mặt lại là ánh đèn điện rực rỡ của thành phố hiện đại đang không ngừng chuyển động.

Đã theo nghề thì hãy viết đi

Đã theo nghề thì hãy viết đi

“Trước khi viết một tập tiểu thuyết mới, anh có những chuẩn bị gì?”.
Tôi thường hỏi bạn bè trong những lúc ngồi tán phét chuyện trên trời dưới đất. Có lần, nhà văn Nguyễn Mạnh Tuấn bảo, đại khái, chẳng chuẩn bị gì cả, cứ bắt tay vào viết, trong quá trình viết, các tình tiết xảy ra thì cân nhắc, xử lý. Cũng tựa như đứa trẻ nhảy xuống hồ, dù chưa biết bơi. Thực tế của công việc lúc ấy tự khắc khiến mình phải làm gì.

Một mỏ khai thác khoáng sản khổng lồ tại Zambia. Ảnh: First Quantum Minerals

Châu Phi với bài toán thoát “bẫy tài nguyên”

Khoáng sản châu Phi đang trở thành trung tâm của một cuộc tranh giành địa chính trị chưa từng có. Trong khi các cường quốc đổ vốn vào lục địa này, liệu châu Phi có thể tận dụng thời thế để trở thành bên hưởng lợi thực sự từ chính nguồn tài nguyên của mình hay không?

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Công an TP Đà Nẵng và hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng với không ít gia đình, nỗi đau chưa thể nguôi ngoai khi có người thân hy sinh mà tên tuổi, hài cốt vẫn nằm lại nơi chiến trường xưa hoặc chưa được xác định danh tính. Những ngày này, Công an TP Đà Nẵng đang thực hiện một hành trình vô cùng đặc biệt: Thu nhận mẫu ADN cho thân nhân liệt sĩ trong "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Về ngôi nhà của dế

Về ngôi nhà của dế

Đó là một ngôi nhà xưa thân quen cũ kỹ nằm trong ngõ Đoàn Nhữ Hài. Nhà văn Tô Hoài (1920-2014) mua ngôi nhà này (năm 1957) từ tiền giải thưởng tập “Truyện Tây Bắc”. Một thời, cánh văn trẻ chúng tôi vẫn thường rủ nhau tới ngôi nhà của Tô Hoài vì ông rất thân thiện. Giờ đây, ngôi nhà trở thành không gian lưu niệm cuộc đời và sự nghiệp văn chương Tô Hoài. Con trai ông, nhà báo Phương Vũ đặt tên Nhà lưu niệm đúng với cái tên mà mọi người vẫn gọi: Tô Hoài House (Ngôi nhà Tô Hoài).

Chương trình âm nhạc “Mây lang thang” bị cho là đã nhiều lần vi phạm bản quyền trên môi trường số

Khoảng trống bản quyền âm nhạc ở Việt Nam

Trong nhiều năm qua, thị trường âm nhạc số Việt Nam phát triển nhanh nhưng việc vi phạm sở hữu trí tuệ tràn lan. Nhiều đơn vị kiếm tiền từ hàng triệu lượt xem mà tác giả, nhạc sĩ hoặc chủ sở hữu bản ghi không hề biết tác phẩm của mình bị khai thác như thế nào.

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Cùng vui với “một thứ văn rất vui”

Trong nghề cầm bút, sống bằng con chữ, lấy chữ làm phương tiện để trình bày suy nghĩ, nhân sinh quan của mình, tôi dám quả quyết, một khi viết những trang văn tạo ra tiếng cười là điều không bao giờ dễ dàng. Chính vì thế khi nhìn lại tiến trình phát triển văn học Việt Nam, kể từ năm 1930 đến nay, ta thấy số lượng tác giả viết văn cười, trào phúng, châm biếm chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay. Rất ít ỏi.

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Việt Nam làm gì để trở thành điểm đến các sự kiện văn hóa và biểu diễn thế giới?

Trong vài năm gần đây, Việt Nam bắt đầu xuất hiện trong các cuộc thảo luận quốc tế như một “điểm đến mới nổi” của công nghiệp văn hóa và kinh tế sự kiện. Từ sự bùng nổ của các concert âm nhạc, chương trình giải trí thu hút hàng triệu người theo dõi, đến việc đầu tư hàng loạt nhà hát, trung tâm triển lãm và tổ hợp sáng tạo quy mô lớn, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội đặc biệt: trở thành trung tâm mới của các sự kiện văn hóa và biểu diễn trong khu vực.

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Đến Verona thăm nhà nàng Juliet

Những người yêu văn học, điện ảnh, sân khấu thì đều biết hai nhân Romeo và Juliet trong vở bi kịch của nhà văn Anh William Shakespeare. Từ trong kịch, phim, Romeo - Juliet đã trở thành hình ảnh biểu tượng cho những cặp tình nhân trẻ đang trong giai đoạn chớm nở và mãnh liệt. Vì thế, đến thành phố Verona (nằm trong tỉnh cùng tên thuộc vùng Veneto, miền bắc nướcÝ) lần này, tôi quyết định đến thăm ngôi nhà của nàng Juliet.

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Công thức chiến thắng cuộc đua phòng vé của phim Việt

Năm 2025, điện ảnh Việt có 55 phim ra rạp thì năm 2026, con số này được dự báo tăng lên khoảng 70 - 80 phim. Trong bối cảnh phim Việt ra rạp ngày càng dày đặc, cuộc cạnh tranh căng thẳng giữa các phim không chỉ bằng nội dung mà còn ở khả năng giành suất chiếu và tạo hiệu ứng truyền thông ngay từ những ngày đầu ra mắt.

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Lưu giữ ký ức dân tộc qua những tác phẩm văn chương

Cuộc gặp gỡ mang tên "Thời tiết của ký ức" không đơn thuần là một buổi ra mắt sách. Đó là một cuộc hội ngộ đặc biệt của "ngũ vị văn chương" - 5 cá tính văn chương độc bản: Trung Trung Đỉnh, Nguyễn Trọng Tín, Phạm Ngọc Tiến, Bảo Ninh, Nguyễn Quang Lập. Nói như nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, không chỉ là trang viết, họ là "những người lưu giữ ký ức của dân tộc". Trong số 5 tác giả này, tôi ấn tượng với 3 người: Trung Trung Đỉnh, Phạm Ngọc Tiến và Nguyễn Trọng Tín.

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Nghề cầm bút là lúc nào cũng viết

Sinh thời nhà thơ Xuân Diệu có "tự giới thiệu" về địa chỉ nhà của mình ở Hà Nội như sau: "Nhà tôi 24 Cột Cờ/ Ai thương thì đến, hững hờ thì qua". Còn "trung niên thi sĩ" Bùi Giáng khi về cư ngụ ở Xóm Gà (Bình Thạnh) cũng có lúc ngẫu hứng giới thiệu với các bạn văn chương rằng: "Gặp nàng, nàng ở Già Lam/ Gặp cô, cô ở Lê Quang Định đường/ Nhà thuốc tây, gái du dương/ Bốn tám hai (482) hẻm tôi thường vô ra".Với những thông tin trên ắt người yêu thơ có thể tìm ra chỗ ở của ông một cách dễ dàng. Còn nhà văn Sơn Nam do không làm thơ nên khi ai hỏi nhà của mình thì ông chỉ đáp: "Cứ đến nhà truyền truyền thống quận Gò Vấp hỏi, thì có người dẫn vào nhà".

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Cơm áo không đùa với danh hiệu nghệ sĩ

Với phần đông công chúng, nghệ sĩ sân khấu và điện ảnh là những người sống giữa ánh hào quang, được tôn vinh bằng tài năng và danh tiếng. Nhưng phía sau tấm màn nhung, không ít người đang đối diện với một thực tế trái ngược, thu nhập bấp bênh, lương thấp và một câu hỏi được đặt ra: liệu nghệ thuật biểu diễn có là một nghề đủ để sống?

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Ngày 25/4/2026, Kiều bào Việt tại Pháp cùng bạn bè quốc tế yêu chuộng hòa bình đã cùng tham gia Lễ đặt bia Tưởng niệm các nạn nhân Việt Nam bị nhiễm chất độc da cam trong Công viên Choisy, thuộc quận 13 thành phố Paris.