Kho vàng trong mỏ muối

Nếu Winston Churchill từng chuẩn bị kỹ lưỡng cho viễn cảnh nước Anh không thể chống chọi nổi sức tấn công của không quân Đức Quốc Xã, thì Adolf Hitler có tính đến kịch bản phải chiến đấu sau khi Berlin thất thủ hay không? Có! Câu trả lời chắc chắn là: Có!

"Nghìn lẻ một đêm" trong hiện thực

Đó là buổi sáng ngày 8-4-1945, tại mỏ muối Merkers, Thuringia (tiếng Đức: Thuringen) - bang nhỏ bé cách khá xa Berlin về phía Tây Nam, trung tâm lãnh thổ Đức Quốc xã ngày ấy và gần biên giới với Czech hiện tại.

Trung tá Russell, một sĩ quan cao cấp của quân đội Mỹ, dẫn đầu một nhóm binh sĩ, phóng viên và thợ chụp ảnh tiến vào mỏ, đi đến một cửa hầm bằng sắt. Cánh cửa rất kiên cố, nhưng những vách tường xung quanh lại dễ dàng bị đục phá bởi các công binh Mỹ. Lối mở, và họ tiến vào, để rồi sững sờ với những gì hiện ra trước mắt.

Toàn cảnh căn hầm kho báu tại Merkers.
Toàn cảnh căn hầm kho báu tại Merkers.

Trong căn hầm chứa (dài 45m, rộng 23m, theo số liệu đo đạc sau đó), có khoảng hơn 7.000 chiếc bao tải được đánh số và xếp thành 20 hàng ngay ngắn. Cuối căn phòng là nhiều hòm xiểng được xếp cẩn thận, niêm phong ngay ngắn. Dựa trên dấu niêm phong, có thể lập tức nhận ra tài khoản của lực lượng SS đăng ký tại Ngân hàng Quốc gia Đức (Reichsbank) thời đó.

Russell và thuộc cấp bắt đầu mở các bao tải để kiểm kê. Ngay lập tức, đập vào mắt họ là vàng miếng, vàng thỏi, đồ tạo tác bằng vàng, tiền vàng của Đức, Pháp, Anh, Mỹ và rất nhiều quốc gia khác. 

Sau vàng, họ tìm thấy bạc, ngoại tệ, kim cương, bạch kim, đồ châu báu các loại. Ở một đường hầm khác trong mỏ, quân Mỹ còn phát hiện thấy một số lượng lớn những tác phẩm nghệ thuật vô cùng giá trị.

Khối tài sản khổng lồ ấy đã được gom nhặt từ khắp châu Âu, theo bước quân hành của những đoàn viễn chinh Quốc xã. Và nó được tìm thấy ở đó, Thuringen, trong quãng thời gian hấp hối của Đệ Tam Đế chế.

Adolf Hitler cảm thấy như thế nào khi biết tin quân Mỹ vượt sông Rhine, đánh chiếm Thuringen? Và liệu điều đó có gì liên quan đến quyết định tự kết liễu số mệnh của nhà độc tài tại Berlin vào ngày 30-4-1945, khi Hồng quân Liên Xô rầm rập tiến vào cổng Brandenburg?

Tướng Patton (trái) và tướng Eisenhower bên những tác phẩm nghệ thuật cất giấu tại Merkers.
Tướng Patton (trái) và tướng Eisenhower bên những tác phẩm nghệ thuật cất giấu tại Merkers.

Manh mối bất ngờ

Không phải là ngẫu nhiên, việc tiến chiếm Thuringen và kiểm soát làng Merkers là những hành động có chủ đích của phe Đồng Minh, theo những thông tin phản gián quan trọng có được. Có điều, việc lần ra manh mối về kho báu của Hitler lại dễ dàng hơn quá nhiều so với dự kiến.

Khi Tập đoàn quân số 3 của tướng George Patton xuất hiện ở Merkers, một nhóm quan chức cấp cao Ngân hàng Quốc gia Đức (bao gồm cả Giám đốc Reichsbank Frommknicht lẫn Cục trưởng Cục ngoại hối Werner Veick)  vẫn còn chưa chuyển xong toàn bộ số tài sản cần phải cất giấu vào các hầm mỏ.

Theo trang National Archives (www.archives.gov), ngày 1-4, nhóm này đã "từ bỏ mọi hy vọng rằng họ có thể cất giấu nốt chỗ vàng, mà chỉ còn tập trung vào số lượng tiền Đức (Reichsmark)". 

Ngày 2-4, Frommknicht ra lệnh chuyển số Reichsmark ấy đến nơi khác. Khoảng 200 triệu đồng Reichsmark được chất lên xe tải, chở đến Madeburg, Halle và vài địa điểm ngoại vi Berlin.

Với sự hỗ trợ của một đội công nhân Ba Lan, những nhân viên Reichsback còn ở lại Merkers vẫn cố gắng chuyển đi tiếp càng nhiều Reichsmark càng tốt. Thế nhưng, theo đà tấn công của quân Mỹ, đường sá đã bị phong tỏa. Reichsmark buộc phải được đưa ngược trở lại vào mỏ muối.

Vấn đề là, rạng sáng 4-4, Frommnicht - người giữ chìa khóa căn hầm - đã bỏ trốn cùng Albert Thoms. Những người còn lại, không hề hay biết (và cũng chẳng biết làm thế nào), buộc phải để "của cải" ngay ở cửa hầm, và chờ đợi đến lúc tiếp tục công việc.

Vài lính Mỹ đi qua. Song, đối với họ, những đống bao tải kia chẳng gợi lên chút gì ấn tượng, mà chỉ là những bao quặng bình thường. Có điều, ở cách đó không xa, trên đường chạy trốn, Frommknicht và Thoms bị chặn lại bởi xe kiểm soát quân sự Mỹ. 

Bởi khi đó, lệnh giới nghiêm đã được ban bố trên toàn khu vực. Frommnicht chạy được vào rừng và tẩu thoát, nhưng người đồng hành không may mắn như vậy. Thoms lập tức bị thẩm vấn, và lập tức trở thành tấm bản đồ sống dẫn quân Mỹ tới căn hầm kho báu.

Một vành đai hùng hậu (với lưới điện, một trung đoàn bộ binh, một tiểu đoàn thiết giáp, một tiểu đoàn chống tăng) được nhanh chóng thiết lập, biến Merkers thành một cứ điểm quân sự đích thực. Và ngày 8-4, Trung tá Russell chính thức nhận vinh dự là người đọc câu thần chú: "Vừng ơi, hãy mở ra!".

Một thỏi vàng Đức Quốc xã.
Một thỏi vàng Đức Quốc xã.

Giấc mơ dang dở

Có lẽ sẽ không có gì là quá lời, nếu xem việc quân Đồng Minh thu hồi được số tài sản khổng lồ này chính là cú đánh nghìn cân giã nát những toan tính của Adolf Hitler.

Quốc trưởng của nước Đức Quốc xã, theo sự mô tả tương đối thống nhất của nhiều nguồn nghiên cứu, là một lãnh tụ kiên định đến nghiệt ngã, thậm chí là điên khùng. Bất kể tình thế trên chiến trường khó khăn đến mức nào, mệnh lệnh quen thuộc của ông ta vẫn là "Không được lùi chỉ một bước!".

Cho đến khi Hồng quân đã làm chủ cả Đông Âu, còn không quân Anh - Mỹ đã liên tục dội bom địa phận lân cận Berlin, ông ta vẫn thao thao bất tuyệt với quân dân Đức về "một chiến thắng sau cùng", và củng cố niềm tin ấy nhờ vào những phác thảo về một thứ vũ khí hủy diệt tối thượng nào đó.

Ông ta tin rằng Đệ Tam Đế chế dưới tay mình vẫn còn có thể quật khởi một lần nữa. Hoặc ít nhất, ông ta cũng đã chuẩn bị cho điều đó, khi "tiềm phục" những "kho báu" sẵn sàng cho ngày ấy. Sau Merkers, quân Đồng Minh còn tìm thấy nhiều nơi cất giấu của cải dự trữ tương tự, ở quy mô nhỏ hơn, quanh các vùng biên giới nước Đức.

Song, sẽ không còn bất cứ ước vọng nào tồn tại được nữa, khi nền tảng tài chính của nó bị tiêu hủy. "Núi vàng" cất giấu trong các hầm mỏ muối Merkers, được chất đầy trên hai đoàn tàu sau khi vét rỗng các hầm ngầm của Reichsbank, chính là phần lớn nguồn lực dự trữ mà Hitler có được, sau những năm dài các đoàn quân Quốc xã tung hoành khắp Âu lục, cướp bóc và vơ vét từ mọi quốc gia đầu hàng. 

Bỏ qua vàng bạc châu báu, khối lượng cổ phiếu, trái phiếu, ngân phiếu… được tập trung tại Merkers cũng đã gây choáng váng cho bất cứ chuyên gia tài chính nào.

Ngay trong tháng 4-1945, quân Mỹ tiến hành kiểm kê toàn bộ số tài sản ấy, rồi chuyển đến trụ sở Reichsbank tại Franfurk. Đầu năm 1946, tất cả được bàn giao cho Ủy ban bồi thường chiến tranh của phe Đồng Minh, để dần dần giao trả cho Ngân hàng Trung ương các nước.

Nhưng, kể từ đó, những tranh cãi và những huyền thoại đồn đoán vẫn mãi âm ỉ không dứt. Không ai dám chắc rằng toàn bộ số tài sản khổng lồ ấy, sau khi thu hồi, đã được "xử lý" hoàn toàn công chính. Và rất nhiều người, cho đến hiện tại, vẫn sẵn sàng tin rằng Merkers chưa phải kho báu lớn nhất của Đức Quốc xã.

Theo một số phân tích hậu chiến được Quốc hội Mỹ đề cập, trữ lượng vàng của khá nhiều quốc gia đã tăng đột biến trong những năm cuối cùng của Đại chiến Thế giới lần thứ hai, như Thụy Sĩ, Thụy Điển Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Thổ Nhĩ Kỳ, Argentina, Brazil… 

Đó là những quốc gia trung lập, và có mối quan hệ làm ăn khá mật thiết với nước Đức. Dĩ nhiên, họ chẳng mất gì mà không sẵn lòng đóng vai trò "thủ kho" cho bạn hàng của mình… 

* Theo số liệu thống kê của quân đội Mỹ, số tài sản được thu hồi trong căn hầm đầu tiên được tìm thấy tại mỏ muối Merkers bao gồm: 3.682 bao tải và thùng tiền Đức; 80 bao ngoại tệ; 4.173 bao chứa 8.307 thỏi vàng; 55 hộp vàng nén; 3.326 bao tiền vàng; 63 bao bạc; 1 bao thỏi bạch kim; 8 bao nhẫn vàng; 207 bao đồ tạo tác mỹ nghệ.   

* Trung tuần tháng 8/1945, tổng số vàng thu hồi được các chuyên gia Ngân hàng Anh quốc và Ủy ban Tài chính Quốc gia Mỹ xác định giá trị là 262.213.000 USD.

* Werner Veick, Giám đốc Cục Ngoại hối Reichsbank - một trong những quan chức được giao nhiệm vụ vận chuyển tài sản, khai rằng hoạt động cất giấu đã bắt đầu từ tháng 8/1942, qua 76 chuyến tàu. Nếu hoàn tất, đường vào căn hầm ở Merkers sẽ được cho nổ tung để bảo mật.

* Điều kinh khủng là trong kho báu ấy, có cả hàng bao tải răng vàng lẫn gọng kính vàng của các nạn nhân bị hành quyết trong các trại tập trung.

Phi Hổ

Các tin khác

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Nở rộ review thuê: Thị trường dẫn dắt bởi những lời dối trá

Từ những dòng đánh giá tưởng như vô hại, một thị trường ngầm của "review thuê" đang âm thầm hoạt động, khi mà những lời tâng bốc được sản xuất hàng loạt và người tiêu dùng không biết tin vào đâu. Khi mỗi quyết định mua sắm đều bị những lời quảng cáo dẫn dắt bằng dữ liệu dối trá.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Có nhiều lúc trong lòng thấy vui

Thỉnh thoảng, nhìn thấy ở ngã tư đường, có những em học sinh mặc đồng phục đứng hàng ngang, tay cầm tấm bảng ghi dòng chữ như: “Đi trên đường, nhường nhịn nhau”; “Dừng đèn đỏ, tỏ văn minh”, “Chậm một giây, hơn gây tai nạn”, "An toàn là bạn, tai nạn là thù", "Đi đúng tuyến, dừng đúng vạch"... lòng thấy vui. Lại thấy vui khi ta biết vẫn còn đó những con người lặng lẽ đi qua cuộc đời này bằng cái nhìn nhẹ nhàng, an lạc.

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Bình yên vùng biên Lao Bảo

Ở vùng biên Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị, bình yên không bắt đầu từ những điều lớn lao hay xa vời. Nó được chắt chiu từ những bước chân lặng lẽ gõ cửa từng mái nhà, từ sự kiên nhẫn cầm tay người dân làm quen với chiếc điện thoại thông minh, và từ những công trình đang dần hiện hình giữa đời sống thường nhật. Từ những điều gần gũi ấy, một thế trận an ninh được bồi đắp từng ngày, bền bỉ và chắc chắn ngay từ cơ sở.

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Tận thấy ở công trường chống ngập giữa Thủ đô

Từ vài tháng qua, nhiều tuyến phố ở nội đô Hà Nội đã trở thành công trường xây dựng, khi mặt đường đã được đơn vị thi công rào từng đoạn để thi công hạ ngầm những chiếc cống hộp bê tông đúc sẵn có kích thước tới vài mét thuộc dự án chống ngập úng cục bộ. Đây là công trình được người dân kỳ vọng sẽ thay đổi tình trạng hễ mưa là ngập trên nhiều tuyến phố ở Hà Nội suốt nhiều năm qua.

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến 2026: Bức tranh đa sắc màu của nhạc Việt

20 năm tồn tại, Giải thưởng Âm nhạc Cống hiến đã vượt qua khuôn khổ của một sự kiện vinh danh thường niên để trở thành một “thiết chế mềm” của đời sống âm nhạc Việt Nam. Mùa giải năm 2026 là một lát cắt phản ánh những biến chuyển của thị trường âm nhạc đương đại. Đó là một bức tranh sôi động, nhiều màu sắc, nơi âm nhạc Việt đang đứng giữa giao điểm của nghệ thuật, công nghiệp và toàn cầu hóa.

Lan man về nghề viết

Lan man về nghề viết

Thật lạ, có những câu thơ, dù chỉ đọc thoáng qua nhưng rồi lại nhớ mãi, có thế bởi tự dưng lại nhớ đến bài tứ tuyệt Vũ Hoàng Chương tặng Vũ Bằng: “Có bằng nói láo bốn mươi năm. Vũ ấy mà sao giọng vẫn văn. Hay tại đa ngôn đa báo hại. Giường tiên trời phạt chẳng cho nằm”.

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Hội họa Việt Nam vượt kỳ vọng tại sàn đấu giá quốc tế

Tại phiên đấu giá Nghệ thuật Hiện đại và Đương đại do Sotheby's tổ chức tại Hồng Kông vừa qua, các tác phẩm của danh họa Mai Trung Thứ và Lê Phổ đã được chốt với mức giá gần 1 triệu USD. Điều đáng nói, đây đang trở thành một xu hướng kéo dài trong nhiều năm qua. Đằng sau những con số ấn tượng ấy không chỉ là câu chuyện của thị trường, mà còn là dấu hiệu cho thấy hội họa Đông Dương đã và đang được định danh trên bản đồ toàn cầu.

Đường dài của những sáng tạo mới

Đường dài của những sáng tạo mới

Trong vài năm trở lại đây, đời sống nghệ thuật Việt Nam chứng kiến một làn sóng sáng tạo đến từ các nghệ sĩ trẻ và những đơn vị nghệ thuật độc lập. Họ không chỉ dàn dựng tác phẩm, mà còn tạo ra những“ngôn ngữ biểu đạt mới”- nơi chất liệu văn hóa Việt Nam được đặt trong sự đối thoại với tinh hoa nghệ thuật hàn lâm châu Âu.

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Xem thổ cẩm Việt giữa Paris

Đó là triển lãm "Thổ cẩm Việt Nam - những sợi chỉ kể chuyện" tại không gian triển lãm của thư viện Jean-Pierre Melville, thuộc một khu sầm uất của quận 13, Paris, một nơi vốn được xem là khu phố đặc trưng của châu Á, hội tụ và giao thoa của nhiều nền văn hóa của thành phố.

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Giọng nói bị đánh cắp, tội ác không có dấu vân tay

Chỉ cần vài giây âm thanh công khai trên internet, trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra một bản sao giọng nói gần như hoàn hảo, đủ để lừa dối, đủ để trục lợi và đủ để phá hủy uy tín của một nghệ sĩ được xây dựng trong nhiều thập kỷ.

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Oscar 2026 và những định nghĩa trong thời đại số

Giải thưởng điện ảnh danh giá nhất thế giới - Oscar lần thứ 98 đã diễn ra vào ngày 15/3/2026 theo giờ miền Đông nước Mỹ tại nhà hát Dolby ở Los Angeles. Danh hài Conan O'Brien trong vai trò người dẫn chương trình đã khuấy động bầu không khí của buổi lễ và khiến cuộc đua vốn được đánh giá là vô cùng gay cấn của năm nay trở nên “duyên dáng” đáng kể với những mảng miếng hài đặc trưng.

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Bàn phiếm chuyện cái răng, cái tóc

Trong kho tàng tục ngữ Việt Nam, câu "Cái răng, cái tóc là gốc con người" từ lâu đã được xem như một lời nhắc nhở về việc giữ gìn và chăm sóc ngoại hình của mỗi người. Tuy nhiên, khi tra cứu trên Google, không ít người giật mình khi thấy phiên bản "Cái răng, cái tóc là góc con người" lại xuất hiện nhiều hơn: khoảng 49.800 kết quả so với 16.900 kết quả của "gốc con người".

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Xuất khẩu văn chương: Đường dài còn lắm gian truân

Dịch thuật được ví như cái cầu vô hình nối người đọc xa lạ với tác giả xa lạ không cùng ngôn ngữ. Nhờ dịch thuật mà nhiều tác phẩm văn chương Việt được ra ngoài biên giới đến với bạn đọc không cùng tiếng nói. Người dịch là cầu nối tác phẩm văn học nguyên gốc với người đọc, giúp người đọc cảm nhận được sự hay của cái đẹp và bản sắc của văn bản.

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Phim AI có phải dấu chấm hết cho điện ảnh truyền thống?

Trí tuệ nhân tạo đang buộc ngành điện ảnh phải xem lại toàn bộ cấu trúc sản xuất vốn tồn tại hơn một thế kỷ. Khi chi phí có thể được cắt giảm, quy trình được tinh gọn và rào cản gia nhập thị trường bị hạ thấp, AI mở ra một chương mới cho điện ảnh.

Các bài hát đồng dao

Các bài hát đồng dao

LTS: Nguyễn Văn Vĩnh (1882-1936) là nhà báo, nhà văn, dịch giả nổi tiếng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông là người có công lớn trong việc hoàn thiện và phổ cập chữ Quốc ngữ. Trong 30 năm làm báo, Nguyễn Văn Vĩnh là chủ bút 7 tờ báo bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp; viết hàng nghìn bài báo thuộc nhiều lĩnh vực, nhiều thể loại, đề cập đến các vấn đề trong xã hội từ chính trị, kinh tế đến các phong tục tập quán của người dân…

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Ngựa - linh vật và những bí ẩn

Không phải ngẫu nhiên mà những linh vật ngựa đất nung "Mã Nghênh Phúc Hỷ" màu vàng kim thường xuất hiện trên kệ trang trọng trong các gia đình để đón năm mới. Lịch sử hàng ngàn năm gắn bó với con người đã khiến ngựa trở thành một trong những người bạn thân thiết nhất. Không chỉ đơn thuần là biểu tượng của tin vui và phúc lộc, đằng sau vẻ ngoài oai vệ ấy là cả một hành trình dài làm thay đổi lịch sử loài người và vô số câu chuyện khiến chúng ta phải bất ngờ.

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Vó ngựa kỳ bí trong văn hoá rẻo cao Tây Bắc

Tiếng vó ngựa rộn rã trên những cung đường đèo dốc không chỉ là âm thanh của việc di chuyển, mà còn là nhịp đập văn hóa bền bỉ của đồng bào các dân tộc vùng cao Tây Bắc.

Cành đào huyền sử

Cành đào huyền sử

"Có một Thăng Long Nguyễn Huệ/ Ngựa phi trong sắc hoa đào". (Thơ Đỗ Trung Lai).

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ngày xuân đến phố Bát Đàn mua hàng Bát Sứ

Ở Hà Nội, hiện nay có phố Bát Sứ, không những thế, còn có phố Bát Đàn. Theo “Từ điển đường phố Hà Nội” (NXB Hà Nội - 2010) do Nguyễn Viết Chúc chủ biên, thì khoảng trước năm 1890 người Pháp gọi hai phố này là rue des Tassee (phố Hàng Chén). Từ cách gọi này, ta biết bát còn gọi cái tô là đồ bằng sứ, bằng sành, đất nung dùng để đựng đồ ăn thức uống, tiếng đôi là bát đọi. Tục ngữ có câu: “Một bát một bình” nghĩa của nó là nói về vật dụng đựng cơm nước của người tu hành, về sau có thêm nghĩa phái sinh nhằm nói ai đó giữ một chí hướng, kiên trì làm theo sở nguyện của mình. Thế nhưng tại sao lại gọi đàn/ bát đàn?