Bi kịch của cụ Maricarmen Abascal
Ngày 23/9/2026, cụ Maricarmen Abascal bị đưa ra khỏi căn hộ tại quận Retiro, thủ đô Madrid, trong cảnh nằm trên cáng trước sự chứng kiến của cảnh sát, nhân viên xã hội và những người phản đối việc trục xuất. Gia đình cụ Maricarmen Abascal sống tại căn hộ này từ năm 1956. Sau khi cha mẹ qua đời, cụ Maricarmen tiếp tục sống tại đây theo cơ chế kiểm soát tiền thuê áp dụng đối với hợp đồng của mình.
Tình thế thay đổi khi tòa nhà đổi chủ vào năm 2018. Theo báo chí Tây Ban Nha, cụ không đủ khả năng mua lại nơi ở của mình; sau đó căn hộ thuộc về công ty bất động sản Urbagestion. Tiền thuê được nâng từ 500 euro lên 2.650 euro/tháng, trước khi giảm xuống 1.650 euro. Giá thuê nhà này vẫn vượt quá khoản lương hưu khoảng 1.350 euro/ tháng mà cụ nhận được.
Sau một quá trình pháp lý kéo dài, lệnh trục xuất được thực thi, bất chấp nỗ lực của các tổ chức xã hội nhằm tìm giải pháp thay thế. Hình ảnh cụ già phải rời căn nhà gắn bó gần suốt cuộc đời nhanh chóng lan rộng, trở thành tâm điểm của những cuộc biểu tình đòi giảm giá thuê và tăng cường bảo vệ người thuê nhà.
Trước sức ép dư luận, ngày 28/9, chủ căn hộ đồng ý cho cụ quay về theo hợp đồng thuê 8 năm với mức tiền tương đương trước đây; nhưng cụ vẫn nằm viện vì tuổi cao và qua đời vào ngày 7/10. Sự việc này đã làm dấy lên những câu hỏi tại Tây Ban Nha về cái giá mà người dân phải trả khi mất đi nơi ở ổn định.
Nhà ở đang là vấn đề xã hội nóng nhất tại Tây Ban Nha. Trong giai đoạn 2021 - 2025, nước này thiếu khoảng 750.000 căn nhà. Riêng năm 2025, số hộ gia đình tăng khoảng 240.000, trong khi số nhà hoàn thành chỉ khoảng 92.000 căn. Tình trạng thiếu nhà ở xã hội càng làm vấn đề thêm phức tạp. Theo Ngân hàng Trung ương Tây Ban Nha, nhà ở xã hội chỉ chiếm khoảng 1,5% quỹ nhà của nước này, thấp hơn đáng kể mức 6-7% của Liên minh châu Âu (EU). Khi phân khúc nhà ở giá phải chăng ngày càng ít, những người không đủ khả năng thuê theo giá thị trường có ít lựa chọn thay thế hơn. Một biến động về tiền thuê vì thế có thể trở thành nguy cơ mất nơi ở, thay vì chỉ là phát sinh một khoản chi phí.
Lợi nhuận đầu tư và nhu cầu của du khách
Tại các thành phố lớn của Tây Ban Nha, bất động sản ngày càng hấp dẫn nhà đầu tư vì lợi nhuận cao. Khi nhà ở được xem chủ yếu như một tài sản sinh lời, nhu cầu cư trú lâu dài của người dân có thể phải cạnh tranh với những phương án khai thác đem lại doanh thu cao hơn. Du lịch là một yếu tố quan trọng trong quá trình đó, đặc biệt tại những thành phố Nam Âu thu hút lượng lớn khách quốc tế.
Sự phát triển của các nền tảng trực tuyến giúp chủ nhà dễ dàng cho thuê căn hộ theo ngày hoặc theo tuần. Với những bất động sản nằm ở khu vực trung tâm hoặc điểm du lịch nổi tiếng, doanh thu từ khách du lịch có thể khiến việc cho thuê ngắn hạn trở nên hấp dẫn hơn nhiều so với hợp đồng dài hạn. Trong bối cảnh nguồn cung nhà ở đã hạn chế, sự chuyển dịch này làm giảm lựa chọn dành cho người thuê dài hạn, đồng thời tạo thêm áp lực lên giá tại những khu vực có nhu cầu cao.
Thống kê của Eurostat cho thấy trong năm 2025, khách du lịch đã lưu trú tổng cộng 951,6 triệu đêm tại các cơ sở cho thuê ngắn hạn đặt qua những nền tảng trực tuyến như Airbnb, Booking và Expedia trên toàn EU. Con số này tăng 11,4% so với năm 2024 và tăng 32,4% so với năm 2023. Riêng tại Tây Ban Nha, theo Ngân hàng Trung ương nước này, căn hộ du lịch đang chiếm khoảng 10% thị trường cho thuê. Dù không phản ánh trực tiếp số căn hộ bị rút khỏi thị trường dài hạn, những số liệu trên cho thấy quy mô lớn của hoạt động lưu trú ngắn hạn, vốn có thể làm gia tăng sức ép lên nguồn cung nhà ở tại những thành phố du lịch.
Nhưng không chỉ ở Tây Ban Nha, từ năm 2010 đến quý 2 năm 2025, giá nhà tại EU tăng 60,5%, trong khi tiền thuê tăng 28,8%. Quý 2 năm 2026, so với cùng kỳ năm trước, giá nhà tăng thêm 4,7% và tiền thuê tăng 3%. Điều đó cho thấy sức ép chi phí nhà ở đã lan rộng, kể cả tại những nơi không phụ thuộc vào du lịch. Nguồn cung mới không theo kịp nhu cầu, chi phí xây dựng, điều kiện tín dụng và sự phân bố việc làm đều có thể góp phần tạo ra tình trạng này.
Trong bối cảnh ấy, những biện pháp hạn chế cho thuê ngắn hạn - như kế hoạch của chính quyền Barcelona không gia hạn giấy phép của hơn 10.000 căn hộ du lịch, dù có thể giúp giảm áp lực tại những điểm nóng, nhưng khó thay thế các chính sách bổ sung nhà ở dài hạn, phát triển nhà ở xã hội và cải thiện khả năng tiếp cận theo thu nhập cho người dân.
Đợi chờ những giải pháp căn cơ
Trở lại với trường hợp của cụ Maricarmen Abascal, làn sóng phản đối nhanh chóng vượt khỏi phạm vi một vụ việc cá nhân. Từ ngày 23/9, nhiều cuộc biểu tình diễn ra tại thủ đô Madrid và các thành phố khác, yêu cầu Quốc hội Tây Ban Nha thông qua các biện pháp bảo vệ người thuê nhà, ngăn chặn trục xuất và kiềm chế đà tăng chi phí nhà ở.
Ngày 29/9, chính phủ của Thủ tướng Pedro Sanchez thông qua hai sắc lệnh nhằm bảo vệ người thuê nhà và mở rộng khả năng tiếp cận nhà ở, nhưng cả hai đều bị Hạ viện bác bỏ ngày 2/10. Sau thất bại này, ông Sanchez kêu gọi bầu cử sớm vào ngày 29/11. Ngày 6/10, chính phủ thông qua lại hai sắc lệnh với tổng cộng 21 biện pháp, từ hỗ trợ người thuê và người mua nhà lần đầu đến mở rộng nhà ở xã hội và hạn chế đầu cơ.
Hai sắc lệnh được công bố này có tình trạng pháp lý khác nhau: "Sắc lệnh về mở rộng nguồn cung nhà ở giá phải chăng" đã có hiệu lực, trong đó có biện pháp bảo vệ người dễ tổn thương trước nguy cơ bị trục xuất, còn "Sắc lệnh về gia hạn hợp đồng thuê nhà" vẫn phải chờ phê chuẩn.
Trong khi đó, ngày 15/10, Ủy ban Bầu cử Trung ương Tây Ban Nha đã mở thủ tục xử phạt ông Sanchez liên quan đến cuộc họp báo công bố gói biện pháp hôm 6/10. Diễn biến này cho thấy nhà ở đã trở thành vấn đề nhạy cảm trong cuộc cạnh tranh chính trị trước bầu cử, khiến việc triển khai các giải pháp càng thêm phức tạp.
Áp lực đối với Madrid cũng là những gì mà nhiều nước láng giềng khác, như Bồ Đào Nha, nơi giá nhà thuộc nhóm tăng nhanh nhất EU, phải đối mặt. Vì thế, ở cấp độ châu Âu, EC cũng đã đưa nhà ở giá phải chăng vào chương trình hành động chung. Kế hoạch công bố tháng 12/2025 cho biết các ưu tiên bao gồm mở rộng nguồn cung, cải tạo nhà hiện hữu và xử lý sức ép từ cho thuê ngắn hạn tại những khu vực thiếu nhà ở.
Để hỗ trợ mục tiêu này, EC cho biết đã huy động 43 tỷ euro cho lĩnh vực nhà ở trong kỳ ngân sách 2021-2027 và dự kiến huy động thêm 10 tỷ euro từ ngân sách EU trong giai đoạn 2026-2027. Các ngân hàng quốc gia và khu vực cũng đặt mục tiêu rót 375 tỷ euro vào nhà ở xã hội, nhà ở giá phải chăng và bền vững đến năm 2029.
Dù vậy, mọi giải pháp cụ thể vẫn phụ thuộc đáng kể vào chính phủ và chính quyền địa phương các nước. Tại Tây Ban Nha với mức thiếu hụt tích lũy khoảng 750.000 căn, kế hoạch nhà ở quốc gia giai đoạn 2026-2030 có tổng vốn 7 tỷ euro, gồm cả phần của các vùng, nhưng chỉ có 40% (khoảng 2,8 tỷ euro) dành cho mở rộng nguồn cung nhà ở xã hội thông qua xây mới hoặc mua lại nhà hiện có.
Khoảng cách giữa nhu cầu và nguồn cung nhà ở xã hội cho thấy việc giải quyết khủng hoảng nhà tại Tây Ban Nha đòi hỏi chiến lược tổng thể của nhà nước và khả năng huy động vốn từ doanh nghiệp. Điều này không dễ giải quyết trong ngắn hạn, bởi nhà ở không chỉ cần được xây thêm, mà còn phải có mức giá người dân đủ khả năng chi trả.
Trong lúc chờ những giải pháp căn cơ, người dân vẫn phải đối mặt với điều mà ông Jaume Artigues, phát ngôn viên của Hiệp hội Cư dân khu Eixample (Barcelona), gọi là "vòng luẩn quẩn" của cuộc khủng hoảng nhà ở. Theo ông, nhu cầu về nhà ở xã hội không tăng lên đơn thuần vì dân số gia tăng, mà bởi nhà ở ngày càng vượt quá khả năng chi trả của người dân, kéo theo các vụ trục xuất và điều này tự thân nó lại làm tăng nhu cầu về nhà ở giá phải chăng.
