Chuyện tình thời chiến của cựu tù Côn Đảo

10 năm chịu đòn tra tấn trong ngục tù, 10 năm chờ đợi một tình yêu, đất nước được giải phóng, họ nên duyên vợ chồng. Đó là câu chuyện về một thế hệ yêu nhau thủy chung trong gian khó. Tình yêu của họ chưa bao giờ tách rời tình yêu Tổ quốc...

1.Ở tuổi xế chiều, tình yêu của ông bà vẫn bền bỉ và tha thiết. Thuở ban đầu của những năm đất nước còn chìm trong khói lửa chiến tranh, có một chuyện tình giữa nội đô Sài Gòn của chiến sĩ biệt động Trương Thanh Danh và cô giao liên, tuyên truyền Lê Tú Cẩm. Tình yêu của họ không được viết bởi những cánh thư hay những lời thương, mà dệt nên bởi năm tháng dài thủy chung chờ đợi.

Bà Lê Tú Cẩm sinh năm 1948, trong gia đình trí thức tại vùng Bình Đông (quận 8 cũ, TP Hồ Chí Minh). Ba mất sớm, má ở vậy nuôi con, hai chị em Tú Cẩm đều học tại Trường Gia Long (nay là Trường Trung học phổ thông Nguyễn Thị Minh Khai). Thế nhưng, tâm hồn nhạy cảm của thiếu nữ sống trong xã hội giao thời giữa hai cuộc chiến tranh đã không thể làm ngơ trước cảnh đất nước bị xâm lược và không khí đấu tranh sục sôi của tuổi trẻ đô thị. Dưới sự dẫn dắt của người chị học cùng trường là Hoàng Thị Kim Dung, Lê Tú Cẩm sớm tham gia hoạt động cách mạng.

Từ việc rải truyền đơn, gây dựng phong trào đấu tranh công khai trong trường học, đến nhận nhiệm vụ bí mật, bà từng bước trưởng thành trong thử thách. Khi cơ sở bị lộ, tổ chức yêu cầu bà phải rời nội đô. Mẹ bà, dù trong lòng rất lo lắng và thương con gái, nhưng đã lặng lẽ tiễn con vào vùng căn cứ. Đó không chỉ là cuộc chia tay gia đình mà còn đánh dấu sự dấn thân trọn vẹn cho cách mạng của bà Lê Tú Cẩm.

h1.jpg
Bà Lê Tú Cẩm và ông Trương Thanh Danh ngày mới cưới

“Tôi đành phải giã từ trường học, trở về căn cứ ở núi Dinh (thuộc tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũ). Tại đây, tôi tiếp tục học văn hóa, chính trị. Sau thời gian mất dấu, tôi trở lại nội thành tiếp tục hoạt động trong một vỏ bọc khác. Tôi không còn là học sinh Trường Gia Long nữa mà là một phụ nữ mang tên Chín Anh, Tám Hiếu làm đủ thứ nghề để hoạt động cách mạng trong nội đô”. bà Lê Tú Cẩm kể.

Trong thời gian hoạt động bí mật giữa lòng Sài Gòn, bà Tú Cẩm gặp chiến sĩ biệt động Trương Thanh Danh, Chính trị viên Đội võ trang Nguyễn Văn Trỗi (đơn vị biệt động và vũ trang tuyên truyền trực thuộc Thành đoàn Sài Gòn - Gia Định).

Ông Trương Thanh Danh sinh năm 1939, quê gốc ở Củ Chi (TP Hồ Chí Minh). Khi còn nhỏ, người chị gái của ông mới 14 tuổi đã bị địch bắn chết trong một trận càn quét dã man. Nỗi đau gia đình cùng nỗi đau dân tộc đã sớm hun đúc trong ông lòng căm thù giặc và ý chí dấn thân theo con đường cách mạng.

Lớn lên giữa vùng căn cứ, ông sớm tiếp xúc với các bậc cha anh, tham gia các hoạt động tự vệ, bảo vệ xóm làng. Đến năm 1965, khi Thành ủy thành lập Ban Quân sự thuộc Khu đoàn Thanh niên Khu Sài Gòn, Trương Thanh Danh trở thành chiến sĩ lực lượng vũ trang, trực tiếp tham gia những trận đánh giữa lòng đô thị.

Trên cương vị Chủ tịch Hội Di sản TP Hồ Chí Minh, bà Lê Tú Cẩm là cầu nối giúp gìn giữ các di tích văn hóa, lịch sử

Trên cương vị Chủ tịch Hội Di sản TP Hồ Chí Minh, bà Lê Tú Cẩm là cầu nối giúp gìn giữ các di tích văn hóa, lịch sử

Những năm tháng hoạt động, chiến đấu trong khu vực nội thành, ông Danh nghe đồng đội kể về Tú Cẩm. Mặc dù chưa biết mặt nhưng ông đã mến mộ khí phách của người con gái nhỏ hơn mình 9 tuổi. “Lần gặp mặt đầu tiên với người thương đúng dịp tôi đang đi công tác trên đường. Khi hai người lướt qua nhau, dù chưa từng gặp gỡ nhưng trái tim tôi rộn ràng khó tả. Tôi nhìn thoáng qua, thấy đôi mắt to đen của cô ấy, khuôn mặt trắng hồng lấp ló trong lớp khăn rằn. Hình ảnh ấy khiến tôi vừa hồi hộp lại xao xuyến lạ thường. Vì ngại ngùng nên cả hai đều làm ngơ, tôi cũng tỏ ra không quen biết và đạp xe đi thẳng. Đi một đoạn xa, tôi mới ngoái lại nhìn trộm”, ông Danh nhớ lại giây phút chạm mặt người bạn đời sau này.

Từ cuộc gặp mặt không chính thức ngoài đường, hình ảnh về cô gái tên Tú Cẩm luôn in đậm trong tâm trí ông. Tình cảm ấy ban đầu chỉ là sự cảm mến kín đáo. Mối duyên của họ thực sự nhen lên từ những ngày ở căn cứ Củ Chi. Vì yêu cầu bí mật, họ ít có cơ hội chuyện trò, chỉ gặp nhau trong những lần công tác ngắn ngủi. Cơ duyên hiếm hoi mang hai con người xích lại gần nhau chính là họ cùng đi học lớp chỉnh huấn tại căn cứ ở Bình Dương. 10 ngày học tập đó là khoảng thời gian hạnh phúc nhất với ông Danh, khi mỗi ngày đều được chở người thương trên xe đạp.

“Chúng tôi thương nhau để trong lòng, không ai dám nói lời yêu, cũng không hứa hẹn ngày hạnh phúc, bởi ai cũng biết, chiến tranh quá khốc liệt, chẳng biết ngày mai ai còn ai mất”, bà Tú Cẩm kể về tình yêu với ông Danh.

Tháng 9/1965, ông Trương Thanh Danh bị địch bắt giam, tra tấn cùng cực tại các nhà lao. Ngày 17/11/1967, ông Danh cùng 2 chiến sĩ khác là Lê Minh Châu, Bùi Văn Chiếu bị chính quyền Việt Nam Cộng hòa tuyên án tử hình. “Chúng tôi mang án tử trên đầu, chờ ngày ra pháp trường. Tuy nhiên, sau đó phía ta gây sức ép, Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa phải hoãn thi hành án vô thời hạn. Nhờ đó mà chúng tôi thoát chết”, ông Danh kể những ngày sống chung với án tử trong nhà lao.

Ông Trương Thanh Danh và bà Lê Tú Cẩm với hạnh phúc tuổi già

Ông Trương Thanh Danh và bà Lê Tú Cẩm với hạnh phúc tuổi già

Trong những ngày bị giam cầm tại nhà tù Chí Hòa, hình ảnh người con gái mình quý mến và niềm tin vào ngày đoàn tụ đã trở thành động lực lớn cho ông Danh. Ông tỉ mỉ mài mảnh gáo dừa khô thành một chiếc nhẫn cưới. Bao lần bị đày ải qua các nhà tù, từ đất liền ra Côn Đảo, bao phen bị khám xét vật dụng, ông vẫn tìm mọi cách giữ gìn chiếc nhẫn suốt 10 năm trời như một báu vật và lời hẹn ước thầm lặng với tương lai.

2.Về phần bà Tú Cẩm, nhận được tin ông Danh bị địch xử mức án cao nhất, tim bà như nghẹt thở, thấy trong lòng mình mất mát to lớn, dù khi ấy chưa thể gọi thành tên. “Ông chưa bao giờ nói lời yêu thương hay hứa hẹn với tôi, nhưng tình cảm của ông, tôi đã cảm nhận được. Tôi mến mộ khí phách hiên ngang của một thanh niên yêu nước, yêu ý chí kiên cường của ông ấy”, bà Tú Cẩm chia sẻ. Dù biết tin người thương đang mang án tử và cái chết sẽ đến bất cứ lúc nào, nhưng bà Tú Cẩm vẫn một lòng hy vọng và chờ đợi.

Đầu năm 1968, ông Danh bị đưa ra nhà tù ở Côn Đảo. Từ đây, ông cùng các đồng đội là tử tù đã sát cánh bên nhau trong một cuộc đấu tranh mới chống lại chế độ hà khắc của nhà tù. “Ở Côn Đảo, dù là tử tù nhưng chúng tôi vẫn tin rằng sẽ có người sống sót trở về. Vì vậy, chúng tôi luôn tự dặn nhau rằng phải giữ vững khí tiết, địch có thể tra tấn, hành hạ về thể xác nhưng không để chúng lung lạc về tinh thần, khuất phục về ý chí. Chúng tôi gõ vào vách đá theo kiểu tín hiệu morse để truyền tin, động viên nhau giữ vững tinh thần đấu tranh”, cựu tù Trương Thanh Danh kể về những năm tháng trong lao tù Côn Đảo.

Ở nội thành Sài Gòn, năm 1967, bà Tú Cẩm cũng bị địch bắt giam khi đang là Bí thư Quận đoàn quận 6. Sau lần bị bắt đầu tiên, chỉ lĩnh án tù treo, bà trở về lập tức liên lạc lại với tổ chức để tiếp tục hoạt động. Không lâu sau, bà bị bắt lần thứ hai, bị đưa từ Nha Cảnh sát Đô thành đến nhà tù Thủ Đức. Dù chịu đựng những đòn tra tấn tàn khốc, bà vẫn giữ vững khí tiết, không khai báo và cuối cùng cũng bị đày ra Côn Đảo, năm 1969.

Bà Lê Tú Cẩm bên tủ sách gia đình

Bà Lê Tú Cẩm bên tủ sách gia đình

Biết người thương cũng đang ở “địa ngục trần gian”, bà Tú Cẩm có thêm động lực và niềm tin để sống và chiến đấu, nuôi dưỡng hy vọng về ngày hòa bình, thống nhất. Bà cùng các nữ tù chính trị đã biến nhà tù thành trường học cách mạng. Họ học chính trị, văn hóa, học hát, học thêu... sưởi ấm, chở che nhau bằng tình chị em, tình đồng chí. Bà trở thành cô giáo dạy Toán, Văn cho chị em trong ngục tù.

Ngày 30/4/1975, miền Nam hoàn toàn giải phóng, bà Tú Cẩm và ông Danh gặp lại nhau giữa Sài Gòn rợp cờ hoa. Đó là cuộc hội ngộ sau 10 năm đằng đẵng của những người đã đi qua cái chết và sự chia cắt. Ngày gặp lại, ông Danh đã trao chiếc nhẫn làm từ mảnh gáo dừa minh chứng cho tình yêu, lòng chung thủy cho bà Tú Cẩm. Cuối năm 1975, họ chính thức về chung một nhà.

Cưới được 3 ngày, bà Tú Cẩm được tổ chức chọn ra Hà Nội học lớp tuyên huấn trong thời gian 3 năm. Tình yêu của họ tiếp tục bị chia cách. Vì công việc chung của đất nước, mọi liên lạc chính đều qua thư tay. Đến năm 1978, ông bà sinh người con trai đầu lòng.

Những ngày mới giải phóng, đất nước còn khó khăn, ông Danh, bà Cẩm đều giữ những trọng trách của thành phố. Năm 1992, ông Danh về làm ở Sở Thương mại TP Hồ Chí Minh đến khi nghỉ hưu. Còn bà Lê Tú Cẩm từng giữ chức vụ Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Thông tin TP Hồ Chí Minh. Tháng ngày nghỉ hưu, bà Tú Cẩm vẫn miệt mài công tác tại Hội Di sản TP Hồ Chí Minh. Trên cương vị là chủ tịch hội, bà là cầu nối quan trọng giữa cơ quan nhà nước, các chuyên gia và cộng đồng trong việc bảo vệ các di tích văn hóa, lịch sử, gìn giữ ký ức đô thị qua khảo cổ, điền dã, số hóa và các hoạt động cộng đồng giữa dòng chảy hiện đại.

Ngọc Hoa

Các tin khác

Tự lực hay lệ thuộc?

Tự lực hay lệ thuộc?

Khi eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa trong cuộc xung đột Mỹ - Israel - Iran từ đầu năm 2026, giá năng lượng cơ bản toàn cầu liên tục nhảy múa theo từng diễn biến của cuộc xung đột. Đứt gãy chuỗi cung ứng buộc các quốc gia phải tìm kiếm giải pháp tự chủ nguồn năng lượng. Câu hỏi đặt ra là, "Mỗi quốc gia sẽ phải thay đổi ra sao?".

Lớp học thời chiến - Những ký ức không quên

Lớp học thời chiến - Những ký ức không quên

Từ những lớp học dưới lòng đất, ánh đèn dầu, trang vở giấy đen đến bữa cơm độn mỳ trong những năm sơ tán, những câu chuyện tưởng đã lùi xa nay trở lại trong buổi tọa đàm “Lớp học thời chiến - Ký ức vùng sơ tán” diễn ra tại Bảo tàng Hà Nội. Đó không chỉ là cuộc gặp gỡ giữa những người từng trải qua chiến tranh, mà còn là hành trình trở về quá khứ qua ký ức của những người trong cuộc, giúp chúng ta hình dung rõ hơn cuộc sống của người dân Hà Nội trong những năm tháng gian khó.

Hồi sinh Sa Huỳnh

Hồi sinh Sa Huỳnh

Từng cây non được trồng xuống dưới bùn lầy ngập mặn, cánh rừng đưng nơi mép biển Sa Huỳnh đang dần sống lại, gọi bầy chim và tôm cá trở về.

Gil Jibli - người phục dựng những gương mặt đã khuất

Gil Jibli - người phục dựng những gương mặt đã khuất

Bị kẻ khủng bố sát hại mà không xác định được danh tính. Bị hành hạ đến chết trong trại tập trung của phát xít Đức. Bị các tay súng Hamas sát hại dã man. Đó là những số phận mà họa sĩ pháp y Gil Jibli phải đối diện trong công việc của mình. Từ ký ức của các nhân chứng, người thân và những hình ảnh ít ỏi còn sót lại, ông từng bước tái hiện diện mạo những người đã khuất, giúp xác định danh tính của họ và lưu giữ ký ức về họ trước sự xóa nhòa của thời gian.

Những "cựu binh" bền bỉ của thời đại hạt nhân

Những "cựu binh" bền bỉ của thời đại hạt nhân

Lần lượt ra đời trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh bắt đầu định hình trật tự an ninh thế giới, Tupolev Tu-95 của Liên Xô và Boeing B-52 của Mỹ cùng được thiết kế cho một bài toán chiến lược là đưa vũ khí hạt nhân tới các mục tiêu liên lục địa. Hơn 70 năm sau, hai "cựu binh" vẫn hiện diện trên bầu trời, liên tục được nâng cấp để đáp ứng yêu cầu mới và duy trì vai trò trong lực lượng hàng không chiến lược.

Lãnh đạo Công an Khu Tây Bắc và các trinh sát xác định tọa độ truy bắt gián điệp biệt kích nhảy dù

Kỳ cuối: Cuộc chiến 10 năm và những chuyện không có trong hồ sơ

Năm 1961, khi bắt đầu mở hai Chuyên án BK63 và PY27, có lẽ không ai nghĩ từ hai chuyên án gốc, đã mở ra hàng chục chuyên án khác. Suốt 10 năm, cuộc chiến âm thầm nhưng vô cùng khó khăn, gian khổ trên các địa bàn rừng núi, với những cán bộ tham gia từ ngày đầu là thời gian không thể nào quên. Còn với lực lượng CAND, thắng lợi của cuộc chiến chống gián điệp biệt kích đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý, góp phần tổng kết thành lý luận nghiệp vụ phản gián.

Cây cầu nổi tiếng thế giới được thi công bởi bàn tay của phần đông những người phụ nữ

Cây cầu nổi tiếng thế giới được thi công bởi bàn tay của phần đông những người phụ nữ

Kế hoạch về một cây cầu mới bắc qua sông Thames, giữa Westminster và Blackfriars, Anh đã được nhóm Strand Bridge Company đề xuất. Trước khi Cầu Strand được hoàn thành, một đạo luật của quốc hội Anh đã ra quyết định đổi tên thành cầu Waterloo như là "Một chứng tích ghi lại chiến thắng rực rỡ mà Lực lượng của Nữ hoàng Anh cùng các Lực lượng Đồng minh đã đạt được khi đánh bại quân Pháp".

Ngành công nghiệp Ukraine trước bước ngoặt đen tối

Ngành công nghiệp Ukraine trước bước ngoặt đen tối

Từ một trong những trung tâm công nghiệp lớn của Liên Xô, ngành công nghiệp Ukraine đã trải qua hơn 3 thập niên nhiều biến động. Giờ đây, khi tính đến ngày chiến sự kết thúc, Kiev không chỉ phải tính chuyện dựng lại những nhà máy đã mất, mà còn phải đưa ra quyết định mang tính chiến lược: khôi phục nền công nghiệp cũ hay xây dựng một nền công nghiệp khác.

John Joubert - kẻ sát nhân hàng loạt trẻ nhất nước Mỹ

John Joubert - kẻ sát nhân hàng loạt trẻ nhất nước Mỹ

Tháng 7/1996, John Joubert, 33 tuổi, đã bị tử hình vì giết hại 3 người. Y được mệnh danh là kẻ sát nhân hàng loạt trẻ nhất nước Mỹ - khuynh hướng tàn bạo đầu tiên của y đã bộc lộ từ năm 13 tuổi. Năm 20 tuổi, y đã gây ra ba vụ giết người. 12 năm sau khi bị bắt, y bị xử tử bằng ghế điện. Cái chết đau đớn của y đã trở thành nguyên nhân khiến nhiều tiểu bang của Mỹ bãi bỏ hình thức tử hình bằng ghế điện.

Bầy voi trong cánh rừng tái sinh

Bầy voi trong cánh rừng tái sinh

Voi luôn là biểu tượng của sức mạnh, sự hiền hòa và mối quan hệ gắn kết giữa con người với thiên nhiên. Sự nỗ lực bảo tồn của các cấp ngành và người dân suốt nhiều năm đang giúp hồi sinh biểu tượng của một vùng đất nhiều huyền thoại.

Kỳ 5: Thất bại của một kế hoạch hoàn hảo

Kỳ 5: Thất bại của một kế hoạch hoàn hảo

Kéo dài suốt 10 năm với rất nhiều công sức chuẩn bị, đầu tư con người, trang bị vũ khí tối tân nhất, tuy nhiên, CIA chỉ nhận được những bản báo cáo giả; chi viện lực lượng, vũ khí theo kế hoạch của an ninh miền Bắc.

Đơn vị bảo vệ đặc biệt trong kháng chiến chống Mỹ

Đơn vị bảo vệ đặc biệt trong kháng chiến chống Mỹ

Thắng lợi của Cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975, đỉnh cao là Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử là thắng lợi vĩ đại nhất, trọn vẹn nhất, kết thúc chặng đường 21 trường kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân ta, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước. Góp phần đặc biệt quan trọng làm nên thành công đó phải kể đến những đóng góp thầm lặng của CBCS Đoàn 180 An ninh vũ trang miền Nam - Đơn vị tiền thân của Phòng Bảo vệ 180 (Phòng Cảnh vệ miền Nam), Bộ Tư lệnh Cảnh vệ ngày nay.

Tăng cường quản lý xuất, nhập cảnh, đảm bảo an ninh biên giới

Tăng cường quản lý xuất, nhập cảnh, đảm bảo an ninh biên giới

Phòng quản lý xuất, nhập cảnh Công an tỉnh Tây Ninh phối hợp chặt chẽ với Phòng An ninh điều tra và Công an các xã (đặc biệt là tuyến biên giới), đồn biên phòng siết chặt quản lý lưu trú và quản lý xuất nhập cảnh tại các cửa khẩu, phối hợp tuần tra, kiểm soát. Chỉ trong thời gian từ đầu tháng 5 đến nay, các đơn vị phối hợp đã kịp thời phát hiện, xử lý hàng trăm đối tượng vi phạm pháp luật, ngăn chặn hàng trăm trường hợp không đủ điều kiện nhập cảnh vào trong nước, bắt giữ hàng chục đối tượng có tiền án giao cho Công an các địa phương xử lý theo pháp luật; khởi tố nhiều băng nhóm tổ chức cho người nước ngoài nhập cảnh và lưu trú trái phép…

Kỳ 4: Đấu trí qua điện đài

Kỳ 4: Đấu trí qua điện đài

Sau khi khuất phục được toán Castor và Phạm Chuyên, Ban Chuyên án quyết định triển khai “trò chơi nghiệp vụ” khi cho Phạm Chuyên và Lò Văn Piếng lên máy liên lạc vào Nam, một cuộc chiến qua sóng điện đài chính thức bắt đầu.

Người Anh hùng trên dãy Trường Sơn

Người Anh hùng trên dãy Trường Sơn

Giữa đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ, nơi những con suối reo vang hòa cùng tiếng gió ngàn của xã biên giới Avương (Đà Nẵng), có một “ngọn núi lớn” trong lòng đồng bào Cơ Tu. Đó là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (LLVTND) Arất Blư. Ở tuổi 88, đôi chân ấy có thể đã chậm, mái đầu đã bạc trắng như sương sớm, nhưng ký ức về một thời hoa lửa và cái tâm sáng của một người Cộng sản vẫn rực cháy như ngọn lửa thiêng giữa nhà Gươl.

Trưởng Công an xã đi qua “một thời đạn bom, một thời hòa bình”

Trưởng Công an xã đi qua “một thời đạn bom, một thời hòa bình”

Trải qua những trận đánh giữa lòng Sài Gòn, nếm đủ đòn roi tra tấn thảm khốc trong lao tù, ông dường như đã chai sạn trước cái chết. Bản lĩnh của một cựu tù Côn Đảo trở về từ “địa ngục trần gian” giúp ông hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của một Trưởng Công an xã những ngày mới giải phóng.

Cổ phục Việt góp phần thu hút khách du lịch, quảng bá hình ảnh Việt Nam.

Cổ phục Việt - Từ bảo tàng ra phố

Từ những hiện vật lặng lẽ trong bảo tàng đến các không gian văn hóa, di tích và mạng xã hội, cổ phục Việt đang có một hành trình trở lại đầy ấn tượng. Sự hồi sinh ấy đến từ những con người đang biến cổ phục thành chiếc cầu nối với quá khứ, để di sản không dừng lại ở ký ức mà tiếp tục sống trong hiện tại bằng những cách rất mới.

Nước mắt của mẹ và "chìa khóa"... ADN

Nước mắt của mẹ và "chìa khóa"... ADN

Trong những ngày tháng Bảy tri ân, khi cả dân tộc đang hướng về Ngày thương binh - liệt sĩ (27/7) với tấm lòng tri ân sâu sắc trước những hy sinh cao cả của các anh hùng liệt sĩ, tại tỉnh Quảng Ngãi, lực lượng Công an tỉnh đang triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ với tất cả sự khẩn trương, trách nhiệm và lòng thành kính. Những giọt máu, những mẫu sinh phẩm được lấy đi không chỉ là dữ liệu khoa học, mà là niềm hy vọng, nhóm lên ngọn lửa đoàn tụ cho biết bao gia đình mòn mỏi đợi chờ suốt nhiều thập kỷ qua.